26 Uygulamalı Özet
Bu sayfa kitabın yöntemlerini ispatsız, soru çözmeye dönük bir kopya kâğıdı olarak toplar. Uygulamada en sık karşılaşılan sorular şunlardır: verilen bir işlemle bir kümenin grup olduğunu göstermek, bir alt kümenin alt grup olup olmadığına karar vermek, permütasyonları yabancı devrelere ayırıp mertebe, teklik-çiftlik ve yüksek kuvvet hesaplamak, devresel bir grubun bütün alt gruplarını ve doğuraylarını bulmak, kalan sınıflarını yazmak, normallik denetlemek, bölüm grubu kurmak ve bir fonksiyonun homomorfi olduğunu gösterip çekirdeğini bulmak. Sayfa her soru tipi için adım adım bir reçete, ölçüt tablolarını, kısa yolları, sık yapılan hataları ve kısa ama tam çözümlü örnekleri verir. Her kural, ayrıntısının ve gerekçesinin bulunduğu tanıma ya da teoreme bağlanır.
26.1 Soru Tipine Göre Yöntem
Bir soruyu okuyunca ilk iş, sorunun hangi kalıba girdiğini ve hangi ölçütün en kısa yol olduğunu belirlemektir. Aşağıdaki tablo soru kalıplarını yöntemlerle eşleştirir.
| Soruda istenen | Kullanılacak araç | Bu sayfada |
|---|---|---|
| \(\langle G, \circ \rangle\) bir gruptur | Dört aksiyom ya da bilinen bir grubun alt grubu olduğunu göster | Grup denetimi |
| Bir tablo grup tablosu mudur, tabloyu tamamla | Satır-sütun kuralı, birim, tersler, asosyatiflik | Tablolar |
| \(H\) alt grup mudur | İki koşullu, tek koşullu ya da sonlu ölçüt | Alt gruplar |
| \(ST\), \(S^{-1}\), \(S^k\), mertebe, tek mi çift mi | Yabancı devrelere ayır, EKOK, devre uzunlukları | Permütasyonlar |
| \(\lvert a \rvert\), devresel grubun alt grupları, doğuraylar | Bölenler, \(\langle a^{n/\nu} \rangle\), \((m, n) = 1\), \(\varphi(n)\) | Devresel gruplar |
| Kalan sınıfları, indeks, olası mertebeler | \(aH\), \([G : H] = \lvert G \rvert / \lvert H \rvert\), Lagrange | Lagrange |
| \(H \trianglelefteq G\) midir | Komutatiflik, indeks 2, \(aH = Ha\) | Normallik |
| \(G/H\) bölüm grubunu kur, tipini belirle | Sınıfları yaz, \(aH \cdot bH = (ab)H\) | Bölüm grubu |
| \(\varphi\) homomorfi mi, çekirdeği, izomorfi mi | Üç koşul, \(\operatorname{Ker}\varphi\), izomorfi ölçütü | Homomorfi |
| Karşı örnek, “her zaman doğru mu?” | Standart örnekler tablosu | Standart örnekler |
| Soyut bir önermenin ispatı | “Şunu göstermek için şunu göster” tablosu | İspat şablonları |
26.2 Bir Yapının Grup Olduğunu Göstermek
Yarı grup, monoid ve grup, aksiyomların katman katman eklenmesiyle elde edilir (yarı grup, monoid ve grup). Bir yapıyı sınıflandırırken aksiyomlar bu sırayla denetlenir ve ilk bozulan aksiyom yapının adını belirler.
| Yapı | Aksiyomlar | Örnek | Grup olmama nedeni |
|---|---|---|---|
| Yarı grup | I kapalılık, II asosyatiflik | \(\langle \mathbb{N}, + \rangle\) | Birim yok |
| Monoid | I, II, III birim | \(\langle \mathbb{Z}, \cdot \rangle\) | \(\mp 1\) dışında ters yok |
| Grup | I, II, III, IV ters | \(\langle \mathbb{Z}, + \rangle\) |
Grup olduğunu göstermenin tek yolu dört aksiyomu sırayla denetlemek değildir. Aşağıdaki ölçütlerin her biri yeterlidir; soruya en uygun olanı seçilir.
| Durum | Göstermek yeterli | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel | I, II, III, IV | Grup tanımı |
| Genel | I, II, sol birim, sol ters | Zayıflatılmış aksiyomlar |
| Genel | I, II, \(a \circ x = b\) ve \(y \circ a = b\) çözülebilir | Çözülebilirlik |
| Küme sonlu | I, II, sadeleştirme kuralları | Sonlu kümelerde ölçüt |
| Küme bilinen bir grubun alt kümesi | Alt grup ölçütü | Alt grup ölçütü |
- Boş değil. Kümede somut bir eleman göster (çoğu zaman birim adayı).
- Kapalılık. Sonucun kümenin biçiminde olduğunu ve kümeden atılan değere (örneğin \(0\) ya da \(-1\)) eşit olamayacağını göster.
- Asosyatiflik. \((a \circ b) \circ c\) ile \(a \circ (b \circ c)\)’yi ayrı ayrı aç ve karşılaştır.
- Birim. \(e \circ a = a\) denklemini \(e\) için çöz; \(e\), \(a\)’dan bağımsız çıkmalı ve kümede olmalı.
- Ters. \(a^{*} \circ a = e\) denklemini \(a^{*}\) için çöz; \(a^{*}\) kümede olmalı. Komutatiflik isteniyorsa ayrıca \(a \circ b = b \circ a\)’yı göster.
Kısa yollar.
- İşlem bilinen bir işleme çevrilebiliyorsa asosyatiflik tek satıra iner: \(a + b + ab = (1 + a)(1 + b) - 1\) gibi (bir yapay işlem grubu).
- İşlem komutatifse birim ve ters için tek taraflı denklem yeterlidir.
- Küme, \(\mathbb{C}^{*}\) ya da \(\langle \mathbb{R} - \{0\}, \cdot \rangle\) gibi bilinen bir grubun alt kümesiyse asosyatiflik ve birim miras kalır; yalnız alt grup ölçütü denetlenir.
- Birim ve ters, varsa tektir (birimin tekliği, tersin tekliği); bulunan aday sonucun kendisidir.
- Bir aksiyomu göstermek için genel bir hesap gerekir; çürütmek için tek bir karşı örnek yeter. Örneğin \(\mathbb{Z}\)’de \(a \circ b = a - b\) için \((1 \circ 1) \circ 1 = -1\) ama \(1 \circ (1 \circ 1) = 1\)’dir.
- Birim adayı \(a\)’ya bağlı çıkarsa (\(e = \frac{a-1}{a}\) gibi) birim yoktur.
- Kapalılıkta kümeden atılan değer unutulur: ters adayı da kapalılık sonucu da o değere eşit olmamalıdır.
- Yapı, kümenin değil küme ile işlemin birlikte özelliğidir: \(\langle \mathbb{Z}, + \rangle\) grup, \(\langle \mathbb{Z}, \cdot \rangle\) yalnız monoiddir.
Örnek 26.1 (Bir Yapay İşlemle Grup Denetimi) \(G = \mathbb{R} - \{1\}\) kümesinde \(a * b = a + b - ab\) işlemi tanımlanıyor. \(\langle G, * \rangle\)’nin komutatif bir grup olduğunu gösteriniz.
Çözüm
İşlem bilinen bir çarpıma çevrilir: \[a * b = 1 - (1 - a)(1 - b)\]
Kapalılık. \(a, b \neq 1\) ise \((1-a)(1-b) \neq 0\), dolayısıyla \(a * b \neq 1\) ve \(a * b \in G\)’dir. \(0 \in G\) olduğundan küme boş da değildir.
Asosyatiflik. Aynı özdeşlik iki kez uygulanırsa iki taraf da \[(a * b) * c = 1 - (1-a)(1-b)(1-c) = a * (b * c)\] olur.
Komutatiflik. \(a + b - ab = b + a - ba\).
Birim. \(e * a = a\) için \(e + a - ea = a\), yani \(e(1 - a) = 0\); \(a \neq 1\) olduğundan \(e = 0 \in G\)’dir.
Ters. \(x * a = 0\) için \(x(1 - a) = -a\), yani \[x = \frac{a}{a - 1}\] \(x = 1\) olsaydı \(a = a - 1\) çıkardı; o hâlde \(x \in G\)’dir. Örneğin \(2\)’nin tersi \(2\)’dir: \(2 * 2 = 4 - 4 = 0\).
Bütün koşullar sağlandığından \(\langle G, * \rangle\) komutatif bir gruptur.
\(\blacksquare\)
26.3 İşlem Tabloları ve Küçük Gruplar
Sonlu bir grubun işlemi bir tabloya sığar (işlem tablosu). Denklemlerin tek çözümü yüzünden her eleman her satırda ve her sütunda tam bir kez geçer; bu kural gereklidir ama yeterli değildir.
- Satır-sütun kuralı. Her eleman her satırda ve her sütunda tam bir kez geçiyor mu? Geçmiyorsa tablo grup tablosu değildir.
- Birim. Satırı da sütunu da başlıkları aynen tekrarlayan eleman birimdir. Yalnız satırı tekrarlayan eleman sol birimdir, yetmez.
- Tersler. Her satırda birimin geçtiği sütun, o satır elemanının tersini verir.
- Asosyatiflik. Birimi içeren üçlüler kendiliğinden sağlanır; kalan üçlüler tek tek denetlenir.
| Mertebe | Grup tipleri | Ayırt etme |
|---|---|---|
| \(1\) | Birim grup | |
| \(2\), \(3\) | Tek tip, devresel | |
| \(4\) | Klein tipi, devresel tip | Klein tipinde birimden farklı her elemanın karesi birimdir |
| \(p\) asal | Tek tip, devresel | Birimden farklı her eleman doğuraydır |
Bu sınıflandırma işlem tabloları bölümünde ve asal mertebeli gruplar sonucunda kanıtlanır. Mertebesi \(4\)’ü geçmeyen her grup komutatiftir.
Kısa yollar.
- Tablo, adlandırma dışında \(\langle \mathbb{Z}_n, + \rangle\) ya da bilinen bir permütasyon grubunun tablosuyla aynıysa asosyatiflik hazırdır.
- Tabloyu tamamlarken sadeleştirme kuralı (sadeleştirme) çoğu hücreyi zorlar: \(x \cdot y \neq x\) (çünkü \(y \neq 1_G\)) ve \(x \cdot y \neq y\) (çünkü \(x \neq 1_G\)).
- Tabloda köşegene simetrikse işlem komutatiftir.
Örnek 26.2 (Dört Elemanlı Bir Grubun Tablosunu Tamamlama) \(G = \{1_G, a, b, c\}\) bir grup ve \(a^2 = b\) olsun. \(G\)’nin işlem tablosunu kurunuz.
Çözüm
\(a\) satırında \(a \cdot 1_G = a\) ve \(a \cdot a = b\) bellidir. Sadeleştirmeden \(a \cdot b \neq a\) ve \(a \cdot b \neq b\)’dir; geriye \(1_G\) ya da \(c\) kalır. \(a \cdot b = 1_G\) olsaydı satırın son hücresi \(a \cdot c = c\) olurdu ve sadeleştirmeyle \(a = 1_G\) çıkardı. O hâlde \[a \cdot b = c, \qquad a \cdot c = 1_G\] Buradan \(a^3 = a \cdot b = c\) ve \(a^4 = a \cdot c = 1_G\) bulunur: \(G = \{1_G, a, a^2, a^3\}\), yani \(G\) devresel tiptedir. Her hücre üslerin \(4\)’e göre toplanmasıyla doldurulur (\(a^i \cdot a^j = a^{i+j}\)): \[\begin{array}{c|cccc} \cdot & 1_G & a & b & c \\ \hline 1_G & 1_G & a & b & c \\ a & a & b & c & 1_G \\ b & b & c & 1_G & a \\ c & c & 1_G & a & b \end{array}\] Tablo, \(1_G, a, b, c\) yerine \(\bar{0}, \bar{1}, \bar{2}, \bar{3}\) yazılınca \(\langle \mathbb{Z}_4, + \rangle\)’nın tablosudur; asosyatiflik oradan gelir.
\(\blacksquare\)
26.4 Alt Grup Denetimi
Alt grup, büyük grubun işlemiyle kendi başına grup olan boş olmayan alt kümedir (alt grup). Asosyatiflik büyük gruptan miras kaldığından denetlenecek koşullar azdır.
| Ölçüt | Koşul (\(\varnothing \neq H \subseteq G\)) | Ne zaman |
|---|---|---|
| İki koşullu | \(ab \in H\) ve \(a^{-1} \in H\) | Somut kümeler |
| Tek koşullu | \(a b^{-1} \in H\) | Soyut ispatlar |
| Sonlu grupta | \(ab \in H\) | \(G\) sonlu |
| Toplamsal yazış | \(a - b \in H\) | \(\langle G, + \rangle\) |
| İki alt grubun çarpımı | \(HK = KH\) | \(HK\) alt grup mu |
- Boş değil. \(1_G \in H\) olduğunu göster.
- Ölçütü seç. \(G\) sonluysa yalnız kapalılık; soyut bir küme tanımıysa (\(x^2 \in H\), \(xa = ax\) gibi) tek ya da iki koşullu ölçüt.
- Koşulu doğrula. Kümenin tanımındaki koşulu, iki elemanın çarpımı (ve tersi) için yeniden kur.
Alt grup olmadığını göstermenin kısa yolları.
- \(1_G \notin H\) ise alt grup değildir.
- Çarpımı ya da tersi dışarı çıkan tek bir eleman yeter.
- \(G\) sonlu ve \(\lvert H \rvert \nmid \lvert G \rvert\) ise alt grup olamaz (Lagrange teoremi).
Hazır alt gruplar. Alt grupların kesişimi; \(\langle a \rangle\); \(a\)’nın merkezleyicisi \(\{x : xa = ax\}\) (örnek); komutatif grupta \(\{x : x^2 \in H\}\) (örnek); \(A_n \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} S_n\); \(\operatorname{Ker}\varphi\); \(\varphi(H)\); \(N \trianglelefteq G\) iken \(NH\) (örnek).
- Sonlu ölçüt sonsuz grupta yanlıştır: \(\mathbb{N}\), \(\langle \mathbb{Z}, + \rangle\)’da toplamaya kapalıdır ama alt grup değildir.
- \((xy)^2 = x^2 y^2\) ancak \(xy = yx\) ise kullanılabilir; komutatiflik hipotezi olmayan soruda bu adım yapılamaz.
- \(\mathbb{Z}_m\)’de çarpma ancak \(m\) asalken \(\bar{0}\) dışındaki sınıflarda grup verir; \(\mathbb{Z}_{10}\)’da \(\bar{2} \cdot \bar{5} = \bar{0}\)’dır.
Örnek 26.3 (Sonlu Grupta Kapalılık Yeter) \(H = \{\bar{1}, \bar{3}, \bar{9}\}\) kümesinin \(\mathbb{Z}_{13}^{*}\)’ın bir alt grubu olduğunu gösteriniz.
Çözüm
\(\mathbb{Z}_{13}^{*}\) sonlu bir grup ve \(H\) boş olmayan bir alt kümesi olduğundan çarpmaya kapalılık yeterlidir. \(\bar{1}\) ile çarpımlar zaten \(H\)’dedir; kalanlar: \[\bar{3} \cdot \bar{3} = \bar{9}, \qquad \bar{3} \cdot \bar{9} = \overline{27} = \bar{1}, \qquad \bar{9} \cdot \bar{9} = \overline{81} = \bar{3}\] (\(81 = 6 \cdot 13 + 3\).) Bütün çarpımlar \(H\)’de olduğundan \(H \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} \mathbb{Z}_{13}^{*}\)’dır. Aslında \(H = \langle \bar{3} \rangle\)’tür, çünkü \(\bar{3}^3 = \bar{1}\)’dir.
\(\blacksquare\)
Örnek 26.4 (Karelerin Kümesi) \(\langle G, \cdot \rangle\) komutatif bir grup olsun. \(K = \{x^2 : x \in G\}\) kümesinin \(G\)’nin bir alt grubu olduğunu gösteriniz.
Çözüm
\(1_G = 1_G^2 \in K\) olduğundan \(K\) boş değildir. Tek koşullu ölçütü kullanalım: \(x^2, y^2 \in K\) olsun. \(G\) komutatif olduğundan kuvvet kuralları (kuvvetlerin özellikleri) gereği \[x^2 (y^2)^{-1} = x^2 (y^{-1})^2 = (x y^{-1})^2\] ve \(x y^{-1} \in G\) olduğundan bu eleman \(K\)’dedir. O hâlde \(K \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} G\)’dir.
\(\blacksquare\)
26.5 Permütasyonlarla Hesap
\(S_n\)’de bütün hesaplar, substitüsyonu yabancı devrelere ayırdıktan sonra birkaç satıra iner (yabancı devrelere ayrılış). Çarpım sağdan sola okunur: \(ST\), önce \(T\) sonra \(S\) demektir.
| İstenen | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| \(ST\) | Her \(m\) için önce \(T(m)\), sonra \(S\) | Simetrik grup |
| Yabancı ayrılış | Bir elemandan başla, yörüngeyi kapanana dek izle | Devreler |
| \(S^{-1}\) | Her devreyi tersten oku | Devreler |
| \(S^k\) | Her devrede her elemanı \(k\) adım ötele | Devreler |
| \(\lvert S \rvert\) | Yabancı devre uzunluklarının EKOK’u | EKOK kuralı |
| Tek mi çift mi | \(k\) uzunluklu devre \(k - 1\) transpozisyondur | Teklik-çiftlik |
| \(S^N\), \(N\) büyük | \(N\)’yi \(\lvert S \rvert\)’ye böl, kalanı kullan | Kuvvet aritmetiği |
| Devre tipi | Örnek | Sayı | Mertebe | Teklik |
|---|---|---|---|---|
| Birim | \(I\) | \(1\) | \(1\) | çift |
| Transpozisyon | \((1\,2)\) | \(6\) | \(2\) | tek |
| Üçlü devre | \((1\,2\,3)\) | \(8\) | \(3\) | çift |
| Dörtlü devre | \((1\,2\,3\,4)\) | \(6\) | \(4\) | tek |
| İki transpozisyon | \((1\,2)(3\,4)\) | \(3\) | \(2\) | çift |
- Devreler yabancı değilse önce yabancı devrelere ayır (çarpanları sağdan sola uygula).
- Mertebeyi bul: \(\lvert S \rvert = [k_1, \dots, k_r]\).
- \(N = \lvert S \rvert q + r\) yaz; \(S^N = S^r\)’dir.
- \(S^r\)’yi her devreyi ayrı ayrı \(r\) adım öteleyerek yaz; \(k\) uzunluklu devrede \(D^r = D^{r \bmod k}\)’dır.
Kısa yollar.
- Uzunluğu çift olan devre tek, uzunluğu tek olan devre çift substitüsyondur.
- Teklik-çiftlik için yabancı ayrılış gerekmez: çarpanların teklikleri “tek \(\cdot\) tek \(=\) çift” kuralıyla çarpılır.
- \(D^{k-1} = D^{-1}\); örneğin dörtlü devrenin küpü tersidir.
- Uzunluğu \(k\) olan devrenin \(j\). kuvveti, \((j, k) = 1\) ise yine \(k\) uzunluklu tek bir devredir; \(k\) çift ve \(j = k/2\) ise \(k/2\) tane transpozisyona kırılır.
- Çarpımı soldan sağa okumak. \((1\,2)(1\,3) = (1\,3\,2)\) ama \((1\,3)(1\,2) = (1\,2\,3)\)’tür.
- Yabancı olmayan devrelerin uzunluklarından EKOK almak; EKOK kuralı yalnız yabancı ayrılışta geçerlidir.
- \((ST)^{-1} = S^{-1} T^{-1}\) yazmak; doğrusu \(T^{-1} S^{-1}\)’dir.
Örnek 26.5 (Yabancı Olmayan Devrelerle Yüksek Kuvvet) \(S_7\)’de \(S = (1\,3\,5)(2\,3)(4\,6)(5\,7)\) için \(S^{2026}\)’yı bulunuz.
Çözüm
Çarpanlar sağdan sola uygulanır. \(1\)’e yalnız \((1\,3\,5)\) dokunur: \(S(1) = 3\). \(3 \mapsto 2\) (\((2\,3)\) ile, sonra \((1\,3\,5)\) \(2\)’ye dokunmaz). \(2 \mapsto 3 \mapsto 5\). \(5 \mapsto 7\) (\((5\,7)\) ile, sonrakiler \(7\)’ye dokunmaz). \(7 \mapsto 5 \mapsto 1\). Ayrıca \(4 \mapsto 6\), \(6 \mapsto 4\): \[S = (1\,3\,2\,5\,7)(4\,6)\] Uzunluklar \(5\) ve \(2\) olduğundan \(\lvert S \rvert = [5, 2] = 10\)’dur. \(2026 = 10 \cdot 202 + 6\) olduğundan \[S^{2026} = S^6 = (1\,3\,2\,5\,7)^6 (4\,6)^6 = (1\,3\,2\,5\,7)\] çünkü beşli devrede \(D^6 = D^5 D = D\), transpozisyonda \((4\,6)^6 = I\)’dır.
\(\blacksquare\)
Örnek 26.6 (Ayrılış Yapmadan Teklik-Çiftlik) \(S_7\)’de \(T = (1\,2\,3\,4)(2\,5)(3\,6\,1)(4\,5\,6\,7)\) substitüsyonu tek midir, çift midir?
Çözüm
Çarpanların uzunlukları \(4, 2, 3, 4\)’tür; transpozisyon sayıları \(3, 1, 2, 3\)’tür. Toplam \[3 + 1 + 2 + 3 = 9\] tek olduğundan \(T\) tek substitüsyondur.
Denetim: çarpanlar sağdan sola izlenince \(T = (1\,4\,3\,6\,7)(2\,5)\) bulunur; \(4 + 1 = 5\) transpozisyon, yine tek.
\(\blacksquare\)
26.6 Eleman Mertebesi ve Devresel Gruplar
\(\lvert a \rvert\), \(a^t = 1_G\) yapan en küçük doğal sayıdır (eleman mertebesi). Mertebesi \(n\) olan \(\langle a \rangle\) devresel grubunun alt grup yapısı tamamen \(n\)’nin bölenleriyle belirlenir.
- Mertebe. \(n = \lvert G \rvert\)’yi ve bir doğuray \(a\)’yı bul.
- Alt gruplar. \(n\)’nin her \(\nu\) bölenine karşılık tek bir alt grup vardır: \(H_\nu = \langle a^{n/\nu} \rangle\) (her bölene tek alt grup).
- Doğuraylar. \(a^m\) doğuraydır \(\iff (m, n) = 1\) (doğuray ölçütü); sayıları \(\varphi(n)\)’dir (doğuray sayısı).
- Hasse diyagramı. \(H_{\nu_1} \subseteq H_{\nu_2} \iff \nu_1 \mid \nu_2\) (Hasse diyagramları).
| \(n\) | Bölenler (alt grup mertebeleri) | Alt grup sayısı | \(\varphi(n)\) |
|---|---|---|---|
| \(6\) | \(1, 2, 3, 6\) | \(4\) | \(2\) |
| \(8\) | \(1, 2, 4, 8\) | \(4\) | \(4\) |
| \(9\) | \(1, 3, 9\) | \(3\) | \(6\) |
| \(10\) | \(1, 2, 5, 10\) | \(4\) | \(4\) |
| \(12\) | \(1, 2, 3, 4, 6, 12\) | \(6\) | \(4\) |
| \(15\) | \(1, 3, 5, 15\) | \(4\) | \(8\) |
| \(16\) | \(1, 2, 4, 8, 16\) | \(5\) | \(8\) |
| \(18\) | \(1, 2, 3, 6, 9, 18\) | \(6\) | \(6\) |
| \(20\) | \(1, 2, 4, 5, 10, 20\) | \(6\) | \(8\) |
| \(24\) | \(1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24\) | \(8\) | \(8\) |
Mertebe bulmanın kısa yolları.
- Sonlu grupta \(\lvert a \rvert\), \(\lvert G \rvert\)’yi böler (sonuç); yalnız bölenler denenir.
- \(\lvert a \rvert = n\) ise \(\lvert a^m \rvert = \dfrac{n}{(m, n)}\)’dir: kuvvet aritmetiğine göre \((a^m)^t = 1_G \iff n \mid mt\) ve bunu sağlayan en küçük \(t\) budur. Toplamsal \(\mathbb{Z}_n\)’de \(\lvert \bar{k} \rvert = \dfrac{n}{(k, n)}\).
- \(\mathbb{Z}_p^{*}\)’da \(a^k = -\bar{1}\) ise \(\lvert a \rvert\), \(2k\)’yı böler ama \(k\)’yı bölmez.
- Komutatif \(a, b\) için \((\lvert a \rvert, \lvert b \rvert) = 1\) ise \(\lvert ab \rvert = \lvert a \rvert \lvert b \rvert\) (komutatif çarpım).
Devresel olmadığını göstermek. Grup komutatif değilse devresel değildir (devresel gruplar komutatiftir). Komutatifse, mertebesi \(\lvert G \rvert\) olan eleman bulunmadığını göster; örneğin Klein tipinde her elemanın mertebesi en çok \(2\)’dir.
Örnek 26.7 (Toplamsal Bir Devresel Grubun Envanteri) \(\langle \mathbb{Z}_{18}, + \rangle\)’nın bütün alt gruplarını ve doğuraylarını bulunuz.
Çözüm
\(\mathbb{Z}_{18} = \langle \bar{1} \rangle\) ve mertebe \(18\)’dir. Toplamsal yazışta kuvvetin yerini kat alır; \(\nu\) mertebeli alt grup \(\langle \overline{18/\nu} \rangle\)’dir: \[H_2 = \langle \bar{9} \rangle = \{\bar{0}, \bar{9}\}, \qquad H_3 = \langle \bar{6} \rangle = \{\bar{0}, \bar{6}, \overline{12}\}\] \[H_6 = \langle \bar{3} \rangle = \{\bar{0}, \bar{3}, \bar{6}, \bar{9}, \overline{12}, \overline{15}\}\] \[H_9 = \langle \bar{2} \rangle = \{\bar{0}, \bar{2}, \bar{4}, \dots, \overline{16}\}\] Bunlara \(H_1 = \{\bar{0}\}\) ve \(H_{18} = \mathbb{Z}_{18}\) eklenince altı alt grup elde edilir. Doğuraylar \(18\) ile aralarında asal olan \(k\)’lar için \(\bar{k}\)’dır: \[\bar{1}, \ \bar{5}, \ \bar{7}, \ \overline{11}, \ \overline{13}, \ \overline{17}; \qquad \varphi(18) = 18\left(1 - \frac{1}{2}\right)\left(1 - \frac{1}{3}\right) = 6\] Kısa yolun denetimi: \(\lvert \overline{15} \rvert = \frac{18}{(15, 18)} = \frac{18}{3} = 6\) ve gerçekten \(\overline{15} \in H_6\)’dır.
\(\blacksquare\)
Örnek 26.8 (Çarpımsal Bir Grubun Alt Grupları) \(\mathbb{Z}_{11}^{*}\)’ın bir doğurayını bulup bütün alt gruplarını yazınız.
Çözüm
\(\lvert \mathbb{Z}_{11}^{*} \rvert = 10\) olduğundan \(\bar{2}\)’nin mertebesi \(1, 2, 5, 10\)’dan biridir. Kuvvetler: \[\bar{2}^2 = \bar{4}, \qquad \bar{2}^5 = \overline{32} = \overline{10} = -\bar{1}\] \(\bar{2}^2 \neq \bar{1}\) ve \(\bar{2}^5 \neq \bar{1}\) olduğundan \(\lvert \bar{2} \rvert = 10\)’dur: \(\mathbb{Z}_{11}^{*} = \langle \bar{2} \rangle\).
\(10\)’un bölenleri \(1, 2, 5, 10\)’dur: \[H_2 = \langle \bar{2}^5 \rangle = \{\bar{1}, \overline{10}\}, \qquad H_5 = \langle \bar{2}^2 \rangle = \{\bar{1}, \bar{3}, \bar{4}, \bar{5}, \bar{9}\}\] (\(\bar{4}\)’ün kuvvetleri \(\bar{4}, \bar{5}, \bar{9}, \bar{3}, \bar{1}\)’dir.) Bunlara \(\{\bar{1}\}\) ve \(\mathbb{Z}_{11}^{*}\) eklenir. Doğuraylar \((m, 10) = 1\) olan \(\bar{2}^m\)’lerdir: \[\bar{2}^1 = \bar{2}, \quad \bar{2}^3 = \bar{8}, \quad \bar{2}^7 = \bar{7}, \quad \bar{2}^9 = \bar{6}; \qquad \varphi(10) = 4\]
\(\blacksquare\)
26.7 Kalan Sınıfları ve Lagrange Teoremi
\(H\)’ye göre sol kalan sınıfı \(aH\), sağ kalan sınıfı \(Ha\)’dır (sol sınıf). Sınıflar ya eşit ya ayrıktır ve hepsi \(\lvert H \rvert\) elemanlıdır; Lagrange teoreminin bütün içeriği bu sayımdır.
- İlk sınıf \(H\)’nin kendisidir.
- Henüz hiçbir sınıfa girmemiş bir \(a\) seç ve \(aH = \{ah : h \in H\}\)’yi yaz.
- \([G : H] = \lvert G \rvert / \lvert H \rvert\) tane sınıf çıkana dek 2. adımı tekrarla. Toplamsal yazışta sınıflar \(a + H\)’dir.
| Sonuç | İfade | Kullanım |
|---|---|---|
| Lagrange | \(\lvert H \rvert\), \(\lvert G \rvert\)’yi böler | Olası alt grup mertebeleri |
| İndeks | \([G : H] = \lvert G \rvert / \lvert H \rvert\) | Sınıf sayısı, \(\lvert G/H \rvert\) |
| Eleman mertebesi | \(\lvert a \rvert\), \(\lvert G \rvert\)’yi böler | Mertebe adayları |
| Kuvvet | \(a^{\lvert G \rvert} = 1_G\) | Yüksek kuvvet, Fermat |
| Asal mertebe | \(\lvert G \rvert = p\) ise \(G\) devresel | Her \(a \neq 1_G\) doğuray |
- Lagrange teoreminin tersi yanlıştır: \(\lvert A_4 \rvert = 12\) ama \(A_4\)’ün \(6\). mertebeden alt grubu yoktur. Devresel gruplarda ise ters doğrudur.
- Komutatif olmayan grupta \(aH\) ile \(Ha\) farklı olabilir; sol ve sağ bölmelemeler farklıdır ama sınıf sayıları eşittir.
- \(aH = bH\) eşitliği \(a = b\) demek değildir; \(a^{-1} b \in H\) demektir.
Örnek 26.9 (Çarpımsal Grupta Kalan Sınıfları) \(\mathbb{Z}_{13}^{*}\)’ın \(H = \{\bar{1}, \bar{3}, \bar{9}\}\) alt grubuna göre kalan sınıflarını bulunuz.
Çözüm
\([\mathbb{Z}_{13}^{*} : H] = \frac{12}{3} = 4\) sınıf vardır. Grup komutatif olduğundan sol ve sağ sınıflar aynıdır. \[\bar{2}H = \{\bar{2}, \bar{6}, \overline{18}\} = \{\bar{2}, \bar{5}, \bar{6}\}\] \[\bar{4}H = \{\bar{4}, \overline{12}, \overline{36}\} = \{\bar{4}, \overline{10}, \overline{12}\}\] \[\bar{7}H = \{\bar{7}, \overline{21}, \overline{63}\} = \{\bar{7}, \bar{8}, \overline{11}\}\] (\(36 = 2 \cdot 13 + 10\), \(63 = 4 \cdot 13 + 11\).) Dört sınıf ayrıktır, her biri üç elemanlıdır ve birleşimleri on iki elemanın tamamıdır: \[\mathbb{Z}_{13}^{*} = H \cup \bar{2}H \cup \bar{4}H \cup \bar{7}H\]
\(\blacksquare\)
Örnek 26.10 (Lagrange ile Yüksek Kuvvet) \(\mathbb{Z}_{7}^{*}\)’da \(\bar{3}^{100}\)’ü hesaplayınız.
Çözüm
\(\lvert \mathbb{Z}_7^{*} \rvert = 6\) olduğundan her eleman için \(a^6 = \bar{1}\)’dir. \(100 = 6 \cdot 16 + 4\) olduğundan \[\bar{3}^{100} = (\bar{3}^6)^{16} \cdot \bar{3}^4 = \bar{3}^4 = \overline{81} = \bar{4}\] (\(81 = 11 \cdot 7 + 4\).)
\(\blacksquare\)
26.8 Normal Alt Grup Denetimi
\(H \trianglelefteq G\), her \(a \in G\) için \(aH = Ha\) demektir (normal alt grup). Bu, iki kümenin eşitliğidir; elemanların tek tek değişmesi gerekmez.
- Komutatif mi? \(G\) komutatifse her alt grup normaldir.
- İndeks 2 mi? \([G : H] = 2\) ise \(H \trianglelefteq G\) (indeks 2 ölçütü); örneğin \(A_n \trianglelefteq S_n\) (sonuç).
- Bir çekirdek mi? \(H = \operatorname{Ker}\varphi\) ise normaldir (homomorfi teoremi).
- Hiçbiri değilse \(aH\) ile \(Ha\)’yı karşılaştır. Normal olmadığını göstermek için \(aH \neq Ha\) olan tek bir \(a\) yeter.
Kısa yol. \(aH = Ha\) eşitliği \(aHa^{-1} = H\) eşitliğine denktir; homomorfi teoreminin ispatında görüldüğü gibi her \(a \in G\) ve her \(h \in H\) için \(a h a^{-1} \in H\) göstermek yeterlidir.
- \(aH = Ha\)’yı “\(ah = ha\)” diye okumak. \(A_3 \trianglelefteq S_3\)’tür ama \(S_3\) komutatif değildir.
- Normalliği geçişken sanmak: \(K \trianglelefteq H \trianglelefteq G\) iken \(K \trianglelefteq G\) olmayabilir (karşı örnek). Aşağı yönde ise aktarılır: \(K \trianglelefteq G\) ve \(K \subseteq H\) ise \(K \trianglelefteq H\).
Örnek 26.11 (Dörtlü Devrenin Doğurduğu Alt Grup) \(S_4\)’te \(H = \langle (1\,2\,3\,4) \rangle\) normal bir alt grup mudur?
Çözüm
Alt grubun elemanları \[H = \{I,\ (1\,2\,3\,4),\ (1\,3)(2\,4),\ (1\,4\,3\,2)\}\] ve \([S_4 : H] = \frac{24}{4} = 6\) olduğundan hazır ölçütler işlemez; \(a = (1\,2)\) ile sınıfları karşılaştıralım. \[(1\,2)(1\,2\,3\,4) = (2\,3\,4), \qquad (1\,2\,3\,4)(1\,2) = (1\,3\,4)\] (Birincide önce \((1\,2\,3\,4)\): \(1 \mapsto 2 \mapsto 1\), \(2 \mapsto 3\), \(3 \mapsto 4\), \(4 \mapsto 1 \mapsto 2\). İkincide önce \((1\,2)\): \(1 \mapsto 2 \mapsto 3\), \(2 \mapsto 1 \mapsto 2\), \(3 \mapsto 4\), \(4 \mapsto 1\).) Diğer çarpımlar da hesaplanınca \[(1\,2)H = \{(1\,2),\ (2\,3\,4),\ (1\,3\,2\,4),\ (1\,4\,3)\}\] \[H(1\,2) = \{(1\,2),\ (1\,3\,4),\ (1\,4\,2\,3),\ (2\,4\,3)\}\] bulunur. \((2\,3\,4) \in (1\,2)H\) ama \((2\,3\,4) \notin H(1\,2)\) olduğundan \((1\,2)H \neq H(1\,2)\)’dir: \(H\), \(S_4\)’ün normal alt grubu değildir.
\(\blacksquare\)
26.9 Bölüm Grubu Kurmak
\(H \trianglelefteq G\) ise kalan sınıfları \(aH \cdot bH = (ab)H\) çarpımıyla \(G/H\) bölüm grubunu oluşturur (kalan sınıfları grubu). Birim \(H\), \(aH\)’nin tersi \(a^{-1}H\)’dir.
- \(H \trianglelefteq G\) olduğunu göster (normallik).
- Mertebeyi bul: \(\lvert G/H \rvert = [G : H] = \lvert G \rvert / \lvert H \rvert\).
- Sınıfları temsilcileriyle yaz.
- Çarpımı temsilciler üzerinden yap: \(aH \cdot bH = (ab)H\). Sonuç temsilci seçimine bağlı değildir.
- Tipini belirle: mertebe \(2\), \(3\) ya da asalsa devreseldir; mertebe \(4\) ise kareleri denetle.
Kısa yollar.
- \((aH)^k = a^k H\) olduğundan \((aH)^k = H \iff a^k \in H\); \(aH\)’nin mertebesi, \(a^k \in H\) yapan en küçük \(k\)’dır.
- \(G\) komutatifse her alt grup normaldir ve \(G/H\) de komutatiftir.
- Uç durumlar: \(G/G \cong \{1_G\}\), \(G/\{1_G\} \cong G\) (homomorfi ve izomorfi); \(\mathbb{Z}/m\mathbb{Z} = \mathbb{Z}_m\).
Örnek 26.12 (Bölüm Grubunun Tipini Belirleme) \(\mathbb{Z}_{20}\)’de \(20\) ile aralarında asal sınıfların kümesi \(A = \{\bar{1}, \bar{3}, \bar{7}, \bar{9}, \overline{11}, \overline{13}, \overline{17}, \overline{19}\}\), çarpmaya göre komutatif bir gruptur. \(H = \{\bar{1}, \overline{11}\}\) için \(A/H\) bölüm grubunun tipini belirleyiniz.
Çözüm
\(\overline{11} \cdot \overline{11} = \overline{121} = \bar{1}\) olduğundan \(H\) çarpmaya kapalıdır; \(A\) sonlu olduğundan \(H \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} A\)’dır. \(A\) komutatif olduğundan \(H \trianglelefteq A\) ve \(\lvert A/H \rvert = \frac{8}{2} = 4\)’tür. Sınıflar: \[H = \{\bar{1}, \overline{11}\}, \quad \bar{3}H = \{\bar{3}, \overline{13}\}, \quad \bar{7}H = \{\bar{7}, \overline{17}\}, \quad \bar{9}H = \{\bar{9}, \overline{19}\}\] (\(33 = 20 + 13\), \(77 = 60 + 17\), \(99 = 80 + 19\).) \(\bar{3}H\)’nin kuvvetleri: \[(\bar{3}H)^2 = \bar{9}H \neq H, \qquad (\bar{3}H)^3 = \overline{27}H = \bar{7}H, \qquad (\bar{3}H)^4 = \overline{81}H = H\] \(\bar{3}H\)’nin mertebesi \(4\) olduğundan \(A/H = \langle \bar{3}H \rangle\) dördüncü mertebeden devresel gruptur. (\(H\) yerine \(\{\bar{1}, \bar{9}\}\) alınsaydı bölüm Klein tipinde çıkardı; bölümün tipi alt gruba bağlıdır.)
\(\blacksquare\)
26.10 Homomorfi, Çekirdek ve İzomorfi
Bu kitapta homomorfi tanım gereği üzerinedir (homomorfi); izomorfi ayrıca birebirdir (izomorfi). Çekirdek \(\operatorname{Ker}\varphi = \{a : \varphi(a) = 1_{G'}\}\)’dür (çekirdek).
- İyi tanımlı. Aynı eleman tek bir değere gitmeli; eleman birden çok biçimde yazılabiliyorsa (sınıf, kesir) bu adım asıl iştir.
- Üzerine. Hedefin her \(y\) elemanı için \(\varphi(x) = y\) olan bir \(x\) göster.
- İşlemi korur. \(\varphi(a \circ b) = \varphi(a) * \varphi(b)\)’yi genel elemanlarla doğrula.
- Çekirdek. \(\varphi(a) = 1_{G'}\) denklemini çöz; hedefin birimine dikkat (toplamsal grupta \(0\)).
- Sonuç. \(\operatorname{Ker}\varphi = \{1_G\}\) ise izomorfidir (izomorfi ölçütü); her durumda \(G/\operatorname{Ker}\varphi \cong G'\).
| Gerçek | İfade | Dayanak |
|---|---|---|
| Birim birime gider | \(\varphi(1_G) = 1_{G'}\) | Homomorf resim |
| Ters terse gider | \(\varphi(a^{-1}) = \big(\varphi(a)\big)^{-1}\) | Homomorf resim |
| Resim gruptur | \(G\) grup ise \(G'\) grup | Homomorf resim |
| Alt grubun resmi | \(\varphi(H) \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} G'\) | Alt grubun resmi |
| Çekirdek normaldir | \(\operatorname{Ker}\varphi \trianglelefteq G\) | Homomorfi teoremi |
| Homomorfi teoremi | \(G/\operatorname{Ker}\varphi \cong G'\) | Homomorfi teoremi |
| Doğal homomorfi | \(\chi(a) = aH\), \(\operatorname{Ker}\chi = H\) | Doğal homomorfi |
| Ayrışım | \(\varphi = \psi\chi\) | Ayrışım |
Kısa yollar.
- \(\varphi(1_G) \neq 1_{G'}\) ise \(\varphi\) homomorfi değildir.
- İzomorfi işlem tablosunu yalnız eleman adlarını değiştirerek taşır; bu yüzden izomorf gruplarda mertebe, komutatiflik, devresellik ve her mertebeden eleman sayısı aynıdır. Bunlardan biri farklıysa gruplar izomorf değildir: \(\langle \mathbb{Z}_4, + \rangle\)’da mertebesi \(4\) olan eleman vardır, Klein tipinde yoktur.
Örnek 26.13 (İşaret Homomorfisi) \(\varphi : \langle \mathbb{R} - \{0\}, \cdot \rangle \to \langle \{1, -1\}, \cdot \rangle\), \(\varphi(\alpha) = \dfrac{\alpha}{|\alpha|}\) fonksiyonunun üzerine bir homomorfi olduğunu gösterip çekirdeğini bulunuz.
Çözüm
İyi tanımlılık: \(\alpha \neq 0\) olduğundan \(|\alpha| \neq 0\) ve \(\frac{\alpha}{|\alpha|}\), \(\alpha > 0\) için \(1\), \(\alpha < 0\) için \(-1\)’dir.
Üzerinelik: \(\varphi(1) = 1\) ve \(\varphi(-1) = -1\).
İşlemi koruma: Mutlak değer çarpımsal olduğundan \[\varphi(\alpha\beta) = \frac{\alpha\beta}{|\alpha|\,|\beta|} = \frac{\alpha}{|\alpha|} \cdot \frac{\beta}{|\beta|} = \varphi(\alpha)\,\varphi(\beta)\]
Çekirdek: Hedefin birimi \(1\)’dir: \[\operatorname{Ker}\varphi = \{\alpha : \alpha > 0\} = \mathbb{R}^{+}\] Homomorfi teoreminden \(\langle \mathbb{R} - \{0\}, \cdot \rangle / \mathbb{R}^{+} \cong \{1, -1\}\)’dir: iki sınıf, pozitifler ve negatiflerdir. Çekirdek \(\{1\}\) olmadığından \(\varphi\) izomorfi değildir.
\(\blacksquare\)
Örnek 26.14 (Teklik-Çiftlik Homomorfisi) \(n \geq 2\) olsun. \(\varphi : S_n \to \langle \{1, -1\}, \cdot \rangle\), \(S\) çiftse \(\varphi(S) = 1\), tekse \(\varphi(S) = -1\) fonksiyonunun üzerine bir homomorfi olduğunu gösterip çekirdeğini bulunuz.
Çözüm
İyi tanımlılık: Bir substitüsyonun tek ya da çift olması, transpozisyon ayrılışının seçiminden bağımsızdır (teklik-çiftliğin değişmezliği).
Üzerinelik: \(\varphi(I) = 1\), \(\varphi\big((1\,2)\big) = -1\).
İşlemi koruma: \(S\) ile \(T\)’nin ayrılışları yan yana yazılınca \(ST\)’nin bir ayrılışı elde edilir; transpozisyon sayıları toplanır. “Çift \(\cdot\) çift \(=\) çift, tek \(\cdot\) tek \(=\) çift, tek \(\cdot\) çift \(=\) tek” kuralı, \(1 \cdot 1 = 1\), \((-1)(-1) = 1\), \((-1) \cdot 1 = -1\) çarpımlarının aynısıdır: \(\varphi(ST) = \varphi(S)\varphi(T)\).
Çekirdek: \(\operatorname{Ker}\varphi = \{S : S \text{ çift}\} = A_n\). Homomorfi teoreminden \(A_n \trianglelefteq S_n\) ve \(S_n/A_n \cong \{1, -1\}\); buradan \(\lvert A_n \rvert = \frac{n!}{2}\) de yeniden okunur.
\(\blacksquare\)
26.11 Standart Örnekler ve Karşı Örnekler
“Her zaman doğru mu?” sorularında önce aşağıdaki gruplar denenir; karşı örneklerin çoğu \(S_3\) ve \(S_4\)’ten çıkar.
| Grup | Mertebe | Komutatif | Devresel | Not |
|---|---|---|---|---|
| \(\langle \mathbb{Z}, + \rangle\) | \(\infty\) | evet | evet | \(\langle 1 \rangle\); alt grupları \(m\mathbb{Z}\) |
| \(\langle \mathbb{Z}_m, + \rangle\) | \(m\) | evet | evet | \(\langle \bar{1} \rangle\); \(\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}\) |
| \(\mathbb{Z}_{13}^{*}\) | \(12\) | evet | evet | \(\langle \bar{2} \rangle\) |
| \(\{1, -1, i, -i\}\) | \(4\) | evet | evet | \(\langle i \rangle\) |
| Klein dörtlü grubu \(V\) | \(4\) | evet | hayır | Her elemanın karesi birim |
| \(S_3\) | \(6\) | hayır | hayır | Öz alt gruplarının hepsi devresel |
| \(A_4\) | \(12\) | hayır | hayır | \(6\). mertebeden alt grubu yok |
| \(S_n\), \(n \geq 3\) | \(n!\) | hayır | hayır | \(A_n \trianglelefteq S_n\), indeks \(2\) |
| \(\langle \mathbb{R}^{+}, \cdot \rangle\) | \(\infty\) | evet | hayır | \(\log\) ile \(\langle \mathbb{R}, + \rangle\)’ya izomorf |
| \(\mathbb{C}^{*}\) | \(\infty\) | evet | hayır | Birim çember bir alt grubudur |
Standart karşı örnekler.
- \(\langle \mathbb{N}, \cdot \rangle\): kapalı, asosyatif, sadeleştirme kuralları geçerli; ama grup değil. Sonlu kümelerdeki ölçütte sonluluk şarttır.
- \(\mathbb{N} \subseteq \langle \mathbb{Z}, + \rangle\): kapalı ama alt grup değil.
- \(S_3\)’te \(H = \{I, (1\,2)\}\), \(K = \{I, (1\,3)\}\): \(HK\) dört elemanlıdır, alt grup değildir (\(HK\) ölçütü).
- \(S_3\)’te \(H = \{I, (1\,2)\}\) normal değildir; \(A_3\) normaldir.
- \(S_3\) komutatif değildir, dolayısıyla \((ab)^2 = a^2 b^2\) genelde yanlıştır.
- \(A\) en az iki elemanlı bir kompleksse \(A \cdot A^{-1} \neq \{1_G\}\)’dir.
- Normallik geçişken değildir: \(S_4\)’te karenin simetri grubu içinde \(K \trianglelefteq H \trianglelefteq G\) ama \(K \not\trianglelefteq G\).
26.12 İspat Şablonları
Soyut sorularda ilk iş, ifadenin hangi tanıma indiğini görmektir. Aşağıdaki tablo “bunu göstermek için şunu göster” kalıplarını toplar.
| Göstermek istenen | Gösterilecek olan |
|---|---|
| \(\langle G, \circ \rangle\) grup | I, II, sol birim, sol ters; ya da bilinen bir grubun alt grubu |
| \(H \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} G\) | \(1_G \in H\) ve her \(a, b \in H\) için \(a b^{-1} \in H\) |
| \(H \trianglelefteq G\) | Her \(a \in G\), \(h \in H\) için \(a h a^{-1} \in H\); ya da indeks \(2\) |
| \(x = y\) (grupta) | \(ax = ay\) ya da \(xa = ya\) ve sadeleştirme |
| \((ab)^{-1}\) hesabı | \((ab)^{-1} = b^{-1} a^{-1}\) |
| \(\lvert a \rvert = n\) | \(a^n = 1_G\) ve \(n\)’nin her öz böleni \(d\) için \(a^d \neq 1_G\) |
| \(G\) devresel | Mertebesi \(\lvert G \rvert\) olan bir eleman |
| \(G\) devresel değil | \(G\) komutatif değil ya da mertebesi \(\lvert G \rvert\) olan eleman yok |
| \(G\) komutatif değil | \(ab \neq ba\) olan bir çift |
| \(\varphi\) homomorfi | İyi tanımlı, üzerine, \(\varphi(ab) = \varphi(a)\varphi(b)\) |
| \(\varphi\) izomorfi | Homomorfi ve \(\operatorname{Ker}\varphi = \{1_G\}\) |
| \(G/N \cong G'\) | \(\operatorname{Ker}\varphi = N\) olan bir üzerine homomorfi \(\varphi : G \to G'\) |
| \(G \not\cong G'\) | Mertebe, komutatiflik, devresellik ya da eleman mertebelerinden biri farklı |
| \(aH = bH\) | \(a^{-1} b \in H\) |
“Ancak ve ancak” biçimindeki önermeler iki yöne ayrılır; küme eşitlikleri iki kapsamayla gösterilir. Bir fonksiyonu sınıflar üzerinde tanımlarken (homomorfi teoremi gibi) iyi tanımlılık ayrı bir adım olarak yazılır.