---
title: "Normal Alt Gruplar"
url: https://acik-matematik.com/dersler/soyut-cebir-1/bolum-gruplari/normal-alt-gruplar
course: "Soyut Cebir 1: Gruplar"
language: tr
license: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.tr)
format: acik-matematik-md/2
source: 6519b075c4cd54ad2d2977811f2ab91c75bb5534
---
# 20  Normal Alt Gruplar

Sol ve sağ kalan sınıflarının çakıştığı alt gruplar, grup teorisinde ayrıcalıklı bir role sahiptir: yalnız onların kalan sınıfları üzerinde tutarlı bir çarpma tanımlanabilir. Bu bölümde normal alt grubu tanımlıyor, en kullanışlı normallik ölçütünü — indeksin $2$ olmasını — kanıtlıyor ve iki uyarı örneği veriyoruz: normal olmayan alt gruplar gerçekten vardır ve normallik zincirleme aktarılmaz.

## 20.1 Tanım

**Tanım 20.1 (Normal Alt Grup)** $\langle G, \cdot \rangle$ bir grup ve $H$, $G$’nin bir alt grubu olsun. Her $a \in G$ için

$$aH = Ha$$

oluyorsa $H$’ye $G$’nin bir **normal alt grubu** denir ve $H \trianglelefteq G$ ile gösterilir.

Uyarı$aH = Ha$ ne demek değildir

$aH = Ha$ eşitliği, her $h \in H$ için $a h = h a$ olması demek **değildir**; iki *kümenin* çakışması demektir. Yani her $h \in H$’ye karşılık $a h = h' a$ olacak biçimde bir $h' \in H$ vardır — ama $h'$, $h$’den farklı olabilir. Normallik, eleman eleman değişmeden çok daha zayıf bir koşuldur.

**Örnek 20.1 (Trivial Alt Gruplar Normaldir)** Her $G$ grubunda iki trivial alt grup da normaldir:

- $G \trianglelefteq G$: her $a$ için $aG = G = Ga$’dır ($aG = G$ eşitliği için: kapalılıktan $aG \subseteq G$; tersine her $g \in G$, $g = a(a^{-1}g) \in aG$ yazılır).
- $\{1_G\} \trianglelefteq G$: her $a$ için $a\{1_G\} = \{a\} = \{1_G\}a$’dır.

**Örnek 20.2 (Normal Olmayan Bir Alt Grup)** $S_3$’ün $H = \{I, (2\,3)\}$ alt grubu normal değildir: $(1\,2) \in S_3$ için

$$(1\,2)H = \{(1\,2),\ (1\,2)(2\,3)\} = \{(1\,2),\ (1\,2\,3)\}$$

$$H(1\,2) = \{(1\,2),\ (2\,3)(1\,2)\} = \{(1\,2),\ (1\,3\,2)\}$$

$(1\,2)H \neq H(1\,2)$ olduğundan $H \not\trianglelefteq S_3$’tür. (Aynı biçimde $\{I, (1\,2)\}$ ve $\{I, (1\,3)\}$ de normal değildir.)

Komutatif gruplarda bu sorun hiç doğmaz: $aH = \{ah\} = \{ha\} = Ha$ her zaman sağlanır. **Komutatif bir grubun her alt grubu normaldir.**

## 20.2 İndeks 2 Ölçütü

**Teorem 20.1 (İndeksi 2 Olan Alt Gruplar Normaldir)** Bir grupta indeksi $2$ olan her alt grup normaldir.

İspat

$H \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} G$ ve $[G : H] = 2$ olsun.

$a \in G - H$ alalım. Sol bölmelemede yalnız iki sınıf vardır ve biri $H$’dir; $a \notin H$ olduğundan ikinci sınıf $aH$’dir ve

$$G = H \cup aH, \qquad H \cap aH = \varnothing \implies aH = G - H$$

Aynı akıl yürütme sağ bölmeleme için $Ha = G - H$ verir. O hâlde

$$aH = G - H = Ha \qquad (a \in G - H)$$

$a \in H$ için ise $aH = H = Ha$ zaten sağlanır. Her iki durumda da $aH = Ha$ olduğundan $H \trianglelefteq G$’dir.

$\blacksquare$

**Sonuç 20.1 ($A_n \trianglelefteq S_n$)** Alterne grup, simetrik grubun normal alt grubudur.

İspat

$$[S_n : A_n] = \frac{|S_n|}{|A_n|} = \frac{n!}{n!/2} = 2$$

olduğundan indeks 2 ölçütü uygulanır.

$\blacksquare$

## 20.3 Normallik Geçişken Değildir

Normalliğin iki incelikli davranışını kaydedelim. Birincisi zararsızdır:

**Örnek 20.3 (Normallik Ara Alt Gruba İner)** $K \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} H \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} G$ ve $K \trianglelefteq G$ ise $K \trianglelefteq H$’dir.

Çözüm

$K \trianglelefteq G$ olduğundan her $a \in G$ için $aK = Ka$’dır; özel olarak her $a \in H \subseteq G$ için de $aK = Ka$ sağlanır. $K$, $H$’nin alt grubu olduğundan $K \trianglelefteq H$ çıkar.

$\blacksquare$

İkincisi bir tuzaktır: $K \trianglelefteq H$ ve $H \trianglelefteq G$ olsa bile $K \trianglelefteq G$ *gerekmez*.

**Örnek 20.4 (Normallik Zincirleme Aktarılmaz)** $S_4$ içinde şu üç kümeye bakalım:

$$G = \{I,\ (1\,3),\ (2\,4),\ (1\,2)(3\,4),\ (1\,3)(2\,4),\ (1\,4)(2\,3),\ (1\,2\,3\,4),\ (1\,4\,3\,2)\}$$

$$H = \{I,\ (1\,3),\ (2\,4),\ (1\,3)(2\,4)\}, \qquad K = \{I,\ (1\,3)\}$$

$G$, $S_4$’ün $8$ elemanlı bir alt grubudur (bir karenin simetri grubu) ve $K \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} H \underset{\text{a.g.}}{\subseteq} G$’dir. $K \trianglelefteq H$ olduğu hâlde $K \not\trianglelefteq G$ olduğunu gösteriniz.

Çözüm

$[H : K] = \dfrac{|H|}{|K|} = \dfrac{4}{2} = 2$ olduğundan indeks 2 ölçütüyle $K \trianglelefteq H$’dir.

Öte yandan $(1\,2)(3\,4) \in G$ için sol ve sağ sınıfları karşılaştıralım:

$$(1\,2)(3\,4)\,K = \{(1\,2)(3\,4),\ (1\,2)(3\,4)(1\,3)\} = \{(1\,2)(3\,4),\ (1\,4\,3\,2)\}$$

$$K\,(1\,2)(3\,4) = \{(1\,2)(3\,4),\ (1\,3)(1\,2)(3\,4)\} = \{(1\,2)(3\,4),\ (1\,2\,3\,4)\}$$

(Birinci çarpımda önce $(1\,3)$, sonra $(1\,2)(3\,4)$ uygulanır: $1 \mapsto 3 \mapsto 4$, $4 \mapsto 4 \mapsto 3$, $3 \mapsto 1 \mapsto 2$, $2 \mapsto 2 \mapsto 1$; sonuç $(1\,4\,3\,2)$. İkincisinde önce $(1\,2)(3\,4)$: $1 \mapsto 2 \mapsto 2$, $2 \mapsto 1 \mapsto 3$, $3 \mapsto 4 \mapsto 4$, $4 \mapsto 3 \mapsto 1$; sonuç $(1\,2\,3\,4)$.)

İki küme farklı olduğundan $K$, $G$’nin normal alt grubu **değildir**: normallik geçişken değildir.

$\blacksquare$

## 20.4 Basit Gruplar

**Tanım 20.2 (Basit Grup)** Trivial alt gruplarından başka hiçbir **normal** alt grubu bulunmayan gruba **basit grup** denir.

**Örnek 20.5 (Asal Mertebeli Gruplar Basittir)** Mertebesi asal olan her grup basittir: $|G| = p$ asalsa Lagrange teoreminden her alt grubun mertebesi $1$ veya $p$’dir; yani $G$’nin trivial olanlardan başka alt grubu — normal olsun olmasın — yoktur.

Basit gruplar, sonlu grup teorisinin “asal sayılarıdır”: her sonlu grup, basit gruplardan katmanlar hâlinde kurulur. Bu katmanların harcını da tam olarak normal alt gruplar sağlar — bir normal alt grup, kalan sınıflarından yeni ve daha küçük bir grup üretmeye izin verir. Bu inşa, dersin dönüm noktalarından biridir: [bölüm grupları](../bolum-gruplari/bolum-gruplari.md).
