---
title: "Littlewood, Egoroff ve Lusin Teoremleri"
url: https://acik-matematik.com/dersler/reel-analiz/littlewood-egoroff-ve-lusin-teoremleri
course: "Reel Analiz"
language: tr
license: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.tr)
format: acik-matematik-md/2
source: 5dc38b9aa2a0d81da0df238ff4d093d467a19be4
---
# 9  Littlewood, Egoroff ve Lusin Teoremleri

Ölçülebilir kümeler ve fonksiyonlar ilk bakışta çok genel, hatta vahşi nesneler gibi görünür. Littlewood bu genelliğin sanıldığı kadar korkutucu olmadığını üç ilkeyle özetler (Littlewood’s three principles):

- her ölçülebilir küme *neredeyse* sonlu sayıda aralığın birleşimidir;
- her ölçülebilir fonksiyon *neredeyse* süreklidir;
- ölçülebilir fonksiyonların noktasal yakınsak her dizisi *neredeyse* düzgün yakınsaktır.

Buradaki “neredeyse”, “ölçüsü istenildiği kadar küçük bir küme dışında” demektir. Birinci ilkenin kesin biçimini zaten kanıtladık: sonlu ölçülü $E$ ve $\varepsilon > 0$ için açık aralıkların sonlu, ayrık bir birleşimi $\mathcal{U}$ vardır ki $m(E \setminus \mathcal{U}) + m(\mathcal{U} \setminus E) < \varepsilon$ olur ([Teorem 3.3](ic-ve-dis-yaklasim.md#thm-yak-aralik-yaklasimi)). Bu bölümde üçüncü ilkeyi Egoroff teoremi, ikincisini Lusin teoremi olarak kanıtlıyoruz.

## 9.1 Egoroff Teoremi

Noktasal yakınsaklık düzgün olmayabilir; ama sonlu ölçülü bir kümede bozulma, ölçüsü küçük bir parçada toplanır. Anahtar adım, tek bir hata payı $\eta$ için bu parçayı bulmaktır. Aşağıda $\{f_n\}$ dizisinin $f$’ye $E$ üzerinde *düzgün* yakınsaması, $\sup_{x \in E} |f_n(x) - f(x)| \to 0$ demektir.

**Lemma 9.1 (Tek Hata Payı İçin Egoroff)** $m(E) < \infty$ olsun ve $\{f_n \colon E \to \mathbb{R}\}$ ölçülebilir fonksiyonlar dizisi $E$ üzerinde noktasal olarak $f \colon E \to \mathbb{R}$ fonksiyonuna yakınsasın. Her $\eta > 0$ ve $\delta > 0$ için $$A \subseteq E, \qquad m(E \setminus A) < \delta$$ ve her $n \ge N$ için $A$ üzerinde $|f_n - f| < \eta$ olacak biçimde ölçülebilir bir $A$ kümesi ve bir $N$ indisi vardır.

İspat

**Adım 1: İyi noktalar kümeleri.** $f$ ölçülebilir fonksiyonların noktasal limiti olduğundan ölçülebilirdir ([Teorem 8.1](noktasal-limitler-ve-yaklasim.md#thm-nl-noktasal-limit)). $f - f_k$ ölçülebilir ([Teorem 7.4](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-dogrusal-carpim)) ve $$\{x \in E : |f(x) - f_k(x)| < \eta\} = \{f - f_k < \eta\} \cap \{f - f_k > -\eta\}$$ olduğundan ([Teorem 7.1](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-denk-kosullar)) her $k$ için $\{x \in E : |f(x) - f_k(x)| < \eta\}$ ölçülebilirdir. Ölçülebilir kümeler bir σ-cebiri olduğundan ([Teorem 2.4](sigma-cebiri-ve-borel-kumeleri.md#thm-sig-sigma-cebiri)) $$E_n = \{x \in E : \text{her } k \ge n \text{ için } |f(x) - f_k(x)| < \eta\}$$ kümesi, sayılabilir bir kesişim olarak ölçülebilirdir.

**Adım 2: Artan birleşim.** Tanımdan $E_1 \subseteq E_2 \subseteq \cdots$ dir. Her $x \in E$ için $f_k(x) \to f(x)$ olduğundan bir $n$’den sonra $|f(x) - f_k(x)| < \eta$ olur; yani $x \in E_n$. Böylece $E = \bigcup_{n=1}^\infty E_n$ dir ve ölçünün sürekliliğinden ([Teorem 4.3](toplamsallik-ve-sureklilik.md#thm-top-olcunun-surekliligi)) $$m(E) = \lim_{n \to \infty} m(E_n)$$ elde edilir.

**Adım 3: İndisin seçimi.** $m(E)$ sonlu olduğundan $m(E_N) > m(E) - \delta$ olan bir $N$ vardır. $A = E_N$ alalım. $A \subseteq E$ ve $m(A) < \infty$ olduğundan çıkarma özelliği ([Önerme 2.5](sigma-cebiri-ve-borel-kumeleri.md#prp-sig-cikarma)) $$m(E \setminus A) = m(E) - m(E_N) < \delta$$ verir. $A = E_N$’nin tanımı gereği $A$ üzerinde her $n \ge N$ için $|f_n - f| < \eta$ dır.

$\blacksquare$

Şimdi hata paylarını $\eta = 1/n$ diye küçültüp elde edilen kümeleri kesiştiriyoruz; ölçü kayıplarını $\varepsilon/2^{n+1}$ ile sınırlayınca toplam kayıp küçük kalır.

**Teorem 9.1 (Egoroff Teoremi)** $m(E) < \infty$ olsun ve $\{f_n \colon E \to \mathbb{R}\}$ ölçülebilir fonksiyonlar dizisi $E$ üzerinde noktasal olarak $f \colon E \to \mathbb{R}$ fonksiyonuna yakınsasın. Her $\varepsilon > 0$ için $$F \subseteq E, \qquad m(E \setminus F) < \varepsilon, \qquad F \text{ üzerinde } f_n \to f \text{ düzgün}$$ olacak biçimde kapalı bir $F$ kümesi vardır.

İspat

**Adım 1: Her $n$ için bir iyi küme.** [Lemma 9.1](#lem-leg-egoroff-yardimci)’yı $\eta = 1/n$ ve $\delta = \varepsilon/2^{n+1}$ ile uygulayalım. Ölçülebilir bir $A_n \subseteq E$ ve bir $N(n)$ indisi vardır ki $$m(E \setminus A_n) < \frac{\varepsilon}{2^{n+1}} \tag{1}$$ ve $A_n$ üzerinde $$|f_k - f| < \frac{1}{n} \quad (k \ge N(n)) \tag{2}$$ olur.

**Adım 2: Kesişimin ölçüsü.** $A = \bigcap_{n=1}^\infty A_n$ ölçülebilirdir ve $E \setminus A = \bigcup_{n=1}^\infty (E \setminus A_n)$ dir. Sayılabilir alt toplamsallık ([Teorem 1.3](dis-olcu-ve-olculebilir-kumeler.md#thm-dol-alt-toplamsallik)) ve (1) ile $$m(E \setminus A) \le \sum_{n=1}^\infty m(E \setminus A_n) < \sum_{n=1}^\infty \frac{\varepsilon}{2^{n+1}} = \frac{\varepsilon}{2}.$$

**Adım 3: $A$ üzerinde düzgün yakınsaklık.** $\eta > 0$ verilsin ve $1/n_0 < \eta$ olan bir $n_0$ seçelim. $A \subseteq A_{n_0}$ olduğundan (2)’ye göre $k \ge N(n_0)$ iken $A$’nın her noktasında $|f_k - f| < 1/n_0 < \eta$ dır. $N(n_0)$ noktadan bağımsız olduğundan yakınsaklık $A$ üzerinde düzgündür.

**Adım 4: Kapalı bir alt küme.** Lebesgue ölçüsünün düzenliliğine ([Teorem 3.1](ic-ve-dis-yaklasim.md#thm-yak-ic-dis-yaklasim)) göre $m(A \setminus F) < \varepsilon/2$ olan kapalı bir $F \subseteq A$ vardır. $E \setminus F$, ayrık $E \setminus A$ ve $A \setminus F$ kümelerinin birleşimi olduğundan $$m(E \setminus F) = m(E \setminus A) + m(A \setminus F) < \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon$$ olur. $F \subseteq A$ olduğundan yakınsaklık $F$ üzerinde de düzgündür.

$\blacksquare$

Yani sonlu ölçülü bir kümede noktasal yakınsaklık, ölçüsü istenildiği kadar küçük bir kümeyi atınca düzgün yakınsaklığa dönüşür. $m(E) < \infty$ koşulu atılamaz; bunu alıştırmalarda göreceğiz.

**Örnek 9.1 (Kuvvet Dizisinde Egoroff)** $E = [0, 1]$ üzerinde $f_n(x) = x^n$ dizisinin noktasal limitini bulun, yakınsaklığın $[0, 1]$ üzerinde düzgün olmadığını gösterin ve her $0 < \varepsilon < 1$ için Egoroff teoremindeki $F$ kümesini açıkça yazın.

Çözüm

**Limit.** $0 \le x < 1$ için $x^n \to 0$, $x = 1$ için $x^n = 1$ dir. Limit $f = \chi_{\{1\}}$ dir.

**Düzgün değil.** Her $n$ için $\sup_{0 \le x < 1} |x^n - 0| = 1$ dir, çünkü $x \to 1^-$ iken $x^n \to 1$. Dolayısıyla $\sup_{[0,1]} |f_n - f|$ sıfıra gitmez.

**Kapalı küme.** $F = [0, 1 - \varepsilon/2]$ kapalıdır ve $m(E \setminus F) = \varepsilon/2 < \varepsilon$ dur. $F$ üzerinde $f = 0$ ve $$\sup_{x \in F} |f_n(x) - f(x)| = \Big(1 - \frac{\varepsilon}{2}\Big)^n \longrightarrow 0$$ olduğundan yakınsaklık $F$ üzerinde düzgündür. Bozulma $1$ noktasının hemen solunda toplanmıştır ve oradan küçük bir aralık atmak yeter.

*n* = 1, 2, 4, 8, 16 için *x^(n)* grafikleri (yukarıdan aşağıya; *ε* = 0,2). *F* = \[0, 1 − *ε*/2\] üzerinde fark en çok (1 − *ε*/2)^(*n*) olur (işaretli noktalar) ve sıfıra gider; düzgünlüğü bozan davranış, atılan dar (1 − *ε*/2, 1\] şeridinde toplanmıştır.

$\blacksquare$

## 9.2 Lusin Teoremi

İkinci ilkeyi kanıtlamadan önce kapalı bir küme üzerinde sürekli olan bir fonksiyonu bütün doğruya sürekli olarak genişletmemiz gerekiyor. Fikir basittir: $F$’nin tümleyeni ayrık açık aralıklara ayrılır ve her boşluğu doğru parçasıyla doldururuz.

**Lemma 9.2 (Kapalı Kümeden Sürekli Genişleme)** $F$, $\mathbb{R}$’nin kapalı bir alt kümesi ve $f \colon F \to \mathbb{R}$ sürekli ise $f$’nin sürekli bir $g \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ genişlemesi vardır; yani $g$ süreklidir ve $F$ üzerinde $g = f$ dir.

İspat

$F = \varnothing$ ise $g \equiv 0$ alınır; $F = \mathbb{R}$ ise $g = f$ dir. Bundan sonra $F$ ile tümleyeni boş değil.

**Adım 1: Boşluklar.** $\mathbb{R} \setminus F$ açık olduğundan açık aralıklardan oluşan sayılabilir, ayrık bir $\{I_n\}$ topluluğunun birleşimidir ([Lemma 2.3](sigma-cebiri-ve-borel-kumeleri.md#lem-sig-acik-kume-yapisi)). $I_n$’nin sonlu bir uç noktası $F$’ye aittir: o nokta $\mathbb{R} \setminus F$’de olsaydı bir $I_m$ aralığında bulunurdu; uç nokta $I_n$’ye ait olmadığından $m \ne n$ dir. Açık $I_m$, bu noktanın yakınındaki $I_n$ noktalarını da içerir; bu ayrıklıkla çelişir.

**Adım 2: Genişlemenin tanımı.** $F$ üzerinde $g = f$ alalım. $I_n = (a_n, b_n)$ sınırlıysa $[a_n, b_n]$ üzerinde $g$’yi uç değerleri birleştiren doğru parçası olarak tanımlayalım: $$g(x) = f(a_n) + \frac{x - a_n}{b_n - a_n}\,\big(f(b_n) - f(a_n)\big).$$ $I_n$ sınırsızsa ($F \ne \varnothing$ olduğundan) tam bir sonlu uç noktası vardır; $g$’yi $I_n$ üzerinde $f$’nin o uç noktadaki değerine eşit sabit alalım. Aralıklar ayrık olduğundan $g$ iyi tanımlıdır.

**Adım 3: Tümleyende süreklilik.** $x \in \mathbb{R} \setminus F$ ise $x$ açık bir $I_n$ aralığındadır ve $g$ orada doğrusal ya da sabittir; dolayısıyla $x$’te süreklidir.

**Adım 4: $F$’de sağdan süreklilik.** $x \in F$ ve $\varepsilon > 0$ olsun. İki durum var.

- $x$ bir $I_n$’nin sol uç noktasıysa $g$, $x$’in sağındaki bir aralıkta doğrusal ya da sabittir ve $g(x) = f(x)$ olduğundan $x$’te sağdan süreklidir.
- Değilse her $h > 0$ için $(x, x + h)$ aralığı $F$’nin bir noktasını içerir. (İçermeseydi $(x, x + h)$ bir $I_n$’nin içinde kalırdı ve $x \in F$ olduğundan $x$ o $I_n$’nin sol ucu olurdu.) $f$’nin $F$ üzerindeki sürekliliğinden, $y \in F$ ve $|y - x| < \rho$ iken $|f(y) - f(x)| < \varepsilon$ olan bir $\rho > 0$ vardır. $y_0 \in F \cap (x, x + \rho)$ seçelim. $t \in (x, y_0)$ olsun. $t \in F$ ise $|t - x| < y_0 - x < \rho$ olduğundan $|g(t) - f(x)| = |f(t) - f(x)| < \varepsilon$ dur. $t \notin F$ ise $t$ bir $(a_n, b_n)$ aralığındadır; $x$ ile $y_0$ $F$’de olduğundan bu aralık $(x, y_0)$’ın içindedir ve $a_n, b_n \in F \cap [x, y_0]$ olur. $g(t)$, $f(a_n)$ ile $f(b_n)$’nin bir ağırlıklı ortalamasıdır ve ikisi de $f(x)$’e $\varepsilon$’dan yakındır; öyleyse $|g(t) - f(x)| < \varepsilon$ dur. Böylece $0 < t - x < y_0 - x$ iken $|g(t) - g(x)| < \varepsilon$ olur.

Her iki durumda $g$, $x$’te sağdan süreklidir. Soldan süreklilik simetrik olarak gösterilir; böylece $g$ her yerde süreklidir.

$\blacksquare$

Boşlukları doğru parçasıyla doldurmak önemlidir: $g(t)$ uç değerlerin arasında kaldığı için, $F$’nin birikim noktalarında sonsuz sayıda küçülen boşluk olsa bile değerler kontrol altında kalır.

**Örnek 9.2 (İki Aralıktan Sürekli Genişleme)** $F = [0, 1] \cup [2, 3]$ üzerinde $[0,1]$’de $f = 0$, $[2,3]$’te $f = 1$ ile tanımlı fonksiyonun, lemmadaki yöntemle kurulan sürekli genişlemesini yazın.

Çözüm

$f$, $F$ üzerinde süreklidir, çünkü $F$’nin iki parçası arasında pozitif uzaklık vardır ve her parçada $f$ sabittir. $\mathbb{R} \setminus F$ kümesi $(-\infty, 0)$, $(1, 2)$ ve $(3, \infty)$ aralıklarının birleşimidir.

- $(-\infty, 0)$ sınırsızdır, sonlu ucu $0$: $g = f(0) = 0$.
- $(1, 2)$ sınırlıdır: uçlarda $f(1) = 0$, $f(2) = 1$ olduğundan doğru parçası $g(x) = x - 1$ dir.
- $(3, \infty)$ sınırsızdır, sonlu ucu $3$: $g = f(3) = 1$.

Sonuç olarak $$g(x) = \begin{cases} 0, & x \le 1, \\ x - 1, & 1 < x < 2, \\ 1, & x \ge 2 \end{cases}$$ sürekli bir genişlemedir.

*F* = \[0, 1\] ∪ \[2, 3\] üzerinde tanımlı *f* (kalın) ve sürekli genişlemesi *g* (kesikli). Sınırsız boşluklarda *g* en yakın uçtaki değerde sabit kalır; (1, 2) boşluğunda uç değerleri birleştiren doğru parçasıdır.

$\blacksquare$

Şimdi ikinci ilkenin kesin biçimini verebiliriz. Bu teoremde $m(E) < \infty$ gerekmez.

**Teorem 9.2 (Lusin Teoremi)** $f \colon E \to \mathbb{R}$ ölçülebilir olsun. Her $\varepsilon > 0$ için sürekli bir $g \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ fonksiyonu ve $\mathbb{R}$’nin kapalı bir $F$ alt kümesi vardır ki $$F \subseteq E, \qquad m(E \setminus F) < \varepsilon, \qquad F \text{ üzerinde } f = g$$ olur.

İspat

**Adım 1: Kapalı iç yaklaşımlar.** Uç noktaları rasyonel olan açık aralıklar, rasyonel sayı çiftleriyle eşlendiğinden sayılabilir çokluktadır; bunları $\{I_n\}_{n=1}^\infty$ diye numaralayalım. $f$ ölçülebilir olduğundan her aralığın ters görüntüsü ölçülebilirdir ([Teorem 7.1](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-denk-kosullar)); dolayısıyla $f^{-1}(I_n)$ ve $E \setminus f^{-1}(I_n)$ ölçülebilirdir. Lebesgue ölçüsünün düzenliliğine ([Teorem 3.1](ic-ve-dis-yaklasim.md#thm-yak-ic-dis-yaklasim)) göre her $n$ için $$F_n \subseteq f^{-1}(I_n), \qquad H_n \subseteq E \setminus f^{-1}(I_n)$$ olan kapalı $F_n$, $H_n$ kümeleri vardır ki $$m\big(f^{-1}(I_n) \setminus F_n\big) < \frac{\varepsilon}{2^{n+1}}, \qquad m\big((E \setminus f^{-1}(I_n)) \setminus H_n\big) < \frac{\varepsilon}{2^{n+1}}$$ olur.

**Adım 2: Kapalı küme ve ölçüsü.** $F = \bigcap_{n=1}^\infty (F_n \cup H_n)$ tanımlayalım. $F$ kapalı kümelerin kesişimi olarak kapalıdır ve $F_n \cup H_n \subseteq E$ olduğundan $F \subseteq E$ dir. $E$’nin $F_n \cup H_n$’de olmayan bir noktası ya $f^{-1}(I_n) \setminus F_n$’dedir ya da $(E \setminus f^{-1}(I_n)) \setminus H_n$’dedir; bu yüzden $$m\big(E \setminus (F_n \cup H_n)\big) < \frac{\varepsilon}{2^{n+1}} + \frac{\varepsilon}{2^{n+1}} = \frac{\varepsilon}{2^n}.$$ $E \setminus F = \bigcup_{n} \big[E \setminus (F_n \cup H_n)\big]$ olduğundan sayılabilir alt toplamsallık ([Teorem 1.3](dis-olcu-ve-olculebilir-kumeler.md#thm-dol-alt-toplamsallik)) $$m(E \setminus F) < \sum_{n=1}^\infty \frac{\varepsilon}{2^n} = \varepsilon$$ verir.

**Adım 3: $f$’nin $F$’ye kısıtlanışı sürekli.** $x \in F$ ve $f(x)$’i içeren bir açık $I$ aralığı verilsin. $f(\mathcal{O} \cap F) \subseteq I$ olan açık bir $\mathcal{O} \ni x$ bulmak yeter ($I = (f(x) - \varepsilon', f(x) + \varepsilon')$ alınınca bu, $\varepsilon'$–$\delta$ sürekliliğidir). Rasyonel sayılar yoğun olduğundan $f(x) \in I_k \subseteq I$ olan bir $k$ vardır. $H_k \cap f^{-1}(I_k) = \varnothing$ ve $f(x) \in I_k$ olduğundan $x \notin H_k$ dır; $H_k$ kapalı olduğundan $\mathcal{O} = \mathbb{R} \setminus H_k$ açık ve $x$’i içerir. $F \subseteq F_k \cup H_k$ olduğundan $$\mathcal{O} \cap F \subseteq (\mathbb{R} \setminus H_k) \cap (F_k \cup H_k) \subseteq F_k,$$ dolayısıyla $f(\mathcal{O} \cap F) \subseteq f(F_k) \subseteq I_k \subseteq I$ dır.

**Adım 4: Genişletme.** [Lemma 9.2](#lem-leg-surekli-genisleme)’ya göre $f|_F$’nin sürekli bir $g \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ genişlemesi vardır ($F = \varnothing$ ise $g \equiv 0$). $F$ üzerinde $f = g$ dir.

$\blacksquare$

Yani ölçülebilir bir fonksiyon, ölçüsü küçük bir küme atıldıktan sonra sürekli bir fonksiyonla çakışır. Bu, $f$’nin $F$’nin noktalarında $E$ üzerinde sürekli olduğunu söylemez; söylenen yalnız $f|_F$’nin sürekli olduğudur.

Lusin teoremini $\varepsilon = 2^{-n}$ ile tekrar tekrar uygulayıp Borel–Cantelli lemmasını kullanınca ölçülebilir fonksiyonun sürekli fonksiyonların hemen her yerde limiti olduğu çıkar.

**Sonuç 9.1 (Sürekli Fonksiyonlarla Yaklaşım)** $f \colon E \to \mathbb{R}$ ölçülebilir ise sürekli fonksiyonlardan oluşan ve $E$ üzerinde hemen her yerde $f$’ye noktasal yakınsayan bir $\{f_n \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}\}$ dizisi vardır.

İspat

**Adım 1: Lusin ile dizi.** Her $n$ için Lusin teoremini ([Teorem 9.2](#thm-leg-lusin)) $\varepsilon = 1/2^n$ ile uygulayalım: sürekli bir $f_n \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ ve kapalı $F_n \subseteq E$ vardır ki $m(E \setminus F_n) < 1/2^n$ ve $F_n$ üzerinde $f_n = f$ dir. Böylece $$\{x \in E : f_n(x) \ne f(x)\} \subseteq E \setminus F_n.$$

**Adım 2: Borel–Cantelli.** $\sum_{n} m(E \setminus F_n) < \sum_n 1/2^n = 1$ dir. Borel–Cantelli lemmasına ([Lemma 4.1](toplamsallik-ve-sureklilik.md#lem-top-borel-cantelli)) göre hemen her $x \in E$, $E \setminus F_n$ kümelerinin yalnız sonlu tanesine aittir. Böyle bir $x$ için bir $n$ vardır ki her $k \ge n$ için $x \in F_k$, yani $f_k(x) = f(x)$ olur. Özellikle $f_k(x) \to f(x)$ dir.

$\blacksquare$

Yani ölçülebilir fonksiyonlar, sürekli fonksiyonların hemen her yerde ([Tanım 4.2](toplamsallik-ve-sureklilik.md#def-top-hemen-her-yerde)) noktasal limitleri olarak yakalanabilir; hatta hemen her noktada dizi bir yerden sonra $f(x)$’e *eşit* olur.

## 9.3 Alıştırmalar

Aşağıdaki sorular, teoremlerdeki varsayımların neden gerektiğini ve sonuçların nasıl genişletilebileceğini sınıyor.

**Alıştırma 9.1 (Genişlemenin Sürekliliği)** [Lemma 9.2](#lem-leg-surekli-genisleme)’nın ispatında kurulan $g \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ fonksiyonunun sürekli olduğunu ayrıntılı olarak doğrulayın.

Çözüm

$F$ kapalı, $f \colon F \to \mathbb{R}$ sürekli, $\mathbb{R} \setminus F = \bigcup_n I_n$ ayrık açık aralıklar olsun. $g$, $F$ üzerinde $f$’ye eşit; sınırlı $I_n = (a_n, b_n)$ üzerinde uç değerleri birleştiren doğru parçası; sınırsız $I_n$ üzerinde sonlu uçtaki değere eşit sabittir. Sonlu uç noktalar $F$’dedir. ($F = \varnothing$ ya da $F = \mathbb{R}$ durumları apaçıktır.)

**Adım 1: Tümleyenin noktaları.** $x \notin F$ ise $x$ açık bir $I_n$ aralığındadır. $I_n$ üzerinde $g$ doğrusal ya da sabittir ve $I_n$, $x$’in bir komşuluğudur; bu yüzden $g$, $x$’te süreklidir.

**Adım 2: Ağırlıklı ortalama gözlemi.** Sınırlı $(a_n, b_n)$ içindeki $t$ için $\lambda = (t - a_n)/(b_n - a_n) \in (0, 1)$ ile $$g(t) = (1 - \lambda) f(a_n) + \lambda f(b_n)$$ dir. Öyleyse bir $c$ sayısı için $|f(a_n) - c| < \varepsilon$ ve $|f(b_n) - c| < \varepsilon$ ise $$|g(t) - c| \le (1 - \lambda)|f(a_n) - c| + \lambda |f(b_n) - c| < \varepsilon$$ olur.

**Adım 3: $F$’nin noktalarında sağdan süreklilik.** $x \in F$ ve $\varepsilon > 0$ olsun. $f$’nin sürekliliğinden, $y \in F$, $|y - x| < \rho$ iken $|f(y) - f(x)| < \varepsilon$ olan bir $\rho > 0$ vardır.

- *Durum 1: $x$ bir $I_n$’nin sol ucu.* $I_n = (x, b_n)$ sınırlıysa $g$, $[x, b_n]$ üzerinde doğrusal ve $g(x) = f(x)$ olduğundan $x$’te sağdan süreklidir. $I_n = (x, \infty)$ ise $g$, $[x, \infty)$ üzerinde $f(x)$’e eşit sabittir.
- *Durum 2: $x$ hiçbir $I_n$’nin sol ucu değil.* O zaman her $h > 0$ için $(x, x + h) \cap F \ne \varnothing$ dir. Aksi hâlde bağlantılı $(x, x + h)$ kümesi $\mathbb{R} \setminus F$’nin bir bileşeninde, yani bir $I_n = (a_n, b_n)$ içinde kalırdı; $a_n \le x$ ve $x \in F$, $x \notin I_n$ olduğundan $a_n = x$ olurdu. Şimdi $y_0 \in F \cap (x, x + \rho)$ seçelim ve $\delta = y_0 - x$ diyelim. $x < t < y_0$ olsun. $t \in F$ ise $|g(t) - g(x)| = |f(t) - f(x)| < \varepsilon$ dur. $t \notin F$ ise $t \in I_n$ için bir $n$ vardır; $x, y_0 \in F$ ve $I_n \cap F = \varnothing$ olduğundan $I_n = (a_n, b_n) \subseteq (x, y_0)$, dolayısıyla $a_n, b_n \in F \cap [x, y_0]$ ve $|a_n - x|, |b_n - x| < \rho$ dur. $|f(a_n) - f(x)| < \varepsilon$, $|f(b_n) - f(x)| < \varepsilon$ olduğundan Adım 2 $|g(t) - g(x)| < \varepsilon$ verir.

İki durumda da $g$, $x$’te sağdan süreklidir.

**Adım 4: Soldan süreklilik.** Aynı akıl yürütme “sol uç” yerine “sağ uç” ve $(x, x + h)$ yerine $(x - h, x)$ alınarak aynen yapılır. Sağdan ve soldan sürekli olan $g$, $x$’te süreklidir.

Sonuç olarak $g$ her noktada süreklidir. Doğru parçası seçimi Adım 2 için gereklidir: boşluklara uç değerleri tutan *herhangi* bir sürekli fonksiyon konsaydı, örneğin $F = \{0\} \cup \{1/k : k \ge 1\}$ ve $f \equiv 0$ için her $(1/(k+1), 1/k)$ boşluğuna yüksekliği $1$ olan bir tümsek konulursa, genişleme $0$ noktasında sürekli olmazdı.

$\blacksquare$

**Alıştırma 9.2 (Lusin Kümesine Kısıtlanış)** Lusin teoremindeki $f \colon E \to \mathbb{R}$ fonksiyonu ve $F$ kümesi için $f|_F$’nin sürekli olduğunu gösterin.

Çözüm

Lusin teoremine ([Teorem 9.2](#thm-leg-lusin)) göre $g \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ süreklidir ve $F$ üzerinde $f = g$ dir.

$x \in F$ ve $\varepsilon > 0$ olsun. $g$, $x$’te sürekli olduğundan $|y - x| < \delta$ iken $|g(y) - g(x)| < \varepsilon$ olan bir $\delta > 0$ vardır. $y \in F$ ve $|y - x| < \delta$ ise $f(y) = g(y)$, $f(x) = g(x)$ olduğundan $$|f(y) - f(x)| = |g(y) - g(x)| < \varepsilon$$ olur. Bu, $f|_F$’nin $x$’te sürekli olduğunu söyler; $x \in F$ keyfi olduğundan $f|_F$ süreklidir. (Genel olarak: sürekli bir fonksiyonun bir alt kümeye kısıtlanışı süreklidir.)

$\blacksquare$

**Alıştırma 9.3 (Süreklilik Noktası Olmayabilir)** Ölçülebilir bir $f \colon E \to \mathbb{R}$ fonksiyonunun $E$ üzerinde sürekli olduğu en az bir nokta bulunmak zorunda mıdır?

Çözüm

Hayır. $E = \mathbb{R}$ ve $f = \chi_{\mathbb{Q}}$ alalım.

**Ölçülebilirlik.** $\mathbb{Q}$ sayılabilir olduğundan dış ölçüsü sıfırdır, dolayısıyla ölçülebilirdir ([Teorem 1.4](dis-olcu-ve-olculebilir-kumeler.md#thm-dol-sifir-olcu)). Ölçülebilir bir kümenin karakteristik fonksiyonu ölçülebilirdir: her $c$ için $\{f > c\}$ kümesi $\mathbb{R}$, $\mathbb{Q}$ ya da $\varnothing$’dir.

**Hiçbir yerde sürekli değil.** $x \in \mathbb{R}$ ve $\delta > 0$ olsun. $(x - \delta, x + \delta)$ aralığı hem rasyonel hem irrasyonel sayı içerir; bu yüzden bu aralıkta $f$ hem $0$ hem $1$ değerini alır ve $|f(y) - f(x)| = 1$ olan bir $y$ vardır. $\varepsilon = 1/2$ için hiçbir $\delta$ işe yaramaz; $f$, $x$’te sürekli değildir.

Öyleyse ölçülebilir bir fonksiyonun hiçbir süreklilik noktası olmayabilir. Lusin teoremi bununla çelişmez: $f|_F$’nin sürekli olması, $f$’nin $F$’nin noktalarında bütün $E$ üzerinde sürekli olması demek değildir. Bu örnekte $F$ irrasyonellerin içinde kalan bir kapalı küme seçilebilir ve $f|_F \equiv 0$ olur.

$\blacksquare$

**Alıştırma 9.4 (Sonsuz Ölçülü Kümede Egoroff)** Tanım kümesinin sonlu ölçülü olduğu varsayımı atılırsa Egoroff teoreminin sonucunun geçerli olmayabileceğini gösterin.

Çözüm

$E = \mathbb{R}$ ve $f_n = \chi_{[n, \infty)}$ alalım.

**Noktasal yakınsaklık.** Her $f_n$ ölçülebilir bir kümenin karakteristik fonksiyonu olarak ölçülebilirdir. $x \in \mathbb{R}$ sabit olsun; $n > x$ için $x \notin [n, \infty)$, yani $f_n(x) = 0$ dır. Dolayısıyla $\mathbb{R}$ üzerinde noktasal olarak $f_n \to f \equiv 0$ dır.

**Egoroff’un sonucu bozulur.** $\varepsilon = 1$ alalım ve ölçülebilir bir $F \subseteq \mathbb{R}$ için $m(\mathbb{R} \setminus F) < 1$ olduğunu varsayalım. Her $n$ için $m([n, \infty)) = \infty$ olduğundan $[n, \infty) \not\subseteq \mathbb{R} \setminus F$ dir (aksi hâlde monotonluktan $m(\mathbb{R} \setminus F) = \infty$ olurdu). Öyleyse bir $x_n \in F \cap [n, \infty)$ vardır ve $f_n(x_n) = 1$ dir. Buna göre her $n$ için $$\sup_{x \in F} |f_n(x) - 0| = 1$$ olur; yakınsaklık $F$ üzerinde düzgün değildir.

Yani $m(\mathbb{R} \setminus F) < 1$ olan hiçbir (kapalı ya da değil) $F$ üzerinde düzgün yakınsaklık yoktur ve $m(E) < \infty$ varsayımı atılamaz.

$\blacksquare$

**Alıştırma 9.5 (Hemen Her Yerde Yakınsaklıkla Egoroff)** $m(E) < \infty$ olsun. $f$ ve her $f_n$, $E$ üzerinde hemen her yerde sonlu, ölçülebilir, genişletilmiş reel değerli fonksiyonlar olsun ve $E$ üzerinde hemen her yerde $f_n \to f$ olsun. Egoroff teoreminin sonucunun yine geçerli olduğunu gösterin.

Çözüm

Fikir: kötü noktaları sıfır ölçülü bir küme içine toplayıp atmak ve kalan kümede Egoroff teoremini uygulamak.

**Adım 1: Kötü noktalar.** Varsayıma göre sıfır ölçülü $Z$, $Z_1, Z_2, \dots$ ve $Z'$ kümeleri vardır ki $E \setminus Z$ üzerinde $f$ sonlu, $E \setminus Z_n$ üzerinde $f_n$ sonlu ve $E \setminus Z'$ üzerinde $f_n \to f$ dir ([Tanım 4.2](toplamsallik-ve-sureklilik.md#def-top-hemen-her-yerde)). $E_0 = E \cap \big(Z \cup Z' \cup \bigcup_n Z_n\big)$ olsun. Sayılabilir alt toplamsallıktan ([Teorem 1.3](dis-olcu-ve-olculebilir-kumeler.md#thm-dol-alt-toplamsallik)) $m^*(E_0) = 0$ dır, dolayısıyla $E_0$ ölçülebilirdir ([Teorem 1.4](dis-olcu-ve-olculebilir-kumeler.md#thm-dol-sifir-olcu)).

**Adım 2: İyi küme.** $E' = E \setminus E_0$ ölçülebilirdir ve $m(E') \le m(E) < \infty$ dur. $E'$ üzerinde $f$ ve her $f_n$ reel değerlidir ve $f_n \to f$ noktasal yakınsaktır. Ölçülebilir bir fonksiyonun ölçülebilir bir alt kümeye kısıtlanışı ölçülebilir olduğundan $f_n|_{E'}$ ve $f|_{E'}$ ölçülebilirdir.

**Adım 3: Egoroff’un uygulanması.** $\varepsilon > 0$ verilsin. Egoroff teoremi ([Teorem 9.1](#thm-leg-egoroff)) $E'$ üzerinde kapalı bir $F \subseteq E'$ verir: $m(E' \setminus F) < \varepsilon$ ve $F$ üzerinde $f_n \to f$ düzgündür.

**Adım 4: Ölçü hesabı.** $F \subseteq E$ dir ve $E \setminus F$, ayrık $E_0$ ile $E' \setminus F$ kümelerinin birleşimidir. Böylece $$m(E \setminus F) = m(E_0) + m(E' \setminus F) < 0 + \varepsilon = \varepsilon.$$ Egoroff teoreminin sonucu aynen geçerlidir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 9.6 (Düzgün Yakınsaklık Parçalarına Ayrışım)** $\{f_n \colon E \to \mathbb{R}\}$ ölçülebilir fonksiyonlar dizisi $E$ üzerinde noktasal olarak $f \colon E \to \mathbb{R}$ fonksiyonuna yakınsasın ($m(E) = \infty$ olabilir). $E = \bigcup_{k=1}^\infty E_k$ olacak biçimde ölçülebilir $E_k$ kümeleri bulunduğunu gösterin: $m(E_1) = 0$ ve her $k > 1$ için $f_n \to f$ yakınsaklığı $E_k$ üzerinde düzgündür.

Çözüm

Egoroff teoremi sonlu ölçü ister; bu yüzden $E$’yi sonlu ölçülü parçalara bölüp her parçada teoremi sonsuz kez uygulayacağız.

**Adım 1: Sonlu ölçülü parçalar.** Her $p \in \mathbb{N}$ için $D_p = E \cap [-p, p]$ ölçülebilirdir ve $m(D_p) \le 2p < \infty$ dur. $D_p$ üzerinde $f_n \to f$ noktasaldır.

**Adım 2: Egoroff kümeleri.** Her $p, j \in \mathbb{N}$ için Egoroff teoremini ([Teorem 9.1](#thm-leg-egoroff)) $D_p$ üzerinde $\varepsilon = 1/j$ ile uygulayalım: kapalı bir $F_{p,j} \subseteq D_p$ vardır ki $$m(D_p \setminus F_{p,j}) < \frac{1}{j}$$ ve $F_{p,j}$ üzerinde $f_n \to f$ düzgündür.

**Adım 3: Artık küme sıfır ölçülü.** $G = \bigcup_{p,j} F_{p,j}$ ve $E_1 = E \setminus G$ olsun; $E_1$ ölçülebilirdir. Her $p$ ve her $j$ için $D_p \setminus G \subseteq D_p \setminus F_{p,j}$ olduğundan $m(D_p \setminus G) < 1/j$, yani $m(D_p \setminus G) = 0$ dır. $E = \bigcup_p D_p$ olduğundan $E_1 = \bigcup_p (D_p \setminus G)$ ve sayılabilir alt toplamsallıktan $m(E_1) = 0$ dır.

**Adım 4: Numaralama.** $\{(p, j) : p, j \in \mathbb{N}\}$ sayılabilir olduğundan $F_{p,j}$ kümelerini $E_2, E_3, \dots$ biçiminde sıralayabiliriz. Bu kümeler kapalı, dolayısıyla ölçülebilirdir ve her birinde yakınsaklık düzgündür. Son olarak $$E = E_1 \cup G = \bigcup_{k=1}^\infty E_k$$ olur.

$\blacksquare$

**Alıştırma 9.7 (Düzgün Sınırlı Sürekli Yaklaşım)** [Sonuç 9.1](#cor-leg-surekli-yaklasim)’da $f$ sınırlıysa $\{f_n\}$ dizisinin düzgün sınırlı seçilebileceğini, yani her $n$ ve her $x$ için $|f_n(x)| \le M$ olan bir $M$ bulunabileceğini gösterin.

Çözüm

Fikir: sonuçtaki diziyi $[-M, M]$ aralığına “kırpmak”.

**Adım 1: Kırpma fonksiyonu.** $E$ üzerinde $|f| \le M$ olsun ve $$\varphi(t) = \max\{-M, \min\{t, M\}\}$$ tanımlayalım: $|t| \le M$ iken $\varphi(t) = t$, $t > M$ iken $M$, $t < -M$ iken $-M$ dir. $\varphi$ süreklidir; hatta her $s, t$ için $|\varphi(s) - \varphi(t)| \le |s - t|$ dir, çünkü $\varphi$ eğimi $0$ ya da $1$ olan parçalardan oluşan azalmayan bir fonksiyondur. Ayrıca $|\varphi| \le M$ dir.

**Adım 2: Yeni dizi.** [Sonuç 9.1](#cor-leg-surekli-yaklasim)’daki sürekli $f_n \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ dizisini alalım ve $h_n = \varphi \circ f_n$ tanımlayalım. Sürekli fonksiyonların bileşkesi olarak her $h_n$ süreklidir ve her $n$, $x$ için $|h_n(x)| \le M$ dir.

**Adım 3: Yakınsaklık korunur.** Hemen her $x \in E$ için $f_n(x) \to f(x)$ dir. Böyle bir $x$ için $\varphi$’nin sürekliliğinden $$h_n(x) = \varphi(f_n(x)) \longrightarrow \varphi(f(x)) = f(x)$$ olur; son eşitlik $|f(x)| \le M$ olmasındandır. Dolayısıyla $\{h_n\}$, $E$ üzerinde hemen her yerde $f$’ye yakınsayan, düzgün sınırlı bir sürekli fonksiyonlar dizisidir.

$\blacksquare$

Ölçülebilir fonksiyonları artık hem sürekli fonksiyonlarla hem de basit fonksiyonlarla yaklaşık olarak yakalayabiliyoruz. Sıradaki bölüm [Riemann ve Lebesgue İntegrali](./riemann-ve-lebesgue-integrali.md), bu yaklaşımları integrali tanımlamak için kullanıyor.
