---
title: "İntegrasyonun Toplamsallığı"
url: https://acik-matematik.com/dersler/reel-analiz/integrasyonun-toplamsalligi
course: "Reel Analiz"
language: tr
license: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.tr)
format: acik-matematik-md/2
source: dd26c3d76792a116b3b734b4a584d94059850ed2
---
# 14  İntegrasyonun Toplamsallığı

Doğrusallık ve monotonluk, Riemann integralinden tanıdığımız özelliklerin genişlemesiydi. Bu son bölümde Lebesgue integralinin Riemann integralinde karşılığı olmayan iki özelliğini kanıtlıyoruz: integral, tanım kümesinin sayılabilir sayıda ayrık parçaya bölünmesine uyum sağlar ve iç içe küme dizileri boyunca limitle yer değiştirir.

Bu iki sonuç, Lebesgue ölçüsünün sayılabilir toplamsallığının ([Teorem 4.1](toplamsallik-ve-sureklilik.md#thm-top-sayilabilir-toplamsallik)) ve sürekliliğinin ([Teorem 4.3](toplamsallik-ve-sureklilik.md#thm-top-olcunun-surekliligi)) integraldeki karşılıklarıdır.

## 14.1 Sayılabilir Toplamsallık

Önce kısa bir hatırlatma. $f$, ölçülebilir bir $E$ kümesi üzerinde integrallenebilir ([Tanım 13.2](genel-lebesgue-integrali.md#def-gli-integrallenebilir)) ve $A \subseteq E$ ölçülebilir ise $f$, $A$ üzerinde de integrallenebilirdir ve $$\int_A f = \int_E f \cdot \chi_A$$ dır (bkz. [Alıştırma 13.6](genel-lebesgue-integrali.md#exr-gli-kisitlama)). Ayrıca $m(A) = 0$ ise $\int_A f = 0$ dır ([Sonuç 13.1](genel-lebesgue-integrali.md#cor-gli-bolge-toplamsalligi) sonrasındaki gözlem). Tanım kümesini parçalara bölmenin dilini sabitleyelim.

**Tanım 14.1 (Ölçülebilir Ayrışma)** $E$ ölçülebilir bir küme olsun. Ölçülebilir kümelerin ayrık ve sayılabilir bir $\{E_n\}_{n=1}^\infty$ topluluğu $\bigcup_{n=1}^\infty E_n = E$ koşulunu sağlıyorsa bu topluluğa $E$ nin bir **ölçülebilir ayrışması** (measurable decomposition) denir.

Yani $E$ yi, her noktası tam olarak bir parçaya düşecek biçimde, sayılabilir sayıda ölçülebilir parçaya bölüyoruz. Sonlu ayrışmalar da bu tanıma girer: fazladan parçalar boş küme alınır.

**Teorem 14.1 (İntegrasyonun Sayılabilir Toplamsallığı)** $f$, $E$ üzerinde integrallenebilir ve $\{E_n\}_{n=1}^\infty$, $E$ nin bir ölçülebilir ayrışması olsun. Bu durumda $$\int_E f = \sum_{n=1}^\infty \int_{E_n} f. \tag{1}$$

İspat

**Adım 1: Kesilmiş fonksiyonlar.** Her $n$ için $U_n = \bigcup_{k=1}^n E_k$ ve $f_n = f \cdot \chi_{U_n}$ tanımlayalım. $U_n$ ölçülebilir olduğundan $f_n$, $E$ üzerinde ölçülebilirdir ve $E$ üzerinde $|f_n| \le |f|$ dir.

**Adım 2: Limite geçiş.** Her $x \in E$ bir $E_k$ ya aittir; $n \ge k$ için $x \in U_n$ ve $f_n(x) = f(x)$ olur. Yani $\{f_n\}$, $E$ üzerinde noktasal olarak $f$ ye yakınsar. $|f|$ integrallenebilir bir baskın fonksiyon olduğundan Lebesgue baskın yakınsaklık teoremi ([Teorem 13.4](genel-lebesgue-integrali.md#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $$\int_E f = \lim_{n \to \infty} \int_E f_n$$ verir.

**Adım 3: Sonlu toplam.** $E_1, \dots, E_n$ ayrık olduğundan $\chi_{U_n} = \sum_{k=1}^n \chi_{E_k}$ dır. İntegralin doğrusallığından ([Teorem 13.3](genel-lebesgue-integrali.md#thm-gli-dogrusallik-monotonluk)) $$\int_E f_n = \sum_{k=1}^n \int_E f \cdot \chi_{E_k} = \sum_{k=1}^n \int_{E_k} f.$$

**Adım 4: Sonuç.** Adım 2 ve Adım 3 birlikte $$\int_E f = \lim_{n \to \infty} \sum_{k=1}^n \int_{E_k} f = \sum_{k=1}^\infty \int_{E_k} f$$ verir; özellikle sağdaki seri yakınsaktır.

$\blacksquare$

Yani integrallenebilir bir fonksiyonun integrali, tanım kümesinin ayrık ölçülebilir parçaları üzerindeki integrallerin toplamıdır. Teoremi $|f|$ ye uygulamak $\sum_n \int_{E_n} |f| = \int_E |f| < \infty$ verir; dolayısıyla (1) deki seri mutlak yakınsaktır ve terimlerin sırası değiştirilebilir.

**Örnek 14.1 (Şeritlere Bölerek İntegral)** $f(x) = 1/x^2$ fonksiyonunun $[1, \infty)$ üzerindeki integralini, bu kümeyi $[k, k+1)$ şeritlerine bölerek hesaplayın.

Çözüm

**Adım 1: İntegrallenebilirlik.** Her $n$ için $\int_{[1, n]} f = 1 - 1/n \le 1$ dir (sürekli fonksiyonun Riemann ve Lebesgue integralleri eşittir, [Teorem 11.4](sinirli-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-sfi-riemann-lebesgue)). $f \cdot \chi_{[1, n]}$ artarak $f$ ye yakınsadığından monoton yakınsaklık teoremi ([Teorem 12.4](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-nof-monoton-yakinsaklik)) $\int_{[1, \infty)} f \le 1$ verir; $f$ integrallenebilirdir.

**Adım 2: Ayrışma.** $E_k = [k, k+1)$ kümeleri $[1, \infty)$ nın bir ölçülebilir ayrışmasıdır ve $$\int_{E_k} f = \frac{1}{k} - \frac{1}{k+1}$$ dir.

*y* = 1/*x*² altındaki bölge *E_(k)* = \[*k*, *k* + 1) şeritlerine ayrılır. Şeritlerin alanları 1/2, 1/6, 1/12, 1/20, 1/30, … iç içe sadeleşen bir seri oluşturur ve toplamları 1'dir.

**Adım 3: Toplam.** Sayılabilir toplamsallıktan ([Teorem 14.1](#thm-its-sayilabilir-toplamsallik)) ve iç içe sadeleşen toplamdan $$\int_{[1, \infty)} f = \lim_{n \to \infty} \sum_{k=1}^n \Big(\frac{1}{k} - \frac{1}{k+1}\Big) = \lim_{n \to \infty} \Big(1 - \frac{1}{n+1}\Big) = 1.$$

$\blacksquare$

## 14.2 İntegrasyonun Sürekliliği

Ölçünün sürekliliği sayılabilir toplamsallıktan nasıl çıktıysa, integralin sürekliliği de aynı yolla integralin sayılabilir toplamsallığından ([Teorem 14.1](#thm-its-sayilabilir-toplamsallik)) çıkar. Artan ve azalan küme toplulukları [Tanım 4.1](toplamsallik-ve-sureklilik.md#def-top-artan-azalan) ile tanımlandı.

**Teorem 14.2 (İntegrasyonun Sürekliliği)** $f$, $E$ üzerinde integrallenebilir olsun.

**(i)** $\{E_n\}_{n=1}^\infty$, $E$ nin ölçülebilir alt kümelerinin artan bir topluluğuysa $$\int_{\bigcup_{n=1}^\infty E_n} f = \lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f.$$

**(ii)** $\{E_n\}_{n=1}^\infty$, $E$ nin ölçülebilir alt kümelerinin azalan bir topluluğuysa $$\int_{\bigcap_{n=1}^\infty E_n} f = \lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f.$$

İspat

Bütün kümeler $E$ nin ölçülebilir alt kümeleri olduğundan geçen her integral sonlu bir reel sayıdır. Sayılabilir toplamsallık sonlu ayrışmalara da uygulanır (fazla parçalar boş, onlar üzerindeki integral $0$); buna **sonlu toplamsallık** diyeceğiz.

**(i) kısmı.** $E_0 = \varnothing$ alıp $n \ge 1$ için $C_n = E_n \setminus E_{n-1}$ tanımlayalım. Topluluk artan olduğundan $C_n$ ler ayrık ve ölçülebilirdir; her $n$ için $E_n = \bigcup_{k=1}^n C_k$ ve $$\bigcup_{n=1}^\infty C_n = \bigcup_{n=1}^\infty E_n$$ dir: birleşimdeki her nokta, ait olduğu ilk $E_k$ nın $C_k$ sına düşer. Böylece $\{C_n\}$, $\bigcup_n E_n$ nin bir ölçülebilir ayrışmasıdır. Sayılabilir toplamsallıktan, ardından sonlu toplamsallıktan $$\begin{aligned}
\int_{\bigcup_n E_n} f &= \sum_{k=1}^\infty \int_{C_k} f = \lim_{n \to \infty} \sum_{k=1}^n \int_{C_k} f \\[1mm]
&= \lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f
\end{aligned}$$ bulunur.

**(ii) kısmı.** $D_n = E_1 \setminus E_n$ olsun. $\{E_n\}$ azalan olduğundan $\{D_n\}$ artan bir topluluktur ve $\bigcup_n D_n = E_1 \setminus \bigcap_n E_n$ dir. $E_1$, $E_n$ ile $D_n$ nin ayrık birleşimi olduğundan sonlu toplamsallık $$\int_{D_n} f = \int_{E_1} f - \int_{E_n} f$$ verir; aynı gerekçeyle $E_1 = \bigcap_n E_n \cup \bigcup_n D_n$ ayrışmasından $$\int_{\bigcup_n D_n} f = \int_{E_1} f - \int_{\bigcap_n E_n} f$$ olur. (i) kısmını $\{D_n\}$ ye uygularsak $$\int_{E_1} f - \int_{\bigcap_n E_n} f = \lim_{n \to \infty} \Big[\int_{E_1} f - \int_{E_n} f\Big]$$ elde edilir. $\int_{E_1} f$ sonlu bir sayı olduğundan iki taraftan çıkarılabilir; bu (ii) dir.

$\blacksquare$

Yani integral, artan dizilerde birleşime, azalan dizilerde kesişime sürekli biçimde geçer. Ölçünün sürekliliğindeki $m(E_1) < \infty$ koşulunun burada karşılığı yoktur: gerekli sonluluğu $f$ nin integrallenebilirliği sağlar.

**Örnek 14.2 (Kuyruk İntegralleri Sıfıra Gider)** $f$, $\mathbb{R}$ üzerinde integrallenebilir olsun. $E_n = \{x : |x| \ge n\}$ için $\lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f = 0$ olduğunu gösterin.

Çözüm

Her $E_n$ kapalı olduğundan ölçülebilirdir ve $E_{n+1} \subseteq E_n$ dir; topluluk azalandır. Hiçbir $x$ bütün $E_n$ lere ait olamaz, çünkü $n > |x|$ için $x \notin E_n$ dir; yani $\bigcap_n E_n = \varnothing$ dır. İntegrasyonun sürekliliğinin (ii) kısmından ([Teorem 14.2](#thm-its-sureklilik)) $$\lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f = \int_{\varnothing} f = 0.$$ Burada her $m(E_n) = \infty$ olmasına karşın sonuç geçerlidir; gerekli olan yalnız $f$ nin integrallenebilirliğidir.

$\blacksquare$

## 14.3 Alıştırmalar

Aşağıdaki alıştırmalar toplamsallık ve süreklilik teoremlerini kullanmayı, integrallenebilirlik koşulunun rolünü ve integrallenebilir fonksiyonların yaklaşımını pekiştirir.

**Alıştırma 14.1 (Artan Kümelerde Doğrudan İspat)** $f$, $E$ üzerinde integrallenebilir ve $\{E_n\}_{n=1}^\infty$, $E$ nin ölçülebilir alt kümelerinin artan bir topluluğu olsun. Lebesgue baskın yakınsaklık teoremini doğrudan kullanarak aşağıdaki eşitliği kanıtlayın: $$\int_{\bigcup_{n=1}^\infty E_n} f = \lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f.$$

Çözüm

$U = \bigcup_{n=1}^\infty E_n$ ve $f_n = f \cdot \chi_{E_n}$ olsun. Her $f_n$, $E$ üzerinde ölçülebilirdir ve $\int_{E_n} f = \int_E f_n$ dir.

**Adım 1: Noktasal limit.** $x \in U$ ise $x$ bir $E_k$ ya aittir; topluluk artan olduğundan $n \ge k$ için $x \in E_n$ ve $f_n(x) = f(x)$ olur. $x \notin U$ ise her $n$ için $f_n(x) = 0$ dır. Yani $\{f_n\}$, $E$ üzerinde noktasal olarak $f \cdot \chi_U$ ya yakınsar.

**Adım 2: Baskınlık.** Her $n$ için $E$ üzerinde $|f_n| \le |f|$ dir ve $|f|$ integrallenebilirdir.

**Adım 3: Sonuç.** Lebesgue baskın yakınsaklık teoreminden ([Teorem 13.4](genel-lebesgue-integrali.md#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $$\lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f = \lim_{n \to \infty} \int_E f_n = \int_E f \cdot \chi_U = \int_U f.$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.2 (Azalan Kümelerde Doğrudan İspat)** $f$, $E$ üzerinde integrallenebilir ve $\{E_n\}_{n=1}^\infty$, $E$ nin ölçülebilir alt kümelerinin azalan bir topluluğu olsun. Lebesgue baskın yakınsaklık teoremini doğrudan kullanarak aşağıdaki eşitliği kanıtlayın: $$\int_{\bigcap_{n=1}^\infty E_n} f = \lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f.$$

Çözüm

$K = \bigcap_{n=1}^\infty E_n$ ve $f_n = f \cdot \chi_{E_n}$ olsun.

**Adım 1: Noktasal limit.** $x \in K$ ise her $n$ için $f_n(x) = f(x)$ dir. $x \notin K$ ise $x \notin E_k$ olan bir $k$ vardır; topluluk azalan olduğundan $n \ge k$ için $x \notin E_n$ ve $f_n(x) = 0$ olur. Yani $\{f_n\}$, $E$ üzerinde noktasal olarak $f \cdot \chi_K$ ya yakınsar.

**Adım 2: Baskınlık ve sonuç.** $E$ üzerinde $|f_n| \le |f|$ ve $|f|$ integrallenebilir olduğundan Lebesgue baskın yakınsaklık teoremi ([Teorem 13.4](genel-lebesgue-integrali.md#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $$\lim_{n \to \infty} \int_{E_n} f = \lim_{n \to \infty} \int_E f_n = \int_E f \cdot \chi_K = \int_K f$$ verir. Ölçünün sürekliliğinden farklı olarak burada $m(E_1) < \infty$ gibi bir koşula gerek yoktur; bu işi $|f|$ baskın fonksiyonu görür.

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.3 (Uçlara Doğru Genişleyen Aralıklar)** $f$, $[0, \infty)$ üzerinde integrallenebilir olsun. Aşağıdaki eşitliği gösterin: $$\lim_{n \to \infty} \int_{[1/n,\, n]} f = \int_{[0, \infty)} f.$$

Çözüm

**Adım 1: Artan topluluk.** $E_n = [1/n, n]$ olsun. $1/(n+1) < 1/n$ ve $n < n+1$ olduğundan $E_n \subseteq E_{n+1}$ dir; topluluk artandır ve her $E_n$, $[0, \infty)$ nın ölçülebilir bir alt kümesidir.

**Adım 2: Birleşim.** Her $x > 0$ için $n \ge \max\{x, 1/x\}$ seçilirse $x \in E_n$ olur; $0$ hiçbir $E_n$ ye ait değildir. Dolayısıyla $\bigcup_{n=1}^\infty E_n = (0, \infty)$.

**Adım 3: Süreklilik.** İntegrasyonun sürekliliğinin (i) kısmından ([Teorem 14.2](#thm-its-sureklilik)) $$\lim_{n \to \infty} \int_{[1/n,\, n]} f = \int_{(0, \infty)} f.$$

**Adım 4: Sıfır noktası.** $[0, \infty)$, $\{0\}$ ile $(0, \infty)$ nın ayrık birleşimidir ve $m(\{0\}) = 0$ olduğundan $\int_{\{0\}} f = 0$ dır. Toplamsallıktan ([Teorem 14.1](#thm-its-sayilabilir-toplamsallik)) $$\int_{[0, \infty)} f = \int_{\{0\}} f + \int_{(0, \infty)} f = \int_{(0, \infty)} f,$$ ve istenen eşitlik elde edilir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.4 (Belirsiz İntegralin Sürekliliği)** $f$, $\mathbb{R}$ üzerinde integrallenebilir olsun ve her $x \in \mathbb{R}$ için $$F(x) = \int_{(-\infty,\, x]} f$$ tanımlansın. $F$ nin iyi tanımlı ve sürekli olduğunu gösterin. $F$ her zaman Lipschitz midir?

Çözüm

**Adım 1: İyi tanımlılık.** $(-\infty, x]$ kapalı, dolayısıyla ölçülebilir bir kümedir. $f$ nin $\mathbb{R}$ üzerinde integrallenebilir olması, $f$ nin bu küme üzerinde de integrallenebilir olmasını gerektirir ($|f \cdot \chi_{(-\infty, x]}| \le |f|$). Yani $F(x)$ sonlu bir reel sayıdır.

**Adım 2: Farkın kestirimi.** $x < y$ ise $(-\infty, y]$, $(-\infty, x]$ ile $(x, y]$ nin ayrık birleşimidir; toplamsallıktan ([Teorem 14.1](#thm-its-sayilabilir-toplamsallik)) $F(y) - F(x) = \int_{(x, y]} f$ olur; $y < x$ ise aynı gerekçeyle $F(x) - F(y) = \int_{(y, x]} f$ dir. $J$, $x$ ile $y$ arasındaki yarı açık aralık olsun. İntegral karşılaştırma testine göre $|F(y) - F(x)| = \big|\int_J f\big| \le \int_J |f|$ dir. $h > 0$ ve $|y - x| \le h$ ise $J \subseteq [x-h, x+h]$ olduğundan, negatif olmayan fonksiyonlar için integralin monotonluğuyla $$|F(y) - F(x)| \le \int_{[x-h,\, x+h]} |f| =: \varphi(h)$$ bulunur; aynı gerekçeyle $\varphi$, $h$ ye göre artandır.

**Adım 3: $\varphi$ sıfıra gider.** $I_n = [x - 1/n, x + 1/n]$ azalan bir topluluktur ve $\bigcap_n I_n = \{x\}$ tir. İntegrasyonun sürekliliğini ([Teorem 14.2](#thm-its-sureklilik), (ii) kısmı) integrallenebilir $|f|$ ye uygularsak $$\lim_{n \to \infty} \varphi(1/n) = \int_{\{x\}} |f| = 0$$ bulunur, çünkü $m(\{x\}) = 0$ dır.

**Adım 4: Süreklilik.** $\varepsilon > 0$ verilsin. Adım 3’e göre $\varphi(1/n) < \varepsilon$ olan bir $n$ vardır. $\delta = 1/n$ için $|y - x| < \delta$ ise Adım 2’den $|F(y) - F(x)| \le \varphi(1/n) < \varepsilon$ olur. Yani $F$, her $x$ noktasında süreklidir.

**Adım 5: Lipschitz olmayabilir.** $f(x) = x^{-1/2}$ ($0 < x \le 1$) ve diğer durumlarda $f(x) = 0$ olsun. $0 < t \le 1$ ve $n \ge 1/t$ için $[1/n, t]$ üzerinde $f$ sürekli olduğundan ([Teorem 11.4](sinirli-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-sfi-riemann-lebesgue)) $$\int_{[1/n,\, t]} f = 2\sqrt{t} - \frac{2}{\sqrt{n}}$$ dir. $f \ge 0$ ve $n \ge 1/t$ iken $f \cdot \chi_{[1/n, t]}$ artarak $f \cdot \chi_{(0, t]}$ ye yakınsadığından, limiti $n \ge 1/t$ üzerinden alırsak monoton yakınsaklık teoremi ([Teorem 12.4](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-nof-monoton-yakinsaklik)) $\int_{(0, t]} f = 2\sqrt{t}$ verir; özellikle $\int_{\mathbb{R}} f = 2$ ve $f$ integrallenebilirdir. Buna göre $F(0) = 0$ ve $0 < h \le 1$ için $F(h) = 2\sqrt{h}$ dir; dolayısıyla $$\frac{|F(h) - F(0)|}{h} = \frac{2}{\sqrt{h}} \to \infty \quad (h \to 0^+).$$ Hiçbir $L$ sabiti $|F(h) - F(0)| \le L h$ eşitsizliğini sağlayamaz; $F$ Lipschitz değildir. Buna karşılık $f$ sınırlıysa, $|f| \le M$ için Adım 2 den $|F(y) - F(x)| \le M |y - x|$ olur ve $F$ Lipschitzdir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.5 (Alterne Basamak Fonksiyonu)** $[1, \infty)$ üzerinde, her $k \in \mathbb{N}$ ve $k \le x < k+1$ için $f(x) = (-1)^k / k$ tanımlansın. $\lim_{n \to \infty} \int_{[1, n]} f$ limitinin var olduğunu, ancak $f$ nin $[1, \infty)$ üzerinde integrallenebilir olmadığını gösterin. Bu, integrasyonun sürekliliğiyle çelişir mi?

Çözüm

**Adım 1: Kısmi integraller.** $[1, n]$, $[k, k+1)$ ($1 \le k \le n-1$) aralıkları ile $\{n\}$ noktasının ayrık birleşimidir. $[k, k+1)$ üzerinde $f$ sabit $(-1)^k/k$ ve tek noktanın ölçüsü sıfır olduğundan, sonlu toplamsallıktan $$\int_{[1, n]} f = \sum_{k=1}^{n-1} \frac{(-1)^k}{k}$$ bulunur.

**Adım 2: Limit vardır.** $1/k$ azalarak sıfıra gittiğinden alterne seri testine göre $\sum_{k \ge 1} (-1)^k / k$ yakınsaktır. Dolayısıyla limit vardır; değeri $-\ln 2 \approx -0{,}6931$ dir.

**Adım 3: İntegrallenebilir değildir.** Adım 1’deki hesap $|f|$ için $$\int_{[1, \infty)} |f| \ge \int_{[1, n]} |f| = \sum_{k=1}^{n-1} \frac{1}{k}$$ verir (negatif olmayan fonksiyonlarda integralin monotonluğu). Harmonik seri ıraksak olduğundan sağ taraf $n \to \infty$ iken sınırsız büyür; $\int_{[1, \infty)} |f| = \infty$ ve $f$ integrallenebilir değildir.

**Adım 4: Çelişki yoktur.** İntegrasyonun sürekliliği ([Teorem 14.2](#thm-its-sureklilik)) $f$ nin artan kümelerin birleşimi olan $[1, \infty)$ üzerinde integrallenebilir olduğunu varsayar. Burada bu varsayım sağlanmaz; $\int_{[1, \infty)} f$ tanımlı bile değildir. Kısmi integrallerin limitinin var olması teoremin kapsamı dışındadır.

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.6 (Sinüs Bölü x)** $[1, \infty)$ üzerinde $f(x) = (\sin x)/x$ tanımlansın. $\lim_{n \to \infty} \int_{[1, n]} f$ limitinin var olduğunu, ancak $f$ nin $[1, \infty)$ üzerinde integrallenebilir olmadığını gösterin. Bu, integrasyonun sürekliliğiyle çelişir mi?

Çözüm

**Adım 1: Riemann integraline geçiş.** $f$, $[1, n]$ üzerinde süreklidir; Lebesgue ve Riemann integralleri eşittir ([Teorem 11.4](sinirli-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-sfi-riemann-lebesgue)). Kısmi integrasyonla $$\int_1^n \frac{\sin x}{x}\,dx = \cos 1 - \frac{\cos n}{n} - \int_1^n \frac{\cos x}{x^2}\,dx.$$

**Adım 2: Limit vardır.** $|\cos n / n| \le 1/n \to 0$ dır. $g(x) = \cos x / x^2$ için $|g(x)| \le 1/x^2$ ve $1/x^2$, $[1, \infty)$ üzerinde integrallenebilir olduğundan ([Örnek 14.1](#exm-its-kuyruk-seritleri)) $g$ de integrallenebilirdir. $[1, n]$ artan bir topluluk olduğundan integrasyonun sürekliliği ([Teorem 14.2](#thm-its-sureklilik)) $\int_{[1, n]} g \to \int_{[1, \infty)} g$ verir. Dolayısıyla $$\lim_{n \to \infty} \int_{[1, n]} f = \cos 1 - \int_{[1, \infty)} g$$ vardır; sayısal değeri yaklaşık $0{,}6247$ dir.

**Adım 3: İntegrallenebilir değildir.** $k \ge 1$ için $[k\pi, (k+1)\pi] \subseteq [1, \infty)$ dur ve bu aralıkta $x \le (k+1)\pi$ olduğundan $$\int_{k\pi}^{(k+1)\pi} \frac{|\sin x|}{x}\,dx \ge \frac{1}{(k+1)\pi} \int_{k\pi}^{(k+1)\pi} |\sin x|\,dx = \frac{2}{(k+1)\pi}$$ dir. Bu aralıklar yalnız uç noktalarda kesiştiğinden $$\int_{[1, \infty)} |f| \ge \sum_{k=1}^{N} \frac{2}{(k+1)\pi} \quad (N \in \mathbb{N})$$ ve harmonik serinin ıraksaklığından $\int_{[1, \infty)} |f| = \infty$ olur.

**Adım 4: Çelişki yoktur.** Önceki alıştırmada olduğu gibi integrasyonun sürekliliği $f$ nin birleşim olan $[1, \infty)$ üzerinde integrallenebilir olmasını varsayar; bu varsayım burada sağlanmaz. $\int_1^\infty (\sin x)/x\,dx$ genelleştirilmiş Riemann integrali olarak vardır ama bir Lebesgue integrali değildir.

$\blacksquare$

Sıradaki üç alıştırma, $\mathbb{R}$ üzerinde integrallenebilir bir $f$ için şu dört önermenin denk olduğunu gösterir: $f = 0 \ \text{h.h.y.}$; sınırlı, sonlu destekli her ölçülebilir $g$ için $\int_{\mathbb{R}} f g = 0$; her ölçülebilir $A$ için $\int_A f = 0$; her açık $\mathcal{O}$ için $\int_{\mathcal{O}} f = 0$. Açık kümeler ölçülebilir olduğundan üçüncü önerme dördüncüyü kendiliğinden verir; zinciri kalan üç gerektirme kapatır.

**Alıştırma 14.7 (Sıfır Fonksiyonla Çarpımın İntegrali)** $f$, $\mathbb{R}$ üzerinde integrallenebilir ve $f = 0 \ \text{h.h.y.}$ olsun. Sınırlı, sonlu destekli her ölçülebilir $g$ için $\int_{\mathbb{R}} f g = 0$ olduğunu gösterin.

Çözüm

**Adım 1: İntegrallenebilirlik.** $|g| \le M$ ise $|fg| \le M|f|$ dir; $fg$ ölçülebilir ve integrallenebilirdir.

**Adım 2: Sonuç.** $f(x) = 0$ olan her $x$ te $f(x) g(x) = 0$ dır; dolayısıyla $fg = 0 \ \text{h.h.y.}$ Sıfır fonksiyonu integrallenebilir ve integrali $0$ olduğundan, hemen her yerde eşit fonksiyonların integrallerinin eşitliği ([Lemma 13.1](genel-lebesgue-integrali.md#lem-gli-hhy-esit)) $$\int_{\mathbb{R}} fg = \int_{\mathbb{R}} 0 = 0$$ verir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.8 (Her Ölçülebilir Küme Üzerinde Sıfır İntegral)** $f$, $\mathbb{R}$ üzerinde integrallenebilir olsun ve sınırlı, sonlu destekli her ölçülebilir $g$ için $\int_{\mathbb{R}} f g = 0$ olsun. Her ölçülebilir $A$ kümesi için $\int_A f = 0$ olduğunu gösterin.

Çözüm

**Adım 1: Sınırlı parçalar.** $A$ ölçülebilir olsun ve $A_n = A \cap [-n, n]$ tanımlansın. $g_n = \chi_{A_n}$ ölçülebilir, $1$ ile sınırlı ve $[-n, n]$ dışında sıfır, yani sonlu desteklidir. Varsayımdan $$\int_{A_n} f = \int_{\mathbb{R}} f \cdot \chi_{A_n} = 0.$$

**Adım 2: Limite geçiş.** $\{A_n\}$ ölçülebilir kümelerin artan bir topluluğudur ve $\bigcup_n A_n = A$ dır. İntegrasyonun sürekliliğinin (i) kısmından ([Teorem 14.2](#thm-its-sureklilik)) $$\int_A f = \lim_{n \to \infty} \int_{A_n} f = 0.$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.9 (Açık Kümeler Üzerinde Sıfır İntegral)** $f$, $\mathbb{R}$ üzerinde integrallenebilir olsun ve her açık $\mathcal{O}$ kümesi için $\int_{\mathcal{O}} f = 0$ olsun. $\mathbb{R}$ üzerinde $f = 0 \ \text{h.h.y.}$ olduğunu gösterin.

Çözüm

**Adım 1: Her ölçülebilir küme üzerinde integral sıfırdır.** $A$ ölçülebilir olsun. Her $k$ için [Teorem 3.1](ic-ve-dis-yaklasim.md#thm-yak-ic-dis-yaklasim), $A \subseteq \mathcal{O}_k$ ve $m(\mathcal{O}_k \setminus A) < 1/k$ olan açık bir $\mathcal{O}_k$ verir. $\mathcal{V}_k = \mathcal{O}_1 \cap \dots \cap \mathcal{O}_k$ açıktır, $A$ yı içerir, $m(\mathcal{V}_k \setminus A) < 1/k$ dır ve $\{\mathcal{V}_k\}$ azalan bir topluluktur. $G = \bigcap_k \mathcal{V}_k$ için her $k$ da $m(G \setminus A) \le m(\mathcal{V}_k \setminus A) < 1/k$, yani $m(G \setminus A) = 0$ dır. İntegrasyonun sürekliliğinin (ii) kısmından ([Teorem 14.2](#thm-its-sureklilik)) $$\int_G f = \lim_{k \to \infty} \int_{\mathcal{V}_k} f = 0.$$ $G$, $A$ ile sıfır ölçülü $G \setminus A$ kümesinin ayrık birleşimi olduğundan $\int_A f = \int_G f - \int_{G \setminus A} f = 0$ bulunur.

**Adım 2: Pozitif kısım.** $P = \{x : f(x) > 0\}$ ölçülebilirdir ve Adım 1’e göre $\int_{\mathbb{R}} f \cdot \chi_P = \int_P f = 0$ dır. $f \cdot \chi_P \ge 0$ olduğundan Chebychev eşitsizliği ([Lemma 12.1](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#lem-nof-chebychev)) her $j \in \mathbb{N}$ için $$m\big(\{x : f(x) \cdot \chi_P(x) \ge 1/j\}\big) \le j \int_{\mathbb{R}} f \cdot \chi_P = 0$$ verir. $P$ bu kümelerin $j \in \mathbb{N}$ üzerinden birleşimi olduğundan alt toplamsallıktan ([Teorem 1.3](dis-olcu-ve-olculebilir-kumeler.md#thm-dol-alt-toplamsallik)) $m(P) = 0$ dır.

**Adım 3: Negatif kısım.** $-f$ de varsayımı sağlar; Adım 2 ona uygulanırsa $\{x : f(x) < 0\}$ kümesinin ölçüsü de sıfır çıkar. Böylece $\{x : f(x) \ne 0\}$ sıfır ölçülüdür, yani $f = 0 \ \text{h.h.y.}$

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.10 (Basit Fonksiyonla Yaklaşım)** $f$, $[a, b]$ üzerinde integrallenebilir ve $\varepsilon > 0$ olsun. $[a, b]$ üzerinde $\int_{[a, b]} |f - \eta| < \varepsilon$ koşulunu sağlayan bir $\eta$ basit fonksiyonunun bulunduğunu gösterin.

Çözüm

**Adım 1: Basit yaklaşım dizisi.** $f$ ölçülebilir olduğundan basit yaklaşım teoremi ([Teorem 8.2](noktasal-limitler-ve-yaklasim.md#thm-nl-basit-yaklasim)), $[a, b]$ üzerinde $f$ ye noktasal yakınsayan ve her $n$ için $|\eta_n| \le |f|$ koşulunu sağlayan basit $\eta_n$ fonksiyonları verir.

**Adım 2: Baskın yakınsaklık.** $|f - \eta_n|$ noktasal olarak $0$ a yakınsar ve $|f - \eta_n| \le |f| + |\eta_n| \le 2|f|$ dir; $2|f|$ integrallenebilirdir. Lebesgue baskın yakınsaklık teoreminden ([Teorem 13.4](genel-lebesgue-integrali.md#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $$\lim_{n \to \infty} \int_{[a, b]} |f - \eta_n| = 0.$$

**Adım 3: Seçim.** Bu limit nedeniyle $\int_{[a, b]} |f - \eta_n| < \varepsilon$ olan bir $n$ vardır; $\eta = \eta_n$ istenen basit fonksiyondur.

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.11 (Basamak Fonksiyonuyla Yaklaşım)** $f$, $[a, b]$ üzerinde integrallenebilir ve $\varepsilon > 0$ olsun. $[a, b]$ üzerinde $\int_{[a, b]} |f - s| < \varepsilon$ koşulunu sağlayan bir $s$ basamak fonksiyonunun bulunduğunu gösterin. (İpucu: [Teorem 3.3](ic-ve-dis-yaklasim.md#thm-yak-aralik-yaklasimi).)

Çözüm

**Adım 1: Önce basit fonksiyon.** Önceki alıştırmaya göre $\int_{[a, b]} |f - \eta| < \varepsilon/2$ olan bir $\eta$ basit fonksiyonu vardır. $\eta$ yı $$\eta = \sum_{i=1}^N c_i \chi_{A_i}$$ biçiminde yazalım; burada $A_i \subseteq [a, b]$ ayrık ve ölçülebilir, $c_i$ ler reel sayılardır. Bütün $c_i$ ler sıfırsa $s = 0$ alınır; aksi halde $C = \sum_{i=1}^N |c_i| > 0$ olsun.

**Adım 2: Kümeleri aralıklarla değiştirmek.** Her $A_i$ nin ölçüsü en çok $b - a$, yani sonludur. [Teorem 3.3](ic-ve-dis-yaklasim.md#thm-yak-aralik-yaklasimi), sonlu sayıda ayrık açık aralığın birleşimi olan ve $m(A_i \,\triangle\, U_i) < \varepsilon/(2C)$ koşulunu sağlayan bir $U_i$ verir. $V_i = U_i \cap [a, b]$ de sonlu sayıda aralığın birleşimidir. $A_i \subseteq [a, b]$ olduğundan $A_i \,\triangle\, V_i \subseteq A_i \,\triangle\, U_i$ dir.

**Adım 3: Basamak fonksiyonu.** $s = \sum_{i=1}^N c_i \chi_{V_i}$ olsun. Bütün $V_i$ aralıklarının uç noktaları $a$ ve $b$ ile birlikte $[a, b]$ nin bir bölüntüsünü verir ve $s$ bu bölüntünün her açık alt aralığında sabittir; yani $s$ bir basamak fonksiyonudur.

**Adım 4: Kestirim.** $|\chi_{A_i} - \chi_{V_i}| = \chi_{A_i \triangle V_i}$ olduğundan $$\int_{[a, b]} |\eta - s| \le \sum_{i=1}^N |c_i|\, m(A_i \,\triangle\, V_i) < C \cdot \frac{\varepsilon}{2C} = \frac{\varepsilon}{2}.$$ Üçgen eşitsizliğinden $$\int_{[a, b]} |f - s| \le \int_{[a, b]} |f - \eta| + \int_{[a, b]} |\eta - s| < \varepsilon.$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 14.12 (Sürekli Fonksiyonla Yaklaşım)** $f$, $[a, b]$ üzerinde integrallenebilir ve $\varepsilon > 0$ olsun. $[a, b]$ üzerinde $\int_{[a, b]} |f - g| < \varepsilon$ koşulunu sağlayan sürekli bir $g$ fonksiyonunun bulunduğunu gösterin.

Çözüm

**Adım 1: Önce basamak fonksiyonu.** Önceki alıştırmaya göre $\int_{[a, b]} |f - s| < \varepsilon/2$ olan bir $s$ basamak fonksiyonu vardır: $a = x_0 < x_1 < \dots < x_n = b$ bölüntüsü için $s$, her $(x_{j-1}, x_j)$ aralığında sabit $c_j$ değerini alır. $M = \max_j |c_j|$ olsun. $n = 1$ ya da $M = 0$ ise $s$ hemen her yerde sabittir ve $g = c_1$ yeter; bu yüzden $n \ge 2$ ve $M > 0$ varsayalım.

**Adım 2: Köşeleri yumuşatmak.** $\delta > 0$ sayısını $$\delta < \tfrac{1}{2} \min_j (x_j - x_{j-1}), \qquad 4M(n-1)\delta < \tfrac{\varepsilon}{2}$$ olacak biçimde seçelim. Birinci koşul, $1 \le j \le n-1$ için $J_j = [x_j - \delta, x_j + \delta]$ aralıklarının ayrık ve $(a, b)$ içinde olmasını sağlar. $g$ yi şöyle tanımlayalım: $J_j$ üzerinde $x_j - \delta$ da $c_j$, $x_j + \delta$ da $c_{j+1}$ değerini alan doğrusal fonksiyon; bu aralıkların dışında, $(x_{j-1}, x_j)$ içindeki noktalarda $c_j$; ayrıca $g(a) = c_1$ ve $g(b) = c_n$.

Üç basamaklı *s* fonksiyonu (kesikli) ve onu yumuşatan sürekli *g*. Her sıçrama noktası *x_(j)* çevresindeki *J_(j)* = \[*x_(j)* − *δ*, *x_(j)* + *δ*\] aralığında *g* doğrusaldır; iki fonksiyon yalnız taralı dar bölgelerde ayrılır ve bu bölgelerde \|*s* − *g*\| ≤ 2*M* olur.

**Adım 3: $g$ süreklidir.** Her parça süreklidir ve parçaların birleştiği $x_j \pm \delta$, $a$, $b$ noktalarında soldan ve sağdan değerler çakışır. Ayrıca her yerde $|g| \le M$ dir.

**Adım 4: Kestirim.** $g$ ile $s$, $\bigcup_{j=1}^{n-1} J_j$ ve sonlu sayıda bölüntü noktası dışında eşittir. $J_j$ üzerinde $|s - g| \le |s| + |g| \le 2M$ ($x_j$ noktası hariç, o da sıfır ölçülü) olduğundan $$\int_{[a, b]} |s - g| \le 2M \sum_{j=1}^{n-1} m(J_j) = 4M(n-1)\delta < \frac{\varepsilon}{2}.$$ Üçgen eşitsizliğinden $$\int_{[a, b]} |f - g| \le \int_{[a, b]} |f - s| + \int_{[a, b]} |s - g| < \varepsilon.$$

$\blacksquare$

Böylece Lebesgue integralinin temel özelliklerini tamamlamış olduk: doğrusallık ve monotonluğun yanında yakınsaklık teoremleri, sayılabilir toplamsallık ve süreklilik. Kitabın son bölümü, bu araçları bir arada çalıştıran [Ek Alıştırmalar](./ek-alistirmalar.md)’dır.
