---
title: "Genel Lebesgue İntegrali"
url: https://acik-matematik.com/dersler/reel-analiz/genel-lebesgue-integrali
course: "Reel Analiz"
language: tr
license: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.tr)
format: acik-matematik-md/2
source: 21d5186a69ecd3cb7f8a7d39a5317c6395823481
---
# 13  Genel Lebesgue İntegrali

Negatif olmayan ölçülebilir fonksiyonların integralini kurduk. İşaret değiştiren bir fonksiyonu pozitif ve negatif kısımlarına ayırıp iki integralin farkını almak doğal bir fikirdir; tek sorun $\infty - \infty$ belirsizliğidir. Bu belirsizliği dışlayan koşul integrallenebilirliktir: $|f|$ nin integrali sonlu olmalıdır.

Bu bölümde integrallenebilir fonksiyonlar için integralin doğrusal ve monoton olduğunu gösteriyor, ardından Lebesgue kuramının en çok kullanılan aracını, Baskın Yakınsaklık Teoremini kanıtlıyoruz.

## 13.1 Pozitif ve Negatif Kısımlar

Her ölçülebilir fonksiyon iki negatif olmayan ölçülebilir fonksiyonun farkıdır. Bu ayrışmayı hatırlayalım.

**Tanım 13.1 (Pozitif ve Negatif Kısım)** $f \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ ölçülebilir olsun. $f$ nin **pozitif kısmı** ve **negatif kısmı** $$f^+ = \max\{f, 0\}, \qquad f^- = \max\{-f, 0\}$$ fonksiyonlarıdır. İkisi de negatif olmayan ve ölçülebilirdir, ve $E$ üzerinde $$f = f^+ - f^-, \qquad |f| = f^+ + f^-.$$

Yani her noktada $f^+$ ile $f^-$ den en az biri sıfırdır; $f$ pozitifken $f^+$, negatifken $f^-$ devrededir. Özel olarak $0 \le f^+ \le |f|$ ve $0 \le f^- \le |f|$ olduğundan, negatif olmayan fonksiyonlar için integralin monotonluğuna göre $\int_E |f| < \infty$ ise $\int_E f^+$ ve $\int_E f^-$ ikisi de sonludur.

## 13.2 İntegrallenebilirlik

Bu gözlem integralin tanımını belirsizlikten kurtarır.

**Tanım 13.2 (İntegrallenebilir Fonksiyon ve İntegrali)** Ölçülebilir bir $f \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ fonksiyonu $\int_E |f| < \infty$ ise $E$ üzerinde **integrallenebilir** (integrable) adını alır. Bu durumda $f$ nin $E$ üzerindeki integrali $$\int_E f = \int_E f^+ - \int_E f^-$$ dir.

Yani integral, iki sonlu sayının farkıdır. $f \ge 0$ ise $f^- = 0$ olur ve tanım, negatif olmayan fonksiyonlar için bilinen integralle çakışır. Ölçülebilir bir $C \subseteq E$ üzerindeki integral her zamanki gibi kısıtlamanın integralidir: $\int_C f = \int_C f|_C$.

**Teorem 13.1 (İntegrallenebilir Fonksiyon Hemen Her Yerde Sonludur)** $f \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ integrallenebilir ise $f$ hemen her yerde sonludur.

İspat

$E_\infty = \{x \in E : |f(x)| = \infty\}$ ölçülebilirdir ve her $n$ için $\{x \in E : |f(x)| \ge n\}$ kümesinin içindedir. Chebychev eşitsizliğinden ([Lemma 12.1](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#lem-nof-chebychev)) $$m(E_\infty) \le m\{|f| \ge n\} \le \frac{1}{n} \int_E |f|.$$ Sağ taraf sonlu bir sayının $n$ ye bölümüdür ve $n \to \infty$ için $0$ a gider. Böylece $m(E_\infty) = 0$ dır.

$\blacksquare$

Bu sonuç sayesinde integrallenebilir bir fonksiyonu sıfır ölçülü bir kümede değiştirip reel değerli yapabiliriz. Aşağıdaki lemma bunun integrali etkilemediğini söyler.

**Lemma 13.1 (Hemen Her Yerde Eşit Fonksiyonlar)** $f \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ integrallenebilir, $h \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ ölçülebilir ve $E$ üzerinde hemen her yerde $h = f$ olsun. O zaman $h$ integrallenebilirdir ve $\int_E h = \int_E f$.

İspat

$E_0 \subseteq E$, $m(E_0) = 0$ ve $E \setminus E_0$ üzerinde $h = f$ olsun ([Tanım 4.2](toplamsallik-ve-sureklilik.md#def-top-hemen-her-yerde)). Bu kümede $h^\pm = f^\pm$ ve $|h| = |f|$ dir. Negatif olmayan fonksiyonlar için bölgeye göre toplamsallıktan ve sıfır ölçülü küme üzerindeki integralin $0$ olmasından, negatif olmayan her ölçülebilir $u$ için $\int_E u = \int_{E \setminus E_0} u$ dur. Bunu $|h|$, $h^+$ ve $h^-$ ye uygularsak $$\int_E |h| = \int_{E \setminus E_0} |f| = \int_E |f| < \infty, \qquad \int_E h^\pm = \int_E f^\pm$$ bulunur. İlki integrallenebilirliği, ikincisi integrallerin eşitliğini verir.

$\blacksquare$

Yani integral, fonksiyonun sıfır ölçülü kümelerdeki değerlerini görmez. Bundan sonra integrallenebilir fonksiyonları gerektiğinde reel değerli kabul edeceğiz; iki integrallenebilir fonksiyonun toplamı, ikisinin de sonlu olduğu kümede tanımlıdır ve kalan sıfır ölçülü kümede nasıl tanımlandığı integrali değiştirmez.

İntegrallenebilirlik için pratik ölçüt, serilerdeki karşılaştırma testinin karşılığıdır.

**Teorem 13.2 (İntegral Karşılaştırma Testi)** $f \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ ölçülebilir olsun. $E$ üzerinde $|f| \le g$ olacak biçimde integrallenebilir bir $g \colon E \to [0, \infty]$ varsa $f$ integrallenebilirdir ve $$\Big| \int_E f \Big| \le \int_E |f|.$$

İspat

Negatif olmayan fonksiyonlar için integralin monotonluğundan $\int_E |f| \le \int_E g < \infty$; demek ki $f$ integrallenebilirdir. Üçgen eşitsizliği ve negatif olmayan fonksiyonlar için integralin doğrusallığı ile $$\Big| \int_E f^+ - \int_E f^- \Big| \le \int_E f^+ + \int_E f^- = \int_E |f|.$$

$\blacksquare$

Yani sonlu integralli bir fonksiyonun altında kalan her ölçülebilir fonksiyon integrallenebilirdir.

## 13.3 Doğrusallık, Monotonluk ve Bölgeye Göre Toplamsallık

Negatif olmayan fonksiyonlar için bildiğimiz iki temel özellik, pozitif ve negatif kısımlar üzerinden genel duruma taşınır.

**Teorem 13.3 (İntegralin Doğrusallığı ve Monotonluğu)** $f, g \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ integrallenebilir olsun.

**(i) Doğrusallık.** Her $\alpha, \beta \in \mathbb{R}$ için $\alpha f + \beta g$ integrallenebilirdir ve $$\int_E (\alpha f + \beta g) = \alpha \int_E f + \beta \int_E g.$$

**(ii) Monotonluk.** $E$ üzerinde hemen her yerde $f \le g$ ise $\int_E f \le \int_E g$.

İspat

**Adım 1: Reel değerlere indirgeme.** [Teorem 13.1](#thm-gli-hhy-sonlu) gereği $E_0 = \{|f| = \infty\} \cup \{|g| = \infty\}$ sıfır ölçülüdür. $f$ ve $g$ yi $E_0$ üzerinde $0$ yaparsak integraller değişmez ([Lemma 13.1](#lem-gli-hhy-esit)) ve $\alpha f + \beta g$ yalnız $E_0$ üzerinde değişir. Bu yüzden $f$ ve $g$ yi reel değerli kabul edebiliriz. O zaman $\alpha f + \beta g$ ölçülebilirdir ([Teorem 7.4](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-dogrusal-carpim)).

**Adım 2: İntegrallenebilirlik.** $|\alpha f + \beta g| \le |\alpha|\,|f| + |\beta|\,|g|$ dir ve sağ taraf, negatif olmayan fonksiyonlar için doğrusallıktan, $|\alpha| \int_E |f| + |\beta| \int_E |g| < \infty$ integralli negatif olmayan bir fonksiyondur. Karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) $\alpha f + \beta g$ nin integrallenebilir olduğunu verir.

**Adım 3: Skalerle çarpım.** $\alpha \ge 0$ ise $(\alpha f)^+ = \alpha f^+$ ve $(\alpha f)^- = \alpha f^-$ dir. $\alpha < 0$ ise işaret değiştiği için $(\alpha f)^+ = |\alpha| f^-$ ve $(\alpha f)^- = |\alpha| f^+$ olur. İki durumda da negatif olmayan fonksiyonlar için doğrusallık $\int_E \alpha f = \alpha \int_E f$ verir; örneğin $\alpha < 0$ iken $$\int_E \alpha f = |\alpha| \int_E f^- - |\alpha| \int_E f^+ = \alpha \int_E f.$$

**Adım 4: Toplam.** $h = f + g$ olsun. $$h^+ - h^- = h = (f^+ - f^-) + (g^+ - g^-)$$ eşitliğinde bütün terimler reel olduğundan terimler yer değiştirebilir: $$h^+ + f^- + g^- = h^- + f^+ + g^+.$$ İki taraf da negatif olmayan ölçülebilir fonksiyonların toplamıdır; negatif olmayan fonksiyonlar için doğrusallıktan $$\int_E h^+ + \int_E f^- + \int_E g^- = \int_E h^- + \int_E f^+ + \int_E g^+.$$ $f$, $g$ ve $h$ integrallenebilir olduğundan bu altı integral sonludur. Yeniden düzenlersek $\int_E h = \int_E f + \int_E g$ çıkar.

Adım 3 ile Adım 4 birlikte (i) yi verir.

**Adım 5: Monotonluk.** Adım 1’deki gibi $f$ ve $g$ yi reel değerli alalım. $g - f$ hemen her yerde negatif değildir; $\{g - f < 0\}$ sıfır ölçülü kümesinde $g - f$ yi $0$ yapmak integrali değiştirmez ([Lemma 13.1](#lem-gli-hhy-esit)). Negatif olmayan bir fonksiyonun integrali negatif olmadığından (i) ile $$\int_E g - \int_E f = \int_E (g - f) \ge 0.$$

$\blacksquare$

Yani integrallenebilir fonksiyonlar bir vektör uzayı oluşturur ve integral bu uzay üzerinde monoton bir doğrusal fonksiyoneldir.

**Sonuç 13.1 (Bölgeye Göre Toplamsallık)** $f \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ integrallenebilir ve $A, B$, $E$ nin ayrık ölçülebilir alt kümeleri olsun. O zaman $f$, $A$ ve $B$ üzerinde integrallenebilirdir ve $$\int_{A \cup B} f = \int_A f + \int_B f.$$

İspat

Negatif olmayan fonksiyonlar için bölgeye göre toplamsallıktan $$\int_A |f| \le \int_A |f| + \int_{E \setminus A} |f| = \int_E |f| < \infty;$$ aynısı $B$ ve $A \cup B$ için de geçerlidir, dolayısıyla $f$ bu kümeler üzerinde integrallenebilirdir. Kısıtlamanın pozitif kısmı pozitif kısmın kısıtlamasıdır: $(f|_A)^+ = f^+|_A$. Negatif olmayan fonksiyonlar için bölgeye göre toplamsallık $$\int_{A \cup B} f^\pm = \int_A f^\pm + \int_B f^\pm$$ verir. Bu dört terimin hepsi sonludur; $+$ eşitliğinden $-$ eşitliğini çıkarmak iddiayı verir.

$\blacksquare$

Özel olarak sıfır ölçülü bir $Z \subseteq E$ üzerinde $\int_Z f^\pm = 0$ olduğundan $\int_Z f = 0$ dır; böylece $\int_{E} f = \int_{E \setminus Z} f$.

Aralıklar üzerindeki integraller için kalkülüsteki gösterimi kullanmak rahattır.

**Tanım 13.3 (Aralık Üzerinde İntegral Gösterimi)** $f \colon [a, b] \to \overline{\mathbb{R}}$ integrallenebilir ise $$\int_a^b f = \int_{[a, b]} f = \int_{(a, b)} f$$ yazarız. Değişkeni belirtmek gerektiğinde $\int_a^b f(x)\,dx$ gösterimini kullanırız.

Yani uç noktaların önemi yoktur: $m\{a\} = m\{b\} = 0$ olduğundan [Sonuç 13.1](#cor-gli-bolge-toplamsalligi) iki integralin eşit olduğunu verir.

## 13.4 Lebesgue Baskın Yakınsaklık Teoremi

Sınırlı Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 11.5](sinirli-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-sfi-sinirli-yakinsaklik)) sonlu ölçülü bir küme ve düzgün bir sınır ister. Lebesgue’in teoremi ikisini birden kaldırır: dizinin tamamını tek bir integrallenebilir fonksiyonun altında tutmak yeter.

**Teorem 13.4 (Lebesgue Baskın Yakınsaklık Teoremi)** $\{f_n \colon E \to \overline{\mathbb{R}}\}$ ölçülebilir fonksiyonların bir dizisi olsun ve $E$ üzerinde noktasal olarak $f_n \to f$ olsun. Her $n$ için $E$ üzerinde $$|f_n| \le g$$ olacak biçimde integrallenebilir bir $g \colon E \to [0, \infty]$ varsa (yani $g$ diziyi **baskılıyorsa**, dominates), $f$ integrallenebilirdir ve $$\lim_{n \to \infty} \int_E f_n = \int_E f.$$

İspat

**Adım 1: İntegrallenebilirlik.** $f$ ölçülebilir fonksiyonların noktasal limiti olarak ölçülebilirdir ([Teorem 8.1](noktasal-limitler-ve-yaklasim.md#thm-nl-noktasal-limit)). $|f_n| \le g$ nin limiti $|f| \le g$ dir. Karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) $f$ nin ve her $f_n$ nin integrallenebilir olduğunu verir.

**Adım 2: Reel değerlere indirgeme.** $Z = \{g = \infty\}$ sıfır ölçülüdür ([Teorem 13.1](#thm-gli-hhy-sonlu)). Bütün $f_n$, $f$ ve $g$ yi $Z$ üzerinde $0$ yapmak integralleri değiştirmez ([Lemma 13.1](#lem-gli-hhy-esit)) ve varsayımları korur. Artık $g$ reel değerlidir, dolayısıyla $|f_n| \le g$ ve $|f| \le g$ den bütün fonksiyonlar reel değerlidir.

**Adım 3: Üst limit.** $g - f_n$ negatif olmayan, ölçülebilir ve noktasal olarak $g - f$ ye yakınsayan bir dizidir. Fatou lemmasından ([Lemma 12.2](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#lem-nof-fatou)) $$\int_E (g - f) \le \liminf_{n \to \infty} \int_E (g - f_n).$$ Doğrusallıkla ([Teorem 13.3](#thm-gli-dogrusallik-monotonluk)) bu $\int_E g - \int_E f \le \int_E g - \limsup_n \int_E f_n$ demektir. $\int_E g$ sonlu olduğundan iki taraftan çıkarılabilir: $$\limsup_{n \to \infty} \int_E f_n \le \int_E f.$$

**Adım 4: Alt limit.** Aynı akıl yürütmeyi negatif olmayan $g + f_n \to g + f$ dizisine uygularsak $\int_E g + \int_E f \le \int_E g + \liminf_n \int_E f_n$, yani $$\int_E f \le \liminf_{n \to \infty} \int_E f_n.$$

Adım 3 ve 4 birlikte limitin var olduğunu ve $\int_E f$ ye eşit olduğunu gösterir.

$\blacksquare$

Yani ortak bir integrallenebilir tavan varsa integral ile limit yer değiştirir. Adım 2’deki gibi sıfır ölçülü kümeler atılabildiğinden noktasal yakınsaklık yerine hemen her yerde yakınsaklık da yeter.

**Örnek 13.1 (Büyüyen Aralıklar Üzerinde İntegral)** $f \colon \mathbb{R} \to \overline{\mathbb{R}}$ integrallenebilir ise $$\lim_{n \to \infty} \int_{[-n, n]} f = \int_{\mathbb{R}} f$$ olduğunu gösterin.

Çözüm

$f_n = f \cdot \chi_{[-n, n]}$ alalım. Her $x$ için $n \ge |x|$ olduğunda $f_n(x) = f(x)$ olduğundan $f_n \to f$ noktasal olarak yakınsar. Ayrıca $|f_n| \le |f|$ ve $|f|$ integrallenebilirdir. Baskın Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 13.4](#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $\int_{\mathbb{R}} f_n \to \int_{\mathbb{R}} f$ verir.

Geriye $\int_{\mathbb{R}} f_n = \int_{[-n, n]} f$ olduğunu görmek kalıyor. Bölgeye göre toplamsallıktan ([Sonuç 13.1](#cor-gli-bolge-toplamsalligi)) $$\int_{\mathbb{R}} f_n = \int_{[-n, n]} f_n + \int_{\mathbb{R} \setminus [-n, n]} f_n = \int_{[-n, n]} f + 0,$$ çünkü $f_n$, $[-n, n]$ üzerinde $f$ ye, dışında $0$ a eşittir.

$\blacksquare$

Baskılayan fonksiyon koşulu süs değildir; onsuz sonuç bozulabilir.

**Örnek 13.2 (Baskılayan Fonksiyon Olmadan)** $[0, 1]$ üzerinde $f_n = n\,\chi_{(0, 1/n]}$ olsun. $f_n \to 0$ noktasal olarak yakınsadığı hâlde $\int_{[0,1]} f_n \not\to 0$ olduğunu gösterin ve bunun Baskın Yakınsaklık Teoremiyle neden çelişmediğini açıklayın.

Çözüm

$x = 0$ da her $f_n(0) = 0$ dır. $x > 0$ için $1/n < x$ olduğunda $f_n(x) = 0$ olur; demek ki $f_n \to 0$. Öte yandan her $n$ için $$\int_{[0,1]} f_n = n \cdot m\big((0, 1/n]\big) = n \cdot \frac{1}{n} = 1$$ dir, yani integraller $1$ e yakınsar, limitin integrali ise $0$ dır.

*n* = 1, 2, 4 için *f_(n)* = *n*χ_((0, 1/*n*\]). Dikdörtgenler daralıp yükselir, alanları hep 1'dir; köşeleri *y* = 1/*x* eğrisi üzerindedir. Bütün *f_(n)*'leri baskılayan bir fonksiyon bu merdiveni aşmak zorunda kalır ve integrali sonsuz olur.

Teorem uygulanamaz, çünkü diziyi baskılayan integrallenebilir bir $g$ yoktur. Böyle bir $g$ her $n$ için $f_n \le g$ sağlasaydı $(1/(n+1), 1/n]$ üzerinde $g \ge n$ olurdu. Bu aralıklar ayrıktır ve uzunlukları $\frac{1}{n(n+1)}$ dir. Her $N$ için $[0,1]$ üzerinde $g \ge \sum_{n=1}^{N} n\,\chi_{(1/(n+1),\,1/n]}$ olur; sağ taraf basit bir fonksiyon olduğundan monotonlukla $$\int_{[0,1]} g \ge \sum_{n=1}^{N} n \cdot \frac{1}{n(n+1)} = \sum_{n=1}^{N} \frac{1}{n+1}$$ çıkar. $N \to \infty$ alınca $\int_{[0,1]} g = \infty$ olurdu.

$\blacksquare$

Baskılayan fonksiyon $n$ ye bağlı olabilir; yeter ki baskılayanlar da iyi davranan bir diziye yakınsasın.

**Teorem 13.5 (Genel Baskın Yakınsaklık Teoremi)** $\{f_n \colon E \to \overline{\mathbb{R}}\}$ ölçülebilir fonksiyonların $E$ üzerinde noktasal olarak $f$ ye yakınsayan bir dizisi olsun. $\{g_n \colon E \to [0, \infty]\}$ integrallenebilir fonksiyonların $E$ üzerinde noktasal olarak $g$ ye yakınsayan bir dizisi olsun ve her $n$ için $E$ üzerinde $|f_n| \le g_n$ olsun. $$\lim_{n \to \infty} \int_E g_n = \int_E g < \infty$$ ise $$\lim_{n \to \infty} \int_E f_n = \int_E f.$$

İspat

**Adım 1: Hazırlık.** $f$ ve $g$, ölçülebilir fonksiyonların noktasal limitleri olarak ölçülebilirdir ([Teorem 8.1](noktasal-limitler-ve-yaklasim.md#thm-nl-noktasal-limit)); $g \ge 0$ ve hipotez gereği $\int_E g < \infty$ olduğundan $g$ integrallenebilirdir. $|f_n| \le g_n$ nin limiti $|f| \le g$ dir. Karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) $|f| \le g$ den $f$ nin, $|f_n| \le g_n$ den her $f_n$ nin integrallenebilir olduğunu verir. [Teorem 13.1](#thm-gli-hhy-sonlu) gereği $Z = \{g = \infty\} \cup \bigcup_n \{g_n = \infty\}$ sayılabilir sayıda sıfır ölçülü kümenin birleşimi olarak sıfır ölçülüdür. Bütün fonksiyonları $Z$ üzerinde $0$ yapmak integralleri değiştirmez ([Lemma 13.1](#lem-gli-hhy-esit)) ve varsayımları korur; böylece hepsi reel değerlidir.

**Adım 2: Üst limit.** $g_n - f_n \ge 0$ ölçülebilirdir ve noktasal olarak $g - f$ ye yakınsar. Fatou lemması ([Lemma 12.2](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#lem-nof-fatou)) ve doğrusallıkla $$\int_E g - \int_E f \le \liminf_{n \to \infty} \Big( \int_E g_n - \int_E f_n \Big).$$ $\int_E g_n$ sonlu $\int_E g$ ye yakınsadığından sağ taraf $\int_E g - \limsup_n \int_E f_n$ dir. $\int_E g$ yi iki taraftan çıkarırsak $\limsup_n \int_E f_n \le \int_E f$.

**Adım 3: Alt limit.** $g_n + f_n \ge 0$ dizisi $g + f$ ye yakınsar; aynı akıl yürütme $\int_E g + \int_E f \le \int_E g + \liminf_n \int_E f_n$, yani $\int_E f \le \liminf_n \int_E f_n$ verir.

İki eşitsizlik birlikte sonucu verir.

$\blacksquare$

Yani baskılayan fonksiyonların integralleri limitte kaybolmuyorsa, baskılanan dizinin integralleri de kaybolmaz. $g_n = g$ sabit dizisi Lebesgue Baskın Yakınsaklık Teoremini geri verir.

## 13.5 Alıştırmalar

Aşağıdaki alıştırmalar integrallenebilirliği ve baskın yakınsaklığı farklı durumlarda sınar.

**Alıştırma 13.1 (Genel Katsayılarla Doğrusallık)** $f, g \colon E \to \overline{\mathbb{R}}$ integrallenebilir olsun. Her $\alpha, \beta \in \mathbb{R}$ için $\alpha f + \beta g$ nin integrallenebilir olduğunu ve $$\int_E (\alpha f + \beta g) = \alpha \int_E f + \beta \int_E g$$ olduğunu, yalnız $\alpha = \beta = 1$ durumunu kullanarak kanıtlayın.

Çözüm

[Teorem 13.1](#thm-gli-hhy-sonlu) ve [Lemma 13.1](#lem-gli-hhy-esit) sayesinde $f$ ve $g$ yi sıfır ölçülü bir kümede $0$ yaparak reel değerli kabul edebiliriz; bu, hiçbir integrali değiştirmez. Toplam durumu bilindiğine göre, her integrallenebilir $f$ ve her $\alpha \in \mathbb{R}$ için $$\alpha f \text{ integrallenebilir ve } \int_E \alpha f = \alpha \int_E f$$ olduğunu göstermek yeter. Gerçekten bu durumda $\alpha f$ ve $\beta g$ integrallenebilir olur, toplam durumu da $$\int_E (\alpha f + \beta g) = \int_E \alpha f + \int_E \beta g = \alpha \int_E f + \beta \int_E g$$ verir.

**Adım 1: İntegrallenebilirlik.** $\alpha f$ ölçülebilirdir ([Teorem 7.4](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-dogrusal-carpim)) ve $|\alpha f| = |\alpha|\,|f|$ dir. Negatif olmayan fonksiyonlar için doğrusallıktan $\int_E |\alpha f| = |\alpha| \int_E |f| < \infty$.

**Adım 2: $\alpha \ge 0$.** Her noktada $\max\{\alpha f, 0\} = \alpha \max\{f, 0\}$ olduğundan $(\alpha f)^+ = \alpha f^+$, aynı biçimde $(\alpha f)^- = \alpha f^-$ dir. Negatif olmayan fonksiyonlar için doğrusallıkla $$\int_E \alpha f = \alpha \int_E f^+ - \alpha \int_E f^- = \alpha \int_E f.$$

**Adım 3: $\alpha < 0$.** Bu kez $\alpha f = |\alpha|(-f)$ ve $(-f)^+ = f^-$, $(-f)^- = f^+$ dir. Böylece $(\alpha f)^+ = |\alpha| f^-$ ve $(\alpha f)^- = |\alpha| f^+$ olur ve $$\int_E \alpha f = |\alpha| \int_E f^- - |\alpha| \int_E f^+ = -|\alpha| \int_E f = \alpha \int_E f.$$

İki durum birlikte istenen skaler eşitliği kanıtlar.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.2 (Mutlak Değeri İntegrallenebilen Ölçülemez Fonksiyon)** $|f|$ integrallenebilir olduğu hâlde kendisi integrallenebilir olmayan bir $f \colon [0, 1] \to \mathbb{R}$ örneği verin. (İpucu: ölçülebilirliği düşünün.)

Çözüm

İntegrallenebilirlik tanımı ([Tanım 13.2](#def-gli-integrallenebilir)) ölçülebilirliği şart koşar; bu yüzden $|f|$ ölçülebilir ama $f$ ölçülemez olacak bir örnek arayacağız.

**Adım 1: Ölçülemez bir küme.** $m^*([0, 1]) = 1 > 0$ olduğundan Vitali teoremine ([Teorem 5.1](olculemez-kumeler-ve-vitali-kumesi.md#thm-vit-olculemez-alt-kume)) göre ölçülebilir olmayan bir $V \subseteq [0, 1]$ vardır.

**Adım 2: Fonksiyon.** $$f(x) = \begin{cases} 1, & x \in V, \\ -1, & \text{diğer durumlarda} \end{cases}$$ tanımlayalım. $\{x \in [0, 1] : f(x) > 0\} = V$ ölçülebilir olmadığından $f$ ölçülebilir değildir ([Tanım 7.2](olculebilir-fonksiyonlar.md#def-of-olculebilir-fonksiyon)); dolayısıyla integrallenebilir değildir.

**Adım 3: Mutlak değer.** $[0, 1]$ üzerinde $|f| = 1$ sabittir; ölçülebilirdir ve $\int_{[0,1]} |f| = m([0, 1]) = 1 < \infty$. Böylece $|f|$ integrallenebilirdir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.3 (Karesi İntegrallenemeyen Fonksiyon)** İntegrallenebilir olduğu hâlde $f^2$ integrallenebilir olmayan bir $f \colon [0, 1] \to [0, \infty]$ örneği verin.

Çözüm

$f(0) = 0$ ve $0 < x \le 1$ için $f(x) = 1/\sqrt{x}$ alalım. $f$ ölçülebilir ve negatif değildir; $f^2(x) = 1/x$ dir ($x > 0$).

**Adım 1: Kesilmiş fonksiyonlar.** $n \ge 1$ için $f_n = f \cdot \chi_{[1/n, 1]}$ olsun. $f_n$ ölçülebilirdir, $\{f_n\}$ artandır ve noktasal olarak $f$ ye yakınsar: $x = 0$ da hepsi $0$, $x > 0$ için $1/n \le x$ olduğunda $f_n(x) = f(x)$.

**Adım 2: $\int f_n$.** Bölgeye göre toplamsallıkla $\int_{[0,1]} f_n = \int_{[1/n, 1]} f$ dir. $f$, $[1/n, 1]$ üzerinde sürekli ve sınırlıdır; Riemann integrali Lebesgue integraline eşittir ([Teorem 11.4](sinirli-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-sfi-riemann-lebesgue)): $$\int_{[1/n, 1]} f = \int_{1/n}^1 x^{-1/2}\,dx = 2 - \frac{2}{\sqrt{n}}.$$

**Adım 3: $f$ integrallenebilir.** Monoton Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 12.4](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-nof-monoton-yakinsaklik)) ile $$\int_{[0,1]} f = \lim_{n \to \infty} \Big( 2 - \frac{2}{\sqrt{n}} \Big) = 2 < \infty.$$

**Adım 4: $f^2$ integrallenemez.** Her $n$ için $f^2 \ge f^2 \chi_{[1/n, 1]}$ dir; monotonluk ve aynı Riemann hesabıyla $$\int_{[0,1]} f^2 \ge \int_{1/n}^1 \frac{dx}{x} = \ln n.$$ $n$ keyfi olduğundan $\int_{[0,1]} f^2 = \infty$.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.4 (Kareleri İntegrallenebilen Fonksiyonların Çarpımı)** $f, g \colon E \to \mathbb{R}$ ölçülebilir ve $f^2$, $g^2$ integrallenebilir olsun. $f \cdot g$ nin integrallenebilir olduğunu gösterin. (İpucu: $(|a| - |b|)^2 \ge 0$.)

Çözüm

**Adım 1: Ölçülebilirlik.** Ölçülebilir reel değerli fonksiyonların çarpımı ölçülebilirdir ([Teorem 7.4](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-dogrusal-carpim)); $f \cdot g$ ölçülebilirdir.

**Adım 2: Nokta nokta eşitsizlik.** Reel $a, b$ için $0 \le (|a| - |b|)^2 = a^2 - 2|ab| + b^2$ olduğundan $|ab| \le \frac{1}{2}(a^2 + b^2)$. Buna göre $E$ üzerinde $$|f g| \le \tfrac{1}{2}\big(f^2 + g^2\big).$$

**Adım 3: Karşılaştırma.** Sağ taraf negatif olmayan ölçülebilir bir fonksiyondur ve negatif olmayan fonksiyonlar için doğrusallıktan integrali $\frac{1}{2}\big(\int_E f^2 + \int_E g^2\big) < \infty$ dur. Karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) $f \cdot g$ nin integrallenebilir olduğunu verir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.5 (Sınırlı Fonksiyonla Çarpım)** $f \colon E \to \mathbb{R}$ integrallenebilir, $g \colon E \to \mathbb{R}$ sınırlı ve ölçülebilir olsun. $f \cdot g$ nin integrallenebilir olduğunu gösterin.

Çözüm

$E$ üzerinde $|g| \le M$ olacak bir $M \ge 0$ seçelim. $f \cdot g$ ölçülebilirdir ([Teorem 7.4](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-dogrusal-carpim)) ve $$|f g| \le M |f|$$ dir. $M|f|$ negatif değildir ve $\int_E M|f| = M \int_E |f| < \infty$. Karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) $f \cdot g$ nin integrallenebilir olduğunu verir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.6 (Kısıtlama ve Karakteristik Fonksiyonla Çarpım)** $f \colon E \to \mathbb{R}$ integrallenebilir ve $C \subseteq E$ ölçülebilir olsun. $f|_C$ nin integrallenebilir olduğunu ve $$\int_C f|_C = \int_E f \cdot \chi_C$$ olduğunu gösterin.

Çözüm

**Adım 1: $f|_C$ integrallenebilir.** Ölçülebilir bir fonksiyonun ölçülebilir bir alt kümeye kısıtlaması ölçülebilirdir. Negatif olmayan fonksiyonlar için bölgeye göre toplamsallıktan $$\int_C |f| \le \int_C |f| + \int_{E \setminus C} |f| = \int_E |f| < \infty.$$

**Adım 2: $f \chi_C$ integrallenebilir.** $f \chi_C$ ölçülebilir fonksiyonların çarpımıdır ([Teorem 7.4](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-dogrusal-carpim)) ve $|f \chi_C| \le |f|$; karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) integrallenebilir olduğunu verir.

**Adım 3: Eşitlik.** $E = C \cup (E \setminus C)$ ayrık birleşimdir. $f \chi_C$ nin $C$ ye kısıtlaması $f|_C$, $E \setminus C$ ye kısıtlaması ise sıfır fonksiyonudur. Bölgeye göre toplamsallıktan ([Sonuç 13.1](#cor-gli-bolge-toplamsalligi)) $$\int_E f \chi_C = \int_C f \chi_C + \int_{E \setminus C} f \chi_C = \int_C f|_C + 0.$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.7 (Parça İntegrallerinin Serisi)** $f \colon [1, \infty) \to \mathbb{R}$ ölçülebilir ve her sınırlı küme üzerinde sınırlı olsun; her $n$ için $a_n = \int_{[n, n+1)} f$ tanımlayalım. “$f$ integrallenebilirdir ancak ve ancak $\sum_{n=1}^\infty a_n$ yakınsaktır” önermesi doğru mudur?

Çözüm

**Önerme yanlıştır.** Bir yönü doğru, öbürü yanlıştır.

**Adım 1: $a_n$ tanımlı.** $[n, n+1)$ üzerinde $|f| \le M_n$ ise $\int_{[n, n+1)} |f| \le M_n < \infty$; $f$ bu aralıkta integrallenebilirdir.

**Adım 2: “$\Rightarrow$” doğrudur.** $f$ integrallenebilir olsun ve $f_N = f \chi_{[1, N+1)}$ diyelim. Bölgeye göre toplamsallık ([Sonuç 13.1](#cor-gli-bolge-toplamsalligi)) ve [Alıştırma 13.6](#exr-gli-kisitlama) ile $$\sum_{n=1}^N a_n = \int_{[1, N+1)} f = \int_{[1, \infty)} f_N.$$ $f_N \to f$ noktasal olarak yakınsar ve $|f_N| \le |f|$. Baskın Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 13.4](#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) kısmi toplamların $\int_{[1,\infty)} f$ ye yakınsadığını verir.

**Adım 3: “$\Leftarrow$” yanlıştır.** $x \in [n, n+1)$ için $f(x) = (-1)^n / n$ alalım. $f$ ölçülebilirdir (her $\{f > c\}$ kümesi $[n, n+1)$ aralıklarının birleşimidir) ve sınırlıdır ($|f| \le 1$). $a_n = (-1)^n/n$ olduğundan $\sum a_n$ alterne seri testiyle yakınsaktır (toplamı $-\ln 2$).

Öte yandan $|f| \chi_{[1, N+1)}$ artarak $|f|$ ye yakınsar ve $\int_{[1, N+1)} |f| = \sum_{n=1}^N \frac{1}{n}$ dir. Monoton Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 12.4](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-nof-monoton-yakinsaklik)) ile $$\int_{[1, \infty)} |f| = \sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n} = \infty,$$ yani $f$ integrallenebilir değildir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.8 (Parça İntegrallerinin Mutlak Yakınsak Serisi)** $f \colon [1, \infty) \to \mathbb{R}$ ölçülebilir ve her sınırlı küme üzerinde sınırlı olsun; her $n$ için $a_n = \int_{[n, n+1)} f$ tanımlayalım. “$f$ integrallenebilirdir ancak ve ancak $\sum_{n=1}^\infty a_n$ mutlak yakınsaktır” önermesi doğru mudur?

Çözüm

**Önerme yanlıştır.** Yine bir yönü doğru, öbürü yanlıştır.

**Adım 1: “$\Rightarrow$” doğrudur.** Karşılaştırma testinden ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) $|a_n| \le \int_{[n, n+1)} |f|$. Negatif olmayan $|f|$ için bölgeye göre toplamsallık ve Monoton Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 12.4](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-nof-monoton-yakinsaklik)), $|f| \chi_{[1, N+1)} \uparrow |f|$ olduğundan, $$\sum_{n=1}^\infty |a_n| \le \sum_{n=1}^\infty \int_{[n, n+1)} |f| = \int_{[1, \infty)} |f| < \infty$$ verir.

**Adım 2: “$\Leftarrow$” yanlıştır.** $f(x) = \sin(2\pi x)$ alalım; sürekli olduğundan ölçülebilir, $|f| \le 1$ olduğundan sınırlıdır. Her $n$ için $[n, n+1]$ bir tam periyottur ve (uç nokta sıfır ölçülü olduğundan, [Teorem 11.4](sinirli-fonksiyonlarin-integrali.md#thm-sfi-riemann-lebesgue) ile) $$a_n = \int_n^{n+1} \sin(2\pi x)\,dx = 0,$$ dolayısıyla $\sum |a_n| = 0$ mutlak yakınsaktır. Oysa $$\int_n^{n+1} |\sin(2\pi x)|\,dx = 2\int_0^{1/2} \sin(2\pi x)\,dx = \frac{2}{\pi},$$ ve Adım 1’deki gibi Monoton Yakınsaklık Teoremi $\int_{[1, \infty)} |f| = \sum_{n=1}^\infty \frac{2}{\pi} = \infty$ verir. $f$ integrallenebilir değildir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.9 (Basit Fonksiyonlarla İntegral Yaklaşımı)** $f \colon \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ integrallenebilir olsun. Noktasal olarak $f$ ye yakınsayan ve $$\lim_{n \to \infty} \int_{\mathbb{R}} \psi_n = \int_{\mathbb{R}} f$$ sağlayan, sonlu destekli basit fonksiyonlardan oluşan bir $\{\psi_n\}$ dizisi bulunduğunu gösterin.

Çözüm

**Adım 1: Dizi.** $f$ ölçülebilir olduğundan Basit Yaklaşım Teoremi ([Teorem 8.2](noktasal-limitler-ve-yaklasim.md#thm-nl-basit-yaklasim)), $\mathbb{R}$ üzerinde noktasal olarak $f$ ye yakınsayan ve her $n$ için $|\psi_n| \le |f|$ sağlayan, sonlu destekli basit fonksiyonlardan oluşan bir $\{\psi_n\}$ dizisi verir.

**Adım 2: Baskılama.** $|f|$ integrallenebilir ve negatif olmayan bir fonksiyondur ve bütün diziyi baskılar. Baskın Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 13.4](#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $$\lim_{n \to \infty} \int_{\mathbb{R}} \psi_n = \int_{\mathbb{R}} f$$ verir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.10 (Genel Baskın Yakınsaklık Teoreminin İspatı)** Lebesgue Baskın Yakınsaklık Teoreminin ispatını izleyip $\{g - f_n\}$ ve $\{g + f_n\}$ dizilerini sırasıyla $\{g_n - f_n\}$ ve $\{g_n + f_n\}$ ile değiştirerek Genel Baskın Yakınsaklık Teoremini kanıtlayın.

Çözüm

Varsayımlar: $f_n \to f$ ve $g_n \to g$ noktasal, $|f_n| \le g_n$, her $g_n$ integrallenebilir ve $\int_E g_n \to \int_E g < \infty$.

**Adım 1: İntegrallenebilirlik.** $f$ ve $g$ ölçülebilir fonksiyonların noktasal limitleri olarak ölçülebilirdir ([Teorem 8.1](noktasal-limitler-ve-yaklasim.md#thm-nl-noktasal-limit)). $|f_n| \le g_n$ de limite geçersek $|f| \le g$. $g$ integrallenebilir olduğundan karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) $f$ nin, $|f_n| \le g_n$ ise her $f_n$ nin integrallenebilir olduğunu verir.

**Adım 2: Reel değerlere indirgeme.** [Teorem 13.1](#thm-gli-hhy-sonlu) ile $\{g = \infty\}$ ve her $\{g_n = \infty\}$ sıfır ölçülüdür; sayılabilir birleşimleri $Z$ de sıfır ölçülüdür. $E \setminus Z$ üzerinde $|f_n| \le g_n < \infty$ ve $|f| \le g < \infty$. Bütün fonksiyonları $Z$ üzerinde $0$ yapmak hiçbir integrali değiştirmez ([Lemma 13.1](#lem-gli-hhy-esit)) ve varsayımları korur. Böylece bütün fonksiyonlar reel değerlidir.

**Adım 3: $\{g_n - f_n\}$ dizisi.** $g_n - f_n \ge 0$ ölçülebilirdir ve noktasal olarak $g - f$ ye yakınsar. Fatou lemmasından ([Lemma 12.2](negatif-olmayan-fonksiyonlarin-integrali.md#lem-nof-fatou)) ve doğrusallıktan ([Teorem 13.3](#thm-gli-dogrusallik-monotonluk)) $$\int_E g - \int_E f \le \liminf_{n \to \infty} \Big( \int_E g_n - \int_E f_n \Big).$$ $b_n = \int_E g_n$ sonlu $b = \int_E g$ ye yakınsıyorsa her $\{c_n\}$ reel dizisi için $\liminf (b_n - c_n) = b - \limsup c_n$ dir. Buna göre sağ taraf $\int_E g - \limsup_n \int_E f_n$ dir; $\int_E g$ sonlu olduğundan çıkarılabilir: $$\limsup_{n \to \infty} \int_E f_n \le \int_E f.$$

**Adım 4: $\{g_n + f_n\}$ dizisi.** $g_n + f_n \ge 0$ ölçülebilirdir ve $g + f$ ye yakınsar. Aynı yolla ve $\liminf (b_n + c_n) = b + \liminf c_n$ kullanılarak $$\int_E g + \int_E f \le \int_E g + \liminf_{n \to \infty} \int_E f_n,$$ yani $\int_E f \le \liminf_n \int_E f_n$.

**Adım 5: Sonuç.** $\limsup_n \int_E f_n \le \int_E f \le \liminf_n \int_E f_n$; demek ki limit vardır ve $\int_E f$ ye eşittir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.11 (Farkın İntegralinin Sıfıra Gitmesi)** $\{f_n \colon E \to \overline{\mathbb{R}}\}$ integrallenebilir fonksiyonların bir dizisi, $E$ üzerinde noktasal olarak $f_n \to f$ ve $f$ integrallenebilir olsun. $$\int_E |f - f_n| \to 0 \iff \int_E |f_n| \to \int_E |f|$$ olduğunu gösterin. (İpucu: Genel Baskın Yakınsaklık Teoremini kullanın.)

Çözüm

**Adım 0: Reel değerlere indirgeme.** [Teorem 13.1](#thm-gli-hhy-sonlu) ile $\{|f| = \infty\} \cup \bigcup_n \{|f_n| = \infty\}$ sıfır ölçülüdür. Bütün fonksiyonları bu kümede $0$ yapmak integralleri değiştirmez ([Lemma 13.1](#lem-gli-hhy-esit)) ve noktasal yakınsaklığı korur. Böylece $f$ ve $f_n$ reel değerlidir.

**Adım 1: “$\Rightarrow$”.** Üçgen eşitsizliğinden $\big| |f_n| - |f| \big| \le |f_n - f|$. Doğrusallık ve karşılaştırma testi ([Teorem 13.3](#thm-gli-dogrusallik-monotonluk), [Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) ile $$\Big| \int_E |f_n| - \int_E |f| \Big| = \Big| \int_E \big( |f_n| - |f| \big) \Big| \le \int_E |f_n - f| \to 0.$$

**Adım 2: “$\Leftarrow$”, kurulum.** $\int_E |f_n| \to \int_E |f|$ olsun. Genel Baskın Yakınsaklık Teoremini ([Teorem 13.5](#thm-gli-genel-baskin-yakinsaklik)) $$h_n = |f - f_n|, \qquad g_n = |f| + |f_n|$$ ile uygulayacağız. Her $g_n$ negatif olmayan ve integrallenebilirdir, ve üçgen eşitsizliğinden $|h_n| \le g_n$.

**Adım 3: Varsayımların denetimi.** Noktasal olarak $h_n \to 0$ ve $g_n \to 2|f|$ dir. Ayrıca $$\int_E g_n = \int_E |f| + \int_E |f_n| \to 2\int_E |f| = \int_E 2|f| < \infty.$$

**Adım 4: Sonuç.** Teorem $\int_E h_n \to \int_E 0 = 0$, yani $\int_E |f - f_n| \to 0$ verir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.12 (Parametreye Bağlı İntegralin Limiti)** $Q = [0, 1] \times [0, 1]$ ve $f \colon Q \to \mathbb{R}$ olsun. Her sabit $y$ için $x \mapsto f(x, y)$ ölçülebilir, her sabit $x$ için $\lim_{y \to 0} f(x, y) = f_0(x)$ olsun ve $[0, 1]$ üzerinde integrallenebilir bir $g$ için her $(x, y) \in Q$ da $|f(x, y)| \le g(x)$ olsun. $$\lim_{y \to 0} \int_0^1 f(x, y)\,dx = \int_0^1 f_0(x)\,dx$$ olduğunu gösterin.

Çözüm

$F(y) = \int_0^1 f(x, y)\,dx$ yazalım. $x \mapsto f(x, y)$ ölçülebilir ve $|f(\cdot, y)| \le g$ olduğundan karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) her $F(y)$ nin tanımlı olduğunu verir.

**Adım 1: Dizisel ölçüt.** Limit dizilerle karakterize edilir (bkz. [Analiz 1: Süreklilik](../analiz-1/sureklilik.md)): $(0, 1]$ de $0$ a yakınsayan her $\{y_n\}$ için $F(y_n) \to \int_0^1 f_0$ olduğunu göstermek yeter.

**Adım 2: Dizi.** Böyle bir $\{y_n\}$ sabitleyip $f_n(x) = f(x, y_n)$ diyelim. Her $f_n$ ölçülebilirdir, $|f_n| \le g$ ve her $x$ için $f_n(x) \to f_0(x)$.

**Adım 3: Baskın yakınsaklık.** $g$ bütün diziyi baskılayan integrallenebilir bir fonksiyondur. Lebesgue Baskın Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 13.4](#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $f_0$ ın integrallenebilir olduğunu ve $$F(y_n) = \int_0^1 f_n \to \int_0^1 f_0$$ olduğunu verir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.13 (Parametreye Bağlı İntegralin Sürekliliği)** $Q = [0, 1] \times [0, 1]$ ve $f \colon Q \to \mathbb{R}$ olsun. Her sabit $y$ için $x \mapsto f(x, y)$ ölçülebilir, her sabit $x$ için $y \mapsto f(x, y)$ sürekli olsun ve $[0, 1]$ üzerinde integrallenebilir bir $g$ için her $(x, y) \in Q$ da $|f(x, y)| \le g(x)$ olsun. $$h(y) = \int_0^1 f(x, y)\,dx$$ fonksiyonunun $[0, 1]$ üzerinde sürekli olduğunu gösterin.

Çözüm

$|f(\cdot, y)| \le g$ olduğundan karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) her $h(y)$ nin tanımlı ve sonlu olduğunu verir. $y_0 \in [0, 1]$ sabitleyelim; dizisel süreklilik ölçütüne göre (bkz. [Analiz 1: Süreklilik](../analiz-1/sureklilik.md)) $[0, 1]$ de $y_0$ a yakınsayan her $\{y_n\}$ için $h(y_n) \to h(y_0)$ olduğunu göstermek yeter.

**Adım 1: Dizi.** $f_n(x) = f(x, y_n)$ ölçülebilirdir ve $|f_n| \le g$. $y \mapsto f(x, y)$ sürekli olduğundan her $x$ için $f_n(x) \to f(x, y_0)$.

**Adım 2: Baskın yakınsaklık.** Lebesgue Baskın Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 13.4](#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $$h(y_n) = \int_0^1 f_n \to \int_0^1 f(x, y_0)\,dx = h(y_0)$$ verir. $y_0$ keyfi olduğundan $h$, $[0, 1]$ üzerinde süreklidir.

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.14 (İntegral İşareti Altında Türev)** $Q = [0, 1] \times [0, 1]$ ve $f \colon Q \to \mathbb{R}$ olsun. Her sabit $y$ için $x \mapsto f(x, y)$ ölçülebilir ve $x \mapsto f(x, 0)$ integrallenebilir olsun. Her $(x, y) \in Q$ da $\partial f / \partial y$ var olsun ($y = 0, 1$ da tek yanlı) ve $[0, 1]$ üzerinde integrallenebilir bir $g$ için $$\Big| \frac{\partial f}{\partial y}(x, y) \Big| \le g(x), \qquad (x, y) \in Q$$ olsun. Her $y \in [0, 1]$ için $$\frac{d}{dy} \int_0^1 f(x, y)\,dx = \int_0^1 \frac{\partial f}{\partial y}(x, y)\,dx$$ olduğunu kanıtlayın.

Çözüm

**Adım 1: Ortalama değer tahmini.** Her $x$ için $y \mapsto f(x, y)$, $[0, 1]$ üzerinde türevlenebilir, dolayısıyla süreklidir. Ortalama Değer Teoremiyle $y, y' \in [0, 1]$ için $y$ ile $y'$ arasında bir $\xi$ vardır ve $$|f(x, y') - f(x, y)| = \Big| \frac{\partial f}{\partial y}(x, \xi) \Big|\,|y' - y| \le g(x)\,|y' - y|.$$

**Adım 2: $F$ tanımlı.** Bu tahminde $y = 0$ alırsak $|f(x, y')| \le |f(x, 0)| + g(x)$. Sağ taraf integrallenebilir olduğundan karşılaştırma testi ([Teorem 13.2](#thm-gli-karsilastirma)) her $y'$ için $F(y') = \int_0^1 f(x, y')\,dx$ nin tanımlı ve sonlu olduğunu verir.

**Adım 3: Fark bölümleri.** $y \in [0, 1]$ sabitleyelim ve $[0, 1] \setminus \{y\}$ de $y$ ye yakınsayan bir $\{y_n\}$ alalım. Doğrusallıkla ([Teorem 13.3](#thm-gli-dogrusallik-monotonluk)) $$\frac{F(y_n) - F(y)}{y_n - y} = \int_0^1 D_n, \qquad D_n(x) = \frac{f(x, y_n) - f(x, y)}{y_n - y}.$$ Her $D_n$ ölçülebilir fonksiyonların doğrusal birleşimi olarak ölçülebilirdir ([Teorem 7.4](olculebilir-fonksiyonlar.md#thm-of-dogrusal-carpim)) ve Adım 1’deki tahminden $|D_n| \le g$. Kısmi türevin tanımından her $x$ için $D_n(x) \to \frac{\partial f}{\partial y}(x, y)$; özel olarak $x \mapsto \frac{\partial f}{\partial y}(x, y)$ ölçülebilirdir ([Teorem 8.1](noktasal-limitler-ve-yaklasim.md#thm-nl-noktasal-limit)).

**Adım 4: Baskın yakınsaklık.** $g$, $\{D_n\}$ dizisini baskılar. Lebesgue Baskın Yakınsaklık Teoremi ([Teorem 13.4](#thm-gli-baskin-yakinsaklik)) $$\frac{F(y_n) - F(y)}{y_n - y} \to \int_0^1 \frac{\partial f}{\partial y}(x, y)\,dx$$ verir. Bu her $y_n \to y$ ($y_n \ne y$) dizisi için geçerli olduğundan dizisel ölçüt $F'(y)$ nin var olduğunu ve bu integrale eşit olduğunu gösterir ($y = 0, 1$ da tek yanlı türev olarak).

$\blacksquare$

İntegrallenebilir fonksiyonlar için doğrusallık ve baskın yakınsaklık elimizde. Sıradaki bölüm [İntegrasyonun Sayılabilir Toplamsallığı ve Sürekliliği](./integrasyonun-toplamsalligi.md), integralin bölgeye göre sayılabilir toplamsal ve sürekli olduğunu gösteriyor.
