---
title: "Trigonometrik Seriler ve Fourier Katsayıları"
url: https://acik-matematik.com/dersler/analiz-3/trigonometrik-seriler-ve-fourier-katsayilari
course: "Analiz 3: Fonksiyon Dizileri ve Seriler"
language: tr
license: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.tr)
format: acik-matematik-md/2
source: 8550bea76cfc81f8f7b44467960f295f423ff058
---
# 10  Trigonometrik Seriler ve Fourier Katsayıları

Kuvvet serileri bir fonksiyonu $1, x, x^2, x^3, \dots$ kuvvetlerinin sonsuz toplamı olarak yazar. Bu açılımın bedeli ağırdır: fonksiyon sonsuz kez türevlenebilir olmalıdır, o da yetmez. Periyodik olaylar (titreşen bir tel, dönen bir çark, yinelenen bir sinyal) için daha doğal yapı taşları vardır: $\cos x, \sin x, \cos 2x, \sin 2x, \dots$ fonksiyonları. Bunlarla kurulan serilere trigonometrik seri denir ve şaşırtıcı biçimde, köşeli hatta sıçramalı fonksiyonları bile temsil edebilirler.

Bu bölümde iki soruyu ele alıyoruz. Birincisi: bir fonksiyon trigonometrik bir seriyle yazılabiliyorsa serinin katsayıları ne olmalıdır? Yanıt, sinüs ve kosinüslerin birbirine “dik” olmasından çıkan integral formülleridir. İkincisi: verilen bir fonksiyon için bu formüllerle katsayıları hesaplayıp seriyi nasıl kurarız? Serinin fonksiyona yakınsayıp yakınsamadığı sorusu sonraki bölümlerin konusudur.

## 10.1 Trigonometrik Seriler ve Periyodiklik

Önce inceleyeceğimiz serilerin biçimini sabitleyelim.

**Tanım 10.1 (Trigonometrik Seri ve Trigonometrik Polinom)** $a_0, a_1, a_2, \dots$ ve $b_1, b_2, \dots$ reel sayılar olmak üzere

$$\frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} \big( a_n \cos(nx) + b_n \sin(nx) \big)$$

biçimindeki fonksiyon serisine **trigonometrik seri**, sayılara serinin **katsayıları** denir. Serinin

$$T_N(x) = \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{N} \big( a_n \cos(nx) + b_n \sin(nx) \big)$$

kısmi toplamı biçimindeki sonlu toplamlara **trigonometrik polinom**, $T_N$’ye de derecesi en çok $N$ olan trigonometrik polinom denir.

Yani trigonometrik seri, terimleri $\cos(nx)$ ve $\sin(nx)$ fonksiyonlarının katları olan bir fonksiyon serisidir. Sabit terimin $a_0$ değil $\dfrac{a_0}{2}$ yazılması bir alışkanlıktır; katsayı formüllerinin $n = 0$ için de aynı biçimde kalmasını sağlar.

Serinin her terimi $2\pi$ periyotludur: $\cos(n(x + 2\pi)) = \cos(nx)$ ve $\sin(n(x + 2\pi)) = \sin(nx)$. Bu yüzden seri bir $x_0$ noktasında yakınsıyorsa her $k \in \mathbb{Z}$ için $x_0 + 2k\pi$ noktasında da yakınsar ve toplamı aynıdır; ıraksıyorsa orada da ıraksar. Dolayısıyla bir trigonometrik serinin toplamı, tanımlı olduğu yerde, $2\pi$ periyotlu bir fonksiyondur. Trigonometrik seriyle temsil edilmek istenen fonksiyon da $2\pi$ periyotlu olmalıdır.

Bu, ilk bakışta ağır bir kısıtlama gibi görünür; ama uzunluğu $2\pi$ olan bir aralıkta tanımlı her fonksiyon periyodik hâle getirilebilir.

**Tanım 10.2 (Periyodik Genişleme)** $f : (-\pi, \pi] \to \mathbb{R}$ bir fonksiyon olsun. Her $x \in \mathbb{R}$ için $x - 2k\pi \in (-\pi, \pi]$ olacak biçimde tek bir $k \in \mathbb{Z}$ vardır.

$$\tilde{f}(x) = f(x - 2k\pi)$$

ile tanımlı $\tilde{f} : \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ fonksiyonuna $f$’nin **$2\pi$ periyotlu periyodik genişlemesi** denir.

Yani $f$’nin $(-\pi, \pi]$ üzerindeki grafiği, $2\pi$ uzunluğunda adımlarla sağa ve sola kopyalanır: $\pi < x \le 3\pi$ için $\tilde{f}(x) = f(x - 2\pi)$, $-3\pi < x \le -\pi$ için $\tilde{f}(x) = f(x + 2\pi)$ olur ve böyle devam eder. Genişleme $(-\pi, \pi]$ üzerinde $f$ ile çakışır ve her $x$ için $\tilde{f}(x + 2\pi) = \tilde{f}(x)$ sağlar. Çoğu zaman genişlemeyi de $f$ ile gösteririz.

*f*(*x*) = *x* fonksiyonunun (−π, π\] aralığındaki grafiği (koyu) ve 2π periyotlu genişlemesi. Genişleme π'nin tek katlarında π'den −π'ye sıçrar; dolu nokta fonksiyonun o noktadaki değerini gösterir.

Şekilde $f(x) = x$ fonksiyonunun periyodik genişlemesi görülür. $f(-\pi^+) \ne f(\pi)$ olduğundan genişleme $\pi$’nin tek katlarında sıçrar: bir aralıkta sürekli olan fonksiyonun periyodik genişlemesi sürekli olmayabilir. Genişlemenin sürekli olması için $f$’nin sürekli olması ve $\lim_{x \to -\pi^+} f(x) = f(\pi)$ sağlaması gerekir.

Periyodik fonksiyonların integralleri için sık kullanacağımız bir özellik vardır: bir periyot boyunca alınan integral, periyodun nereden başladığına bağlı değildir.

**Önerme 10.1 (Bir Periyot Üzerinde İntegral)** $f : \mathbb{R} \to \mathbb{R}$, $2\pi$ periyotlu ve $[-\pi, \pi]$ üzerinde integrallenebilir olsun. O zaman her $a \in \mathbb{R}$ için $f$, $[a, a + 2\pi]$ üzerinde integrallenebilirdir ve

$$\int_a^{a + 2\pi} f(x)\,dx = \int_{-\pi}^{\pi} f(x)\,dx$$

olur.

İspat

**Adım 1: Öteleme.** $k \in \mathbb{Z}$ ve $[c, d] \subseteq [-\pi, \pi]$ olsun. $x = t + 2k\pi$ değişken değiştirmesi ve $f(t + 2k\pi) = f(t)$ ile

$$\int_{c + 2k\pi}^{d + 2k\pi} f(x)\,dx = \int_c^d f(t + 2k\pi)\,dt = \int_c^d f(t)\,dt \tag{1}$$

olur; özel olarak $f$, $[-\pi, \pi]$ aralığının her ötelemesinde, dolayısıyla sınırlı her aralıkta integrallenebilirdir. Aynı değişken değiştirmesi $(1)$ eşitliğini artık her $[c, d]$ aralığı için verir.

**Adım 2: Aralığı parçala.** $a \in \mathbb{R}$ verilsin. $a \in (-\pi + 2k\pi,\ \pi + 2k\pi]$ olacak biçimde bir $k \in \mathbb{Z}$ vardır; $c = a - 2k\pi \in (-\pi, \pi]$ yazalım. $(1)$ ile

$$\int_a^{a + 2\pi} f(x)\,dx = \int_c^{c + 2\pi} f(t)\,dt = \int_c^{\pi} f(t)\,dt + \int_{\pi}^{c + 2\pi} f(t)\,dt$$

olur. Son integralde $t = s + 2\pi$ yazılırsa $s$, $-\pi$’den $c$’ye değişir ve periyodiklikle $\int_{\pi}^{c + 2\pi} f(t)\,dt = \int_{-\pi}^{c} f(s)\,ds$ bulunur. Öyleyse

$$\int_a^{a + 2\pi} f(x)\,dx = \int_c^{\pi} f(t)\,dt + \int_{-\pi}^{c} f(s)\,ds = \int_{-\pi}^{\pi} f(x)\,dx.$$

$\blacksquare$

## 10.2 Ortogonallik Bağıntıları

Katsayı formüllerinin arkasındaki bütün mekanizma, aşağıdaki integrallerdir. Hesaplarında çarpımı toplama çeviren üç özdeşlik kullanılır:

$$\begin{aligned}
\sin\alpha \cos\beta &= \tfrac{1}{2}\big[ \sin(\alpha + \beta) + \sin(\alpha - \beta) \big], \\[1mm]
\cos\alpha \cos\beta &= \tfrac{1}{2}\big[ \cos(\alpha + \beta) + \cos(\alpha - \beta) \big], \\[1mm]
\sin\alpha \sin\beta &= \tfrac{1}{2}\big[ \cos(\alpha - \beta) - \cos(\alpha + \beta) \big].
\end{aligned}$$

**Lemma 10.1 (Ortogonallik Bağıntıları)** $m, n \in \{0, 1, 2, \dots\}$ olsun. O zaman:

1.  $\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} \sin(mx) \cos(nx)\,dx = 0$;

2.  kosinüslerin çarpımı için

$$\int_{-\pi}^{\pi} \cos(mx) \cos(nx)\,dx = \begin{cases} 0, & m \ne n \\ \pi, & m = n \ge 1 \\ 2\pi, & m = n = 0 \end{cases}$$

3.  sinüslerin çarpımı için

$$\int_{-\pi}^{\pi} \sin(mx) \sin(nx)\,dx = \begin{cases} 0, & m \ne n \\ \pi, & m = n \ge 1 \\ 0, & m = n = 0 \end{cases}$$

İspat

Önce iki temel integrali hesaplayalım. $k$ sıfırdan farklı bir tam sayı olsun:

$$\int_{-\pi}^{\pi} \cos(kx)\,dx = \left[ \frac{\sin(kx)}{k} \right]_{-\pi}^{\pi} = \frac{\sin(k\pi) - \sin(-k\pi)}{k} = 0, \tag{2}$$

$$\int_{-\pi}^{\pi} \sin(kx)\,dx = \left[ -\frac{\cos(kx)}{k} \right]_{-\pi}^{\pi} = -\frac{\cos(k\pi) - \cos(-k\pi)}{k} = 0. \tag{3}$$

$k = 0$ için $\int_{-\pi}^{\pi} \cos(0)\,dx = 2\pi$ ve $\int_{-\pi}^{\pi} \sin(0)\,dx = 0$’dır.

**(i)** Birinci özdeşlik $\sin(mx)\cos(nx)$ çarpımını $\sin((m+n)x)$ ve $\sin((m-n)x)$ fonksiyonlarının toplamının yarısı olarak yazar. $(3)$ ve $\sin 0 = 0$ gereği iki terimin de integrali $0$’dır.

**(ii)** İkinci özdeşlik $\cos(mx)\cos(nx)$ çarpımını $\cos((m+n)x)$ ve $\cos((m-n)x)$ fonksiyonlarının toplamının yarısı olarak yazar. $m \ne n$ ise $m + n \ne 0$ ve $m - n \ne 0$ olduğundan $(2)$ gereği integral $0$’dır. $m = n \ge 1$ ise birinci terimin integrali $0$, ikinci terim $\cos 0 = 1$ olur ve integral $\tfrac{1}{2} \cdot 2\pi = \pi$ bulunur. $m = n = 0$ ise integrand $1$’dir ve integral $2\pi$’dir.

**(iii)** Üçüncü özdeşlik $\sin(mx)\sin(nx)$ çarpımını $\cos((m-n)x)$ ile $\cos((m+n)x)$ fonksiyonlarının farkının yarısı olarak yazar. $m \ne n$ ise iki terimin integrali de $0$’dır. $m = n \ge 1$ ise birinci terim $1$’dir, ikincinin integrali $0$’dır ve integral $\pi$ bulunur. $m = n = 0$ ise integrand $0$’dır. $\blacksquare$

Bu bağıntılar, vektörlerin dikliğine benzetilerek okunur: $\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} f(x)\,g(x)\,dx$ sayısı iki fonksiyonun “iç çarpımı” gibi düşünülürse $1, \cos x, \sin x, \cos 2x, \sin 2x, \dots$ fonksiyonlarından farklı herhangi ikisinin iç çarpımı sıfırdır. Bu yüzden bu fonksiyon ailesine **ortogonal sistem** denir.

## 10.3 Katsayı Formülleri

Bir $f$ fonksiyonu trigonometrik bir serinin toplamı olsun. Katsayıları $f$ cinsinden bulmak için seriyi $\cos(kx)$ ya da $\sin(kx)$ ile çarpıp $[-\pi, \pi]$ üzerinde integralleyeceğiz; ortogonallik, sonsuz toplamdan tek bir terim bırakır. İntegrali toplamın içine alabilmek için düzgün yakınsaklık yeterlidir.

**Teorem 10.1 (Düzgün Yakınsak Trigonometrik Serinin Katsayıları)** $$\frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} \big( a_n \cos(nx) + b_n \sin(nx) \big)$$

trigonometrik serisi $[-\pi, \pi]$ üzerinde bir $f$ fonksiyonuna düzgün yakınsasın. O zaman $f$ süreklidir ve

$$\begin{aligned}
a_k &= \frac{1}{\pi} \int_{-\pi}^{\pi} f(x) \cos(kx)\,dx \qquad (k \ge 0), \\[1mm]
b_k &= \frac{1}{\pi} \int_{-\pi}^{\pi} f(x) \sin(kx)\,dx \qquad (k \ge 1)
\end{aligned}$$

olur.

İspat

Terimler sürekli ve seri düzgün yakınsak olduğundan $f$ süreklidir ([Teorem 8.1](fonksiyon-serilerinin-ozellikleri.md#thm-fso-sureklilik)); özel olarak integrallenebilirdir.

**Adım 1: Çarpım serisi de düzgün yakınsar.** $k \ge 0$ sabit olsun ve $T_N$, serinin kısmi toplamı olsun. $|\cos(kx)| \le 1$ olduğundan her $x \in [-\pi, \pi]$ için

$$|T_N(x)\cos(kx) - f(x)\cos(kx)| \le |T_N(x) - f(x)|$$

olur. Sağ yanın supremumu $0$’a gittiğinden $T_N \cos(kx) \rightrightarrows f \cos(kx)$ ($[-\pi, \pi]$); yani

$$f(x)\cos(kx) = \frac{a_0}{2}\cos(kx) + \sum_{n=1}^{\infty} \big( a_n \cos(nx)\cos(kx) + b_n \sin(nx)\cos(kx) \big)$$

serisi düzgün yakınsaktır.

**Adım 2: Terim terime integral.** [Teorem 8.2](fonksiyon-serilerinin-ozellikleri.md#thm-fso-integral) gereği

$$\begin{aligned}
\int_{-\pi}^{\pi} f(x)\cos(kx)\,dx &= \frac{a_0}{2} \int_{-\pi}^{\pi} \cos(kx)\,dx \\[1mm]
&\quad + \sum_{n=1}^{\infty} \left( a_n \int_{-\pi}^{\pi} \cos(nx)\cos(kx)\,dx + b_n \int_{-\pi}^{\pi} \sin(nx)\cos(kx)\,dx \right)
\end{aligned}$$

olur.

**Adım 3: Ortogonallik.** $k = 0$ ise [Lemma 10.1](#lem-fka-ortogonallik) gereği toplamdaki bütün integraller $0$’dır ve ilk terim $\dfrac{a_0}{2} \cdot 2\pi = a_0 \pi$ verir. $k \ge 1$ ise ilk terim ve sinüslü bütün integraller $0$’dır; kosinüslü integrallerden yalnız $n = k$ olanı sıfırdan farklıdır ve $\pi$’ye eşittir. Her iki durumda

$$\int_{-\pi}^{\pi} f(x)\cos(kx)\,dx = a_k \pi$$

bulunur; bu, $a_k$ formülüdür.

**Adım 4: $b_k$.** Aynı işlemler $\sin(kx)$ ile yinelenir ($k \ge 1$): $|\sin(kx)| \le 1$ olduğundan çarpım serisi düzgün yakınsar, terim terime integralde [Lemma 10.1](#lem-fka-ortogonallik) gereği yalnız $b_k \displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} \sin^2(kx)\,dx = b_k \pi$ terimi kalır. $\blacksquare$

Teorem, katsayıların nasıl seçilmesi gerektiğini söyler: bir fonksiyon (düzgün yakınsak) bir trigonometrik seriyle temsil edilecekse katsayılar yukarıdaki integrallerden başka bir şey olamaz. Bu gözlem tanımı tersine çevirmeyi önerir: sağdaki integraller yalnız $f$’nin integrallenebilir olmasını gerektirir; o hâlde integrallenebilir **her** fonksiyon için bu sayıları hesaplayıp seriyi kurabiliriz.

**Tanım 10.3 (Fourier Katsayıları ve Fourier Serisi)** $f$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde integrallenebilir bir fonksiyon olsun.

$$\begin{aligned}
a_n &= \frac{1}{\pi} \int_{-\pi}^{\pi} f(x) \cos(nx)\,dx \qquad (n \ge 0), \\[1mm]
b_n &= \frac{1}{\pi} \int_{-\pi}^{\pi} f(x) \sin(nx)\,dx \qquad (n \ge 1)
\end{aligned}$$

sayılarına $f$’nin **Fourier katsayıları**, bu katsayılarla kurulan

$$\frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} \big( a_n \cos(nx) + b_n \sin(nx) \big)$$

trigonometrik serisine $f$’nin **Fourier serisi** denir. Bu ilişki

$$f(x) \sim \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} \big( a_n \cos(nx) + b_n \sin(nx) \big)$$

biçiminde yazılır. Serinin $N$’inci kısmi toplamı $S_N$ ile gösterilir:

$$S_N(x) = \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{N} \big( a_n \cos(nx) + b_n \sin(nx) \big).$$

Yani Fourier serisi, katsayıları $f$’den integral formülleriyle üretilen trigonometrik seridir. Sabit terim $\dfrac{a_0}{2} = \dfrac{1}{2\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} f(x)\,dx$, $f$’nin bir periyot üzerindeki ortalama değeridir.

$\sim$ işareti bilerek seçilmiştir ve eşitlik anlamına **gelmez**. Tanım yalnız katsayıların nasıl hesaplandığını söyler; serinin yakınsak olduğunu ya da $f(x)$’e yakınsadığını söylemez. Bir fonksiyonun Fourier serisi bazı noktalarda ıraksayabilir, yakınsadığı noktalarda da $f(x)$’ten farklı bir değere yakınsayabilir. Eşitliğin hangi koşullarda geçerli olduğu [noktasal yakınsaklık](./fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md) bölümünde incelenir.

$f$, $2\pi$ periyotlu ise [Önerme 10.1](#prp-fka-periyot-integrali) gereği katsayı integralleri $[-\pi, \pi]$ yerine uzunluğu $2\pi$ olan herhangi bir aralıkta, örneğin $[0, 2\pi]$ üzerinde alınabilir.

[Teorem 10.1](#thm-fka-katsayilar) bu dille şunu söyler: düzgün yakınsak her trigonometrik seri, toplamının Fourier serisidir. Özel olarak bir trigonometrik polinomun Fourier serisi kendisidir.

İpucuDört adımda Fourier serisi

1.  **Simetriye bak.** $f$ tek mi, çift mi? Tekse bütün $a_n$, çiftse bütün $b_n$ sıfırdır ([Önerme 10.2](#prp-fka-tek-cift)).
2.  **$a_0$’ı hesapla.** $a_0 = \dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} f(x)\,dx$; bu integral $a_n$ formülünden ayrı hesaplanır, çünkü $n$’ye bölme içeren genel formül $n = 0$ için geçersizdir.
3.  **$a_n$ ve $b_n$’yi hesapla.** Çoğunlukla kısmi integrasyon gerekir; sonuçta $\sin(n\pi) = 0$ ve $\cos(n\pi) = (-1)^n$ kullanılır.
4.  **Seriyi yaz.** Katsayılar $n$’nin tek ya da çift olmasına göre sadeleşiyorsa seri $n = 2k - 1$ ya da $n = 2k$ indisleriyle yeniden yazılır.

**Örnek 10.1 (Birim Eğimli Doğrunun Fourier Serisi)** $f(x) = x$ fonksiyonunun $(-\pi, \pi]$ aralığındaki Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

**$a_0$.**

$$a_0 = \dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} x\,dx = \dfrac{1}{\pi}\left[ \dfrac{x^2}{2} \right]_{-\pi}^{\pi} = 0.$$

**$a_n$.** $n \ge 1$ için $x\cos(nx)$ tek fonksiyondur: $(-x)\cos(-nx) = -x\cos(nx)$. Tek bir fonksiyonun $[-\pi, \pi]$ üzerindeki integrali $0$’dır; çünkü $x = -t$ değişken değiştirmesiyle

$$\int_{-\pi}^{0} x\cos(nx)\,dx = \int_{\pi}^{0} (-t)\cos(-nt)\,(-dt) = -\int_{0}^{\pi} t\cos(nt)\,dt$$

olur ve iki yarının integralleri birbirini götürür. Öyleyse her $n \ge 0$ için $a_n = 0$.

**$b_n$.** Kısmi integrasyonla ($u = x$, $dv = \sin(nx)\,dx$; $du = dx$, $v = -\dfrac{\cos(nx)}{n}$):

$$\begin{aligned}
b_n &= \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} x\sin(nx)\,dx = \frac{1}{\pi}\left( \left[ -\frac{x\cos(nx)}{n} \right]_{-\pi}^{\pi} + \frac{1}{n}\int_{-\pi}^{\pi} \cos(nx)\,dx \right) \\[1mm]
&= \frac{1}{\pi} \cdot \frac{-\pi\cos(n\pi) - \pi\cos(n\pi)}{n} + 0 = -\frac{2\cos(n\pi)}{n} = \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n}.
\end{aligned}$$

**Seri.**

$$x \sim \sum_{n=1}^{\infty} \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n}\sin(nx) = 2\left( \sin x - \frac{\sin 2x}{2} + \frac{\sin 3x}{3} - \cdots \right).$$

$x = \pi$ ve $x = -\pi$ noktalarında serinin bütün terimleri $0$’dır; toplam $0$ olur, oysa $f(\pi) = \pi$’dir. Bu, $\sim$ işaretinin neden eşitlik olmadığının ilk örneğidir. $\blacksquare$

**Örnek 10.2 (Mutlak Değerin Fourier Serisi)** $f(x) = |x|$ fonksiyonunun $[-\pi, \pi]$ aralığındaki Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

$|x|$ çift fonksiyondur. $|x|\sin(nx)$ tek olduğundan $b_n = 0$; $|x|\cos(nx)$ çift olduğundan integraller $[0, \pi]$ üzerindeki integralin iki katıdır.

**$a_0$.** $a_0 = \dfrac{2}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} x\,dx = \dfrac{2}{\pi} \cdot \dfrac{\pi^2}{2} = \pi$.

**$a_n$.** $n \ge 1$ için kısmi integrasyonla ($u = x$, $dv = \cos(nx)\,dx$):

$$\begin{aligned}
a_n &= \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} x\cos(nx)\,dx = \frac{2}{\pi}\left( \left[ \frac{x\sin(nx)}{n} \right]_0^{\pi} - \frac{1}{n}\int_0^{\pi} \sin(nx)\,dx \right) \\[1mm]
&= \frac{2}{\pi}\left( 0 + \left[ \frac{\cos(nx)}{n^2} \right]_0^{\pi} \right) = \frac{2}{\pi n^2}\big( (-1)^n - 1 \big).
\end{aligned}$$

$n$ çiftse $(-1)^n - 1 = 0$, $n$ tekse $(-1)^n - 1 = -2$ olur:

$$a_n = \begin{cases} 0, & n \text{ çift} \\[1mm] -\dfrac{4}{\pi n^2}, & n \text{ tek} \end{cases}$$

**Seri.** Yalnız tek indisler kalır; $n = 2k - 1$ yazalım:

$$|x| \sim \frac{\pi}{2} - \frac{4}{\pi}\sum_{k=1}^{\infty} \frac{\cos((2k-1)x)}{(2k-1)^2} = \frac{\pi}{2} - \frac{4}{\pi}\left( \cos x + \frac{\cos 3x}{3^2} + \frac{\cos 5x}{5^2} + \cdots \right).$$

Katsayılar $\dfrac{1}{n^2}$ hızıyla küçülür; M-testi gereği bu seri $\mathbb{R}$ üzerinde düzgün yakınsaktır. Bir önceki örnekteki ([Örnek 10.1](#exm-fka-x)) katsayılar ise yalnız $\dfrac{1}{n}$ hızıyla küçülüyordu. Farkın nedeni, $|x|$’in periyodik genişlemesinin sürekli, $x$’inkinin sıçramalı olmasıdır. $\blacksquare$

## 10.4 Tek ve Çift Fonksiyonlar

İki örnekte de simetri hesabın yarısını ortadan kaldırdı. Bunu genel bir kural olarak kaydedelim.

**Önerme 10.2 (Tek ve Çift Fonksiyonların Fourier Katsayıları)** $f$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde integrallenebilir olsun.

1.  $f$ çift ise, yani her $x$ için $f(-x) = f(x)$ ise, bütün $b_n$ katsayıları sıfırdır ve

$$a_n = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} f(x)\cos(nx)\,dx \quad (n \ge 0), \qquad f(x) \sim \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} a_n \cos(nx).$$

2.  $f$ tek ise, yani her $x$ için $f(-x) = -f(x)$ ise, bütün $a_n$ katsayıları sıfırdır ve

$$b_n = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} f(x)\sin(nx)\,dx \quad (n \ge 1), \qquad f(x) \sim \sum_{n=1}^{\infty} b_n \sin(nx).$$

İspat

$g$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde integrallenebilir olsun. $x = -t$ değişken değiştirmesiyle

$$\int_{-\pi}^{0} g(x)\,dx = \int_{\pi}^{0} g(-t)\,(-dt) = \int_0^{\pi} g(-t)\,dt$$

olur. Dolayısıyla

$$\int_{-\pi}^{\pi} g(x)\,dx = \int_0^{\pi} \big( g(-t) + g(t) \big)\,dt \tag{4}$$

bulunur: $g$ tek ise integral $0$, $g$ çift ise $2\displaystyle\int_0^{\pi} g(t)\,dt$’dir.

**(i)** $f$ çift olsun. $\cos(nx)$ çift olduğundan $f(x)\cos(nx)$ çifttir; $\sin(nx)$ tek olduğundan $f(x)\sin(nx)$ tektir. $(4)$ gereği $b_n = 0$ ve $a_n = \dfrac{2}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} f(x)\cos(nx)\,dx$.

**(ii)** $f$ tek olsun. Bu kez $f(x)\cos(nx)$ tek, $f(x)\sin(nx)$ çifttir (iki tek fonksiyonun çarpımı çifttir). $(4)$ gereği $a_n = 0$ ve $b_n = \dfrac{2}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} f(x)\sin(nx)\,dx$. $\blacksquare$

**Örnek 10.3 (Basamak Fonksiyonunun Fourier Serisi)** $[-\pi, \pi]$ üzerinde $f(x) = \begin{cases} 0, & -\pi \le x < 0 \\ 2, & 0 \le x \le \pi \end{cases}$ fonksiyonunun Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

$f$ ne tek ne çifttir; üç katsayı ailesini de hesaplayalım. $f$, $[-\pi, 0)$ üzerinde $0$ olduğundan integraller yalnız $[0, \pi]$ üzerinde alınır.

**$a_0$.** $a_0 = \dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} 2\,dx = 2$.

**$a_n$.** $n \ge 1$ için

$$a_n = \frac{1}{\pi}\int_0^{\pi} 2\cos(nx)\,dx = \frac{2}{\pi}\left[ \frac{\sin(nx)}{n} \right]_0^{\pi} = 0.$$

**$b_n$.**

$$b_n = \frac{1}{\pi}\int_0^{\pi} 2\sin(nx)\,dx = \frac{2}{\pi}\left[ -\frac{\cos(nx)}{n} \right]_0^{\pi} = \frac{2}{n\pi}\big( 1 - (-1)^n \big).$$

$n$ çiftse $b_n = 0$, $n$ tekse $b_n = \dfrac{4}{n\pi}$ olur.

**Seri.**

$$f(x) \sim 1 + \frac{4}{\pi}\sum_{k=1}^{\infty} \frac{\sin((2k-1)x)}{2k-1} = 1 + \frac{4}{\pi}\left( \sin x + \frac{\sin 3x}{3} + \frac{\sin 5x}{5} + \cdots \right).$$

Sabit terim $1$, fonksiyonun ortalama değeridir. $f - 1$ fonksiyonu $x \ne 0$ için tektir ($-1$ ile $1$ arasında sıçrar); serinin sabit terim dışında yalnız sinüs içermesinin nedeni budur. $\blacksquare$

## 10.5 Periyodu $2L$ Olan Fonksiyonlar

Periyot $2\pi$ olmak zorunda değildir. $L > 0$ olmak üzere $2L$ periyotlu bir $f$ fonksiyonu, değişkeni ölçekleyerek $2\pi$ periyotlu hâle getirilir: $g(t) = f\left( \dfrac{Lt}{\pi} \right)$ fonksiyonu $2\pi$ periyotludur, çünkü

$$g(t + 2\pi) = f\left( \frac{Lt}{\pi} + 2L \right) = f\left( \frac{Lt}{\pi} \right) = g(t).$$

$g$’nin Fourier katsayılarında $x = \dfrac{Lt}{\pi}$ değişken değiştirmesi yapılırsa ($dt = \dfrac{\pi}{L}\,dx$; $t = \pm\pi$ için $x = \pm L$)

$$\begin{aligned}
a_n &= \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} g(t)\cos(nt)\,dt = \frac{1}{\pi}\int_{-L}^{L} f(x)\cos\frac{n\pi x}{L} \cdot \frac{\pi}{L}\,dx \\[1mm]
&= \frac{1}{L}\int_{-L}^{L} f(x)\cos\frac{n\pi x}{L}\,dx
\end{aligned}$$

bulunur; $b_n$ için de aynı hesap geçerlidir. $g$’nin Fourier serisinde $t = \dfrac{\pi x}{L}$ yazılınca $\cos(nt)$ ve $\sin(nt)$ yerine $\cos\dfrac{n\pi x}{L}$ ve $\sin\dfrac{n\pi x}{L}$ gelir; böylece aşağıdaki tanıma ulaşılır.

**Tanım 10.4 (Periyodu 2L Olan Fonksiyonun Fourier Serisi)** $L > 0$ ve $f$, $[-L, L]$ üzerinde integrallenebilir olsun.

$$\begin{aligned}
a_n &= \frac{1}{L}\int_{-L}^{L} f(x)\cos\frac{n\pi x}{L}\,dx \qquad (n \ge 0), \\[1mm]
b_n &= \frac{1}{L}\int_{-L}^{L} f(x)\sin\frac{n\pi x}{L}\,dx \qquad (n \ge 1)
\end{aligned}$$

olmak üzere

$$f(x) \sim \frac{a_0}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} \left( a_n\cos\frac{n\pi x}{L} + b_n\sin\frac{n\pi x}{L} \right)$$

serisine $f$’nin $[-L, L]$ aralığındaki **Fourier serisi** denir.

Yani $2\pi$ periyotlu durumdaki bütün formüllerde $\pi$ yerine $L$, $nx$ yerine $\dfrac{n\pi x}{L}$ gelir; $L = \pi$ için eski tanım geri elde edilir. Tek ve çift fonksiyon kuralları da aynen geçerlidir: $f$ çiftse $b_n = 0$ ve $a_n = \dfrac{2}{L}\displaystyle\int_0^{L} f(x)\cos\dfrac{n\pi x}{L}\,dx$; $f$ tekse $a_n = 0$ ve $b_n = \dfrac{2}{L}\displaystyle\int_0^{L} f(x)\sin\dfrac{n\pi x}{L}\,dx$. Periyot $T$ ile verildiğinde $L = \dfrac{T}{2}$ alınır.

**Örnek 10.4 (Periyodu 2 Olan Testere Dişi)** $-1 < t \le 1$ için $f(t) = t$ ve $f(t + 2) = f(t)$ ile verilen fonksiyonun Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

Periyot $T = 2$ olduğundan $L = 1$’dir. $f$ tek fonksiyondur; dolayısıyla $a_0 = 0$ ve $n \ge 1$ için $a_n = 0$ olur.

**$b_n$.** $u = t$, $dv = \sin(n\pi t)\,dt$ ile kısmi integrasyon ($v = -\dfrac{\cos(n\pi t)}{n\pi}$):

$$\begin{aligned}
b_n &= \frac{2}{1}\int_0^1 t\sin(n\pi t)\,dt = 2\left( \left[ -\frac{t\cos(n\pi t)}{n\pi} \right]_0^1 + \frac{1}{n\pi}\int_0^1 \cos(n\pi t)\,dt \right) \\[1mm]
&= 2\left( -\frac{\cos(n\pi)}{n\pi} + \left[ \frac{\sin(n\pi t)}{n^2\pi^2} \right]_0^1 \right) = -\frac{2\,(-1)^n}{n\pi} = \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n\pi}.
\end{aligned}$$

**Seri.**

$$f(t) \sim \sum_{n=1}^{\infty} \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n\pi}\sin(n\pi t).$$

Bu, [Örnek 10.1](#exm-fka-x) serisinin ölçeklenmiş hâlidir: orada $x = \pi t$ yazılıp iki yan $\pi$’ye bölünürse aynı seri çıkar. $\blacksquare$

**Örnek 10.5 (Dar Bir Darbenin Fourier Katsayıları)** $[-2, 2]$ aralığında $f(x) = \begin{cases} 1, & 0 \le x \le 1 \\ 0, & \text{diğer durumlarda} \end{cases}$ fonksiyonunun Fourier katsayılarını bulunuz.

Çözüm

$L = 2$’dir ve integraller yalnız $[0, 1]$ üzerinde alınır.

**$a_0$.** $a_0 = \dfrac{1}{2}\displaystyle\int_0^1 dx = \dfrac{1}{2}$.

**$a_n$.** $n \ge 1$ için

$$a_n = \frac{1}{2}\int_0^1 \cos\frac{n\pi x}{2}\,dx = \frac{1}{2}\left[ \frac{2}{n\pi}\sin\frac{n\pi x}{2} \right]_0^1 = \frac{1}{n\pi}\sin\frac{n\pi}{2}.$$

$\sin\dfrac{n\pi}{2}$ sayısı $n$ çiftse $0$, $n = 4k + 1$ ise $1$, $n = 4k + 3$ ise $-1$’dir:

$$a_n = \begin{cases} 0, & n \text{ çift} \\[1mm] \dfrac{1}{n\pi}, & n = 4k + 1 \\[1mm] -\dfrac{1}{n\pi}, & n = 4k + 3 \end{cases}$$

**$b_n$.**

$$b_n = \frac{1}{2}\int_0^1 \sin\frac{n\pi x}{2}\,dx = \frac{1}{2}\left[ -\frac{2}{n\pi}\cos\frac{n\pi x}{2} \right]_0^1 = \frac{1}{n\pi}\left( 1 - \cos\frac{n\pi}{2} \right).$$

$\cos\dfrac{n\pi}{2}$ sayısı $n$ tekse $0$, $n = 4k$ ise $1$, $n = 4k + 2$ ise $-1$’dir:

$$b_n = \begin{cases} 0, & n = 4k \\[1mm] \dfrac{1}{n\pi}, & n \text{ tek} \\[1mm] \dfrac{2}{n\pi}, & n = 4k + 2 \end{cases}$$

İlk katsayılar: $a_1 = \dfrac{1}{\pi}$, $a_2 = 0$, $a_3 = -\dfrac{1}{3\pi}$; $b_1 = \dfrac{1}{\pi}$, $b_2 = \dfrac{1}{\pi}$, $b_3 = \dfrac{1}{3\pi}$, $b_4 = 0$. $\blacksquare$

## 10.6 Alıştırmalar

**Alıştırma 10.1 (Yarım Rampa)** $2\pi$ periyotlu ve $(-\pi, \pi]$ üzerinde $f(x) = \begin{cases} 0, & -\pi < x < 0 \\ x, & 0 \le x \le \pi \end{cases}$ ile verilen fonksiyonun Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

**$a_0$.** $a_0 = \dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} x\,dx = \dfrac{1}{\pi} \cdot \dfrac{\pi^2}{2} = \dfrac{\pi}{2}$.

**$a_n$.** [Örnek 10.2](#exm-fka-mutlak-deger) çözümündeki integral burada yarı çarpanla gelir:

$$a_n = \frac{1}{\pi}\int_0^{\pi} x\cos(nx)\,dx = \frac{1}{\pi}\left[ \frac{\cos(nx)}{n^2} \right]_0^{\pi} = \frac{(-1)^n - 1}{\pi n^2}.$$

**$b_n$.** $u = x$, $dv = \sin(nx)\,dx$ ile

$$\begin{aligned}
b_n &= \frac{1}{\pi}\int_0^{\pi} x\sin(nx)\,dx = \frac{1}{\pi}\left( \left[ -\frac{x\cos(nx)}{n} \right]_0^{\pi} + \frac{1}{n}\int_0^{\pi} \cos(nx)\,dx \right) \\[1mm]
&= -\frac{\cos(n\pi)}{n} = \frac{(-1)^{n+1}}{n}.
\end{aligned}$$

**Seri.**

$$f(x) \sim \frac{\pi}{4} + \sum_{n=1}^{\infty} \left( \frac{(-1)^n - 1}{\pi n^2}\cos(nx) + \frac{(-1)^{n+1}}{n}\sin(nx) \right).$$

Bu fonksiyon $\dfrac{|x| + x}{2}$’dir; katsayıları da [Örnek 10.2](#exm-fka-mutlak-deger) ile [Örnek 10.1](#exm-fka-x) katsayılarının toplamının yarısıdır. $\blacksquare$

**Alıştırma 10.2 (Trigonometrik Polinomun Fourier Serisi)** $f(x) = \cos(3x)$ fonksiyonunun Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

$f$ çifttir; $b_n = 0$. [Lemma 10.1](#lem-fka-ortogonallik) (ii) gereği

$$a_n = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} \cos(3x)\cos(nx)\,dx = \begin{cases} 1, & n = 3 \\ 0, & n \ne 3 \end{cases}$$

olur ($n = 0$ dahil). Fourier serisinde tek bir terim kalır:

$$\cos(3x) \sim \cos(3x).$$

Bir trigonometrik polinomun Fourier serisi kendisidir; katsayı formülleri, polinomda zaten yazılı olan katsayıları geri verir. $\blacksquare$

**Alıştırma 10.3 (Özdeşlikle Fourier Serisi)** $f(x) = \sin^2 x$ fonksiyonunun Fourier serisini integral hesaplamadan bulunuz.

Çözüm

Yarım açı özdeşliği $\sin^2 x = \dfrac{1}{2} - \dfrac{1}{2}\cos(2x)$ verir. Sağ yan bir trigonometrik polinomdur; [Teorem 10.1](#thm-fka-katsayilar) gereği kendi Fourier serisidir. Katsayılar $a_0 = 1$, $a_2 = -\dfrac{1}{2}$ ve öbürleri $0$’dır:

$$\sin^2 x \sim \frac{1}{2} - \frac{1}{2}\cos(2x).$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 10.4 (Çarpım Biçiminde Çift Fonksiyon)** $(-\pi, \pi]$ üzerinde $f(x) = x\sin x$ ve $f(x + 2\pi) = f(x)$ ile verilen fonksiyonun Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

$(-x)\sin(-x) = x\sin x$ olduğundan $f$ çifttir; $b_n = 0$.

**$a_0$.** $u = x$, $dv = \sin x\,dx$ ile

$$a_0 = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} x\sin x\,dx = \frac{2}{\pi}\left( \Big[ -x\cos x \Big]_0^{\pi} + \int_0^{\pi} \cos x\,dx \right) = \frac{2}{\pi}\,(\pi + 0) = 2.$$

**$a_n$.** Çarpımı farka çeviren

$$\sin x\cos(nx) = \tfrac{1}{2}\big[ \sin((n+1)x) - \sin((n-1)x) \big]$$

özdeşliğiyle

$$\begin{aligned}
a_n &= \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} x\sin x\cos(nx)\,dx \\[1mm]
&= \frac{1}{\pi}\int_0^{\pi} x\sin((n+1)x)\,dx - \frac{1}{\pi}\int_0^{\pi} x\sin((n-1)x)\,dx
\end{aligned}$$

olur. $m \ge 1$ için kısmi integrasyonla

$$\int_0^{\pi} x\sin(mx)\,dx = -\frac{\pi\cos(m\pi)}{m} = \frac{\pi\,(-1)^{m+1}}{m}$$

bulunur.

- $n = 1$ için ikinci integral $\sin 0 = 0$ nedeniyle $0$’dır: $a_1 = \dfrac{1}{\pi} \cdot \dfrac{\pi\,(-1)^{3}}{2} = -\dfrac{1}{2}$.
- $n \ge 2$ için $$a_n = \frac{(-1)^{n+2}}{n+1} - \frac{(-1)^{n}}{n-1} = (-1)^n\left( \frac{1}{n+1} - \frac{1}{n-1} \right) = \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n^2 - 1}.$$

**Seri.**

$$\begin{aligned}
x\sin x &\sim 1 - \frac{1}{2}\cos x + 2\sum_{n=2}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n^2 - 1}\cos(nx) \\[1mm]
&= 1 - \frac{\cos x}{2} - \frac{2\cos 2x}{3} + \frac{\cos 3x}{4} - \cdots
\end{aligned}$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 10.5 (Doğrultulmuş Sinüs)** $f(x) = |\sin x|$ fonksiyonunun Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

$|\sin(-x)| = |\sin x|$ olduğundan $f$ çifttir; $b_n = 0$. $[0, \pi]$ üzerinde $|\sin x| = \sin x$’tir.

**$a_0$.**

$$a_0 = \dfrac{2}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} \sin x\,dx = \dfrac{2}{\pi}\Big[ -\cos x \Big]_0^{\pi} = \dfrac{4}{\pi}.$$

**$a_1$.**

$$a_1 = \dfrac{2}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} \sin x\cos x\,dx = \dfrac{1}{\pi}\int_0^{\pi} \sin(2x)\,dx = \dfrac{1}{\pi}\left[ -\dfrac{\cos(2x)}{2} \right]_0^{\pi} = 0.$$

**$a_n$, $n \ge 2$.** [Alıştırma 10.4](#exr-fka-x-sinus) çözümündeki çarpım özdeşliğiyle

$$\begin{aligned}
a_n &= \frac{1}{\pi}\int_0^{\pi} \big[ \sin((n+1)x) - \sin((n-1)x) \big]\,dx \\[1mm]
&= \frac{1}{\pi}\left( \frac{1 - \cos((n+1)\pi)}{n+1} - \frac{1 - \cos((n-1)\pi)}{n-1} \right).
\end{aligned}$$

$\cos((n \pm 1)\pi) = (-1)^{n+1}$ olduğundan

$$a_n = \frac{1 - (-1)^{n+1}}{\pi}\left( \frac{1}{n+1} - \frac{1}{n-1} \right) = -\frac{2\big( 1 + (-1)^n \big)}{\pi\,(n^2 - 1)}$$

olur. $n$ tekse $a_n = 0$; $n = 2k$ ise $a_{2k} = -\dfrac{4}{\pi\,(4k^2 - 1)}$.

**Seri.**

$$|\sin x| \sim \frac{2}{\pi} - \frac{4}{\pi}\sum_{k=1}^{\infty} \frac{\cos(2kx)}{4k^2 - 1}.$$

Seride yalnız çift katlı kosinüsler vardır; bunun nedeni $|\sin x|$ fonksiyonunun periyodunun aslında $\pi$ olmasıdır. $\blacksquare$

**Alıştırma 10.6 (Periyodu 4 Olan Yarım Rampa)** $f(x) = \begin{cases} 0, & -2 < x < 0 \\ x, & 0 \le x \le 2 \end{cases}$ ve $f(x + 4) = f(x)$ ile verilen fonksiyonun Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

Periyot $4$ olduğundan $L = 2$’dir; integraller $[0, 2]$ üzerinde alınır.

**$a_0$.** $a_0 = \dfrac{1}{2}\displaystyle\int_0^2 x\,dx = \dfrac{1}{2} \cdot 2 = 1$.

**$a_n$.** $u = x$, $dv = \cos\dfrac{n\pi x}{2}\,dx$ ile ($v = \dfrac{2}{n\pi}\sin\dfrac{n\pi x}{2}$)

$$\begin{aligned}
a_n &= \frac{1}{2}\int_0^2 x\cos\frac{n\pi x}{2}\,dx = \frac{1}{2}\left( \left[ \frac{2x}{n\pi}\sin\frac{n\pi x}{2} \right]_0^2 - \frac{2}{n\pi}\int_0^2 \sin\frac{n\pi x}{2}\,dx \right) \\[1mm]
&= \frac{1}{2}\left( 0 + \frac{4}{n^2\pi^2}\left[ \cos\frac{n\pi x}{2} \right]_0^2 \right) = \frac{2}{n^2\pi^2}\big( (-1)^n - 1 \big).
\end{aligned}$$

**$b_n$.** $u = x$, $dv = \sin\dfrac{n\pi x}{2}\,dx$ ile ($v = -\dfrac{2}{n\pi}\cos\dfrac{n\pi x}{2}$)

$$\begin{aligned}
b_n &= \frac{1}{2}\int_0^2 x\sin\frac{n\pi x}{2}\,dx = \frac{1}{2}\left( \left[ -\frac{2x}{n\pi}\cos\frac{n\pi x}{2} \right]_0^2 + \frac{2}{n\pi}\int_0^2 \cos\frac{n\pi x}{2}\,dx \right) \\[1mm]
&= \frac{1}{2}\left( -\frac{4\cos(n\pi)}{n\pi} + 0 \right) = \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n\pi}.
\end{aligned}$$

**Seri.**

$$f(x) \sim \frac{1}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} \left( \frac{2\big( (-1)^n - 1 \big)}{n^2\pi^2}\cos\frac{n\pi x}{2} + \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n\pi}\sin\frac{n\pi x}{2} \right).$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 10.7 (Kırpılmış Testere Dişi)** $f(t) = \begin{cases} -1, & -2 < t < -1 \\ t, & -1 \le t \le 1 \\ 1, & 1 < t < 2 \end{cases}$ ve $f(t + 4) = f(t)$ ile verilen fonksiyonun Fourier serisini bulunuz.

Çözüm

Her parçada $f(-t) = -f(t)$ olduğu doğrudan görülür: $1 < t < 2$ için $f(-t) = -1 = -f(t)$ ve $|t| \le 1$ için $f(-t) = -t$. $f$ tektir; $a_n = 0$ ($n \ge 0$). Periyot $4$ olduğundan $L = 2$’dir ve

$$b_n = \frac{2}{2}\int_0^2 f(t)\sin\frac{n\pi t}{2}\,dt = \int_0^1 t\sin\frac{n\pi t}{2}\,dt + \int_1^2 \sin\frac{n\pi t}{2}\,dt$$

olur.

**Birinci integral.** $u = t$, $dv = \sin\dfrac{n\pi t}{2}\,dt$ ile

$$\begin{aligned}
\int_0^1 t\sin\frac{n\pi t}{2}\,dt &= \left[ -\frac{2t}{n\pi}\cos\frac{n\pi t}{2} \right]_0^1 + \frac{2}{n\pi}\int_0^1 \cos\frac{n\pi t}{2}\,dt \\[1mm]
&= -\frac{2}{n\pi}\cos\frac{n\pi}{2} + \frac{4}{n^2\pi^2}\sin\frac{n\pi}{2}.
\end{aligned}$$

**İkinci integral.**

$$\int_1^2 \sin\frac{n\pi t}{2}\,dt = \left[ -\frac{2}{n\pi}\cos\frac{n\pi t}{2} \right]_1^2 = -\frac{2}{n\pi}\cos(n\pi) + \frac{2}{n\pi}\cos\frac{n\pi}{2}.$$

**Toplam.** $\cos\dfrac{n\pi}{2}$ terimleri birbirini götürür:

$$b_n = \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n\pi} + \frac{4}{n^2\pi^2}\sin\frac{n\pi}{2}.$$

**Seri.**

$$f(t) \sim \sum_{n=1}^{\infty} \left( \frac{2\,(-1)^{n+1}}{n\pi} + \frac{4}{n^2\pi^2}\sin\frac{n\pi}{2} \right)\sin\frac{n\pi t}{2}.$$

İlk katsayılar $b_1 = \dfrac{2}{\pi} + \dfrac{4}{\pi^2}$, $b_2 = -\dfrac{1}{\pi}$, $b_3 = \dfrac{2}{3\pi} - \dfrac{4}{9\pi^2}$ olur. $\blacksquare$

Katsayıları hesaplamayı öğrendik, ama serinin fonksiyonla ilişkisi hâlâ belirsiz. İlk adım olarak [En İyi Yaklaşım ve Bessel Eşitsizliği](./en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md) bölümünde Fourier kısmi toplamlarının hangi anlamda “en iyi” trigonometrik polinomlar olduğunu ve katsayıların neden sıfıra gitmek zorunda olduğunu görüyoruz.
