---
title: "Kuvvet Serilerinde Düzgün Yakınsaklık ve Analitik Fonksiyonlar"
url: https://acik-matematik.com/dersler/analiz-3/kuvvet-serilerinde-duzgun-yakinsaklik
course: "Analiz 3: Fonksiyon Dizileri ve Seriler"
language: tr
license: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.tr)
format: acik-matematik-md/2
source: deb8f44eedb2cccdd233ffce99d61d50b16dcebe
---
# 9  Kuvvet Serilerinde Düzgün Yakınsaklık ve Analitik Fonksiyonlar

Kuvvet serilerini Analiz 2’de ayrıntısıyla inceledik. Orada düzgün yakınsaklık kuramından yalnız gerektiği kadarını almıştık; şimdi kuramın tamamı elimizde olduğuna göre iki eksiği tamamlayabiliriz. Birincisi uç noktalarla ilgilidir: bir kuvvet serisi yakınsaklık aralığının bir ucunda yakınsıyorsa, düzgün yakınsaklık o uca kadar uzanır mı? İkincisi analitik fonksiyonlarla ilgilidir: sonsuz kez türevlenebilir bir fonksiyonun bir kuvvet serisiyle temsil edilebilmesi için türevleri ne kadar hızlı büyüyebilir?

Bölüm boyunca gösterimi hafifletmek için serinin merkezini $0$ alıyoruz; $t = x - x_0$ ötelemesi genel durumu buna indirger.

NotAnaliz 2’den hatırlatma

$\sum_{n \ge 0} a_n x^n$ bir kuvvet serisi ve $R \in [0, +\infty]$ yakınsaklık yarıçapı olsun.

- Seri $|x| < R$ için mutlak yakınsar, $|x| > R$ için ıraksar; yarıçap Cauchy–Hadamard formülüyle bulunur (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serileri.md#thm-cauchy-hadamard)).
- $0 < \rho < R$ olan her $\rho$ için seri $[-\rho, \rho]$ üzerinde düzgün yakınsar (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serilerinin-ozellikleri.md#thm-duzgun-yakinsaklik-kapali-aralik)).
- Seri $(-R, R)$ üzerinde terim terime türevlenebilir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serilerinin-ozellikleri.md#thm-terim-terim-turev)) ve integrallenebilir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serilerinin-ozellikleri.md#thm-terim-terim-integral)); yarıçap değişmez.
- Toplam fonksiyonu $(-R, R)$ üzerinde sonsuz kez türevlenebilirdir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serilerinin-ozellikleri.md#cor-sonsuz-turevlenebilir)).
- Katsayılar tektir: $a_n = \dfrac{f^{(n)}(0)}{n!}$ (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serilerinin-ozellikleri.md#cor-taylor-katsayilari)).

Bu sonuçların hepsi, [Fonksiyon Serilerinin Özellikleri](./fonksiyon-serilerinin-ozellikleri.md) bölümündeki genel teoremlerin özel durumlarıdır: M-testi $[-\rho, \rho]$ üzerinde düzgün yakınsaklığı verir, gerisi süreklilik, integral ve türev teoremlerinden çıkar.

## 9.1 Uç Noktaya Kadar Düzgün Yakınsaklık

$[-\rho, \rho]$ üzerindeki düzgün yakınsaklık, $\rho < R$ olduğu sürece geçerlidir ve M-testiyle elde edilir. $\rho = R$ için M-testi artık çalışmaz; çünkü seri uç noktada mutlak yakınsak olmayabilir. Yine de serinin uç noktada yakınsaması, düzgün yakınsaklığı o uca kadar taşımaya yeter. Bunu sağlayan araç Abel testidir.

**Teorem 9.1 (Uç Noktaya Kadar Düzgün Yakınsaklık)** $\sum_{n \ge 0} a_n x^n$ kuvvet serisinin yakınsaklık yarıçapı $R \in (0, +\infty)$ olsun.

1.  $\sum a_n R^n$ sayı serisi yakınsaksa kuvvet serisi $[0, R]$ üzerinde düzgün yakınsaktır.

2.  $\sum a_n (-R)^n$ sayı serisi yakınsaksa kuvvet serisi $[-R, 0]$ üzerinde düzgün yakınsaktır.

İspat

**(i)** Genel terimi iki çarpana ayıralım:

$$a_n x^n = \underbrace{a_n R^n}_{f_n} \cdot \underbrace{\left( \frac{x}{R} \right)^{n}}_{g_n(x)}.$$

Abel testinin ([Teorem 7.4](fonksiyon-serileri.md#thm-fse-abel)) üç koşulunu $E = [0, R]$ üzerinde denetleyelim.

- $f_n = a_n R^n$ sabit fonksiyonlardır ve $\sum a_n R^n$ varsayım gereği yakınsaktır. Terimleri $x$’e bağlı olmayan yakınsak bir serinin kalanı $x$’ten bağımsız bir sıfır dizisidir; dolayısıyla $\sum f_n$, $[0, R]$ üzerinde düzgün yakınsaktır.
- $x \in [0, R]$ için $t = \dfrac{x}{R} \in [0, 1]$ olur ve $t^{n+1} = t \cdot t^n \le t^n$ olduğundan $\big(g_n(x)\big)$ dizisi $n$’ye göre azalandır.
- $x \in [0, R]$ için $0 \le g_n(x) = t^n \le 1$ olduğundan $(g_n)$ düzgün sınırlıdır.

[Teorem 7.4](fonksiyon-serileri.md#thm-fse-abel) gereği $\sum f_n g_n = \sum a_n x^n$ serisi $[0, R]$ üzerinde düzgün yakınsaktır.

**(ii)** $b_n = (-1)^n a_n$ olsun. $\sum b_n x^n$ kuvvet serisinin yakınsaklık yarıçapı da $R$’dir, çünkü $|b_n| = |a_n|$’dir; ayrıca $\sum b_n R^n = \sum a_n (-R)^n$ yakınsaktır. (i) gereği $\sum b_n y^n$ serisi $y \in [0, R]$ üzerinde düzgün yakınsar. $y = -x$ yazılırsa $b_n y^n = (-1)^n a_n (-x)^n = a_n x^n$ olur ve $y \in [0, R]$ koşulu $x \in [-R, 0]$ demektir. Öyleyse $\sum a_n x^n$, $[-R, 0]$ üzerinde düzgün yakınsaktır. $\blacksquare$

**Sonuç 9.1 (Yakınsaklık Kümesinin Kapalı Alt Aralıkları)** $\sum a_n x^n$ kuvvet serisinin yakınsaklık yarıçapı $R \in (0, +\infty)$ olsun ve seri $x = R$ noktasında yakınsasın. O zaman $-R < c < R$ olan her $c$ için seri $[c, R]$ üzerinde düzgün yakınsaktır. Seri $x = -R$ noktasında da yakınsıyorsa $[-R, R]$ üzerinde düzgün yakınsaktır.

İspat

Önce şu gözlemi yapalım: bir fonksiyon serisi $A$ ve $B$ kümelerinin her birinde düzgün yakınsıyorsa $A \cup B$ üzerinde de düzgün yakınsar; çünkü verilen $\varepsilon$ için iki kümeden gelen $N_A$ ve $N_B$ sayılarının büyüğü, birleşimin bütün noktalarında iş görür.

$c \ge 0$ ise $[c, R] \subseteq [0, R]$ olur ve iddia [Teorem 9.1](#thm-kuv-abel-duzgun) (i) ile alt kümeye kısıtlamadan ([Önerme 2.3](duzgun-yakinsaklik.md#prp-dzg-alt-kume)) çıkar. $-R < c < 0$ ise $\rho = |c| < R$ için seri $[-\rho, \rho]$ üzerinde düzgün yakınsaktır (hatırlatmadaki ikinci madde); özel olarak $[c, 0]$ üzerinde düzgün yakınsaktır. Seri $[0, R]$ üzerinde de düzgün yakınsak olduğundan gözlem gereği $[c, 0] \cup [0, R] = [c, R]$ üzerinde düzgün yakınsaktır.

Seri $x = -R$’de de yakınsıyorsa [Teorem 9.1](#thm-kuv-abel-duzgun) (ii) gereği $[-R, 0]$ üzerinde düzgün yakınsaktır; gözlem gereği $[-R, 0] \cup [0, R] = [-R, R]$ üzerinde düzgün yakınsaktır. $\blacksquare$

Düzgün yakınsaklık uç noktaya kadar uzanınca süreklilik ve integral teoremleri de oraya kadar uzanır.

**Sonuç 9.2 (Uç Noktada Süreklilik ve İntegral)** $\sum a_n x^n$ kuvvet serisinin yakınsaklık yarıçapı $R \in (0, +\infty)$ ve toplamı $f$ olsun. $\sum a_n R^n$ yakınsaksa:

1.  $f$, $[0, R]$ üzerinde süreklidir; özel olarak $\displaystyle\lim_{x \to R^-} f(x) = \sum_{n=0}^{\infty} a_n R^n$ olur;

2.  seri $[0, R]$ üzerinde terim terime integrallenebilir:

$$\int_0^R f(x)\,dx = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{a_n R^{n+1}}{n+1}.$$

İspat

[Teorem 9.1](#thm-kuv-abel-duzgun) (i) gereği seri $[0, R]$ üzerinde düzgün yakınsaktır ve terimleri $a_n x^n$ süreklidir. (i) iddiası süreklilik teoreminden ([Teorem 8.1](fonksiyon-serilerinin-ozellikleri.md#thm-fso-sureklilik)), (ii) iddiası [Teorem 8.2](fonksiyon-serilerinin-ozellikleri.md#thm-fso-integral) ile $\int_0^R a_n x^n\,dx = \dfrac{a_n R^{n+1}}{n+1}$ hesabından çıkar. $\blacksquare$

1.  şıkkı, Analiz 2’de doğrudan bir hesapla kanıtlanan Abel limit teoremidir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serilerinin-ozellikleri.md#thm-abel-limit-teoremi)); burada düzgün yakınsaklığın bir sonucu olarak yeniden elde edilmiştir. (ii) şıkkı ise yenidir: $(-R, R)$ içindeki terim terime integral teoremi, integrasyon aralığının uca kadar uzanmasına izin vermiyordu.

**Örnek 9.1 (Uç Noktaya Kadar İntegral)** $\displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n(n+1)}$ serisinin toplamını bulunuz.

Çözüm

$|x| < 1$ için

$$\ln(1 + x) = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n}\,x^n$$

açılımı geçerlidir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/taylor-ve-maclaurin-serileri.md#exm-logaritma-serisi)); yarıçap $R = 1$’dir. $x = 1$ noktasında seri $\sum \dfrac{(-1)^{n+1}}{n}$ alterne harmonik serisidir ve Leibniz testi gereği yakınsaktır. [Sonuç 9.2](#cor-kuv-uc-nokta) (i) gereği toplam $[0, 1]$ üzerinde süreklidir; $\ln(1 + x)$ de sürekli olduğundan eşitlik $x = 1$ için de geçerlidir. [Sonuç 9.2](#cor-kuv-uc-nokta) (ii) gereği seri $[0, 1]$ üzerinde terim terime integrallenir:

$$\int_0^1 \ln(1 + x)\,dx = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n} \cdot \frac{1}{n+1} = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n(n+1)}.$$

Sol yanı kısmi integrasyonla hesaplayalım ($u = \ln(1 + x)$, $dv = dx$):

$$\begin{aligned}
\int_0^1 \ln(1 + x)\,dx &= \Big[ x \ln(1 + x) \Big]_0^1 - \int_0^1 \frac{x}{1 + x}\,dx \\[1mm]
&= \ln 2 - \int_0^1 \left( 1 - \frac{1}{1 + x} \right) dx = \ln 2 - (1 - \ln 2) = 2 \ln 2 - 1.
\end{aligned}$$

Öyleyse

$$\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n(n+1)} = 2 \ln 2 - 1 \approx 0{,}386.$$

$\blacksquare$

**Örnek 9.2 (Uç Noktada Limit Hesabı)** $\displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^n}{n(n+1)}$ kuvvet serisinin yakınsaklık kümesini bulunuz ve $\displaystyle\lim_{x \to 1^-} \sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^n}{n(n+1)}$ limitini gerekçesiyle hesaplayınız.

Çözüm

**Yarıçap.** $a_n = \dfrac{1}{n(n+1)}$ için

$$\lim_{n \to \infty} \left| \frac{a_{n+1}}{a_n} \right| = \lim_{n \to \infty} \frac{n(n+1)}{(n+1)(n+2)} = \lim_{n \to \infty} \frac{n}{n+2} = 1$$

olduğundan $R = 1$’dir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serileri.md#thm-oran-ile-yaricap)); seri $(-1, 1)$ üzerinde yakınsar.

**Uç noktalar.** $x = 1$ için seri $\sum \dfrac{1}{n(n+1)}$ olur. $\dfrac{1}{n(n+1)} = \dfrac{1}{n} - \dfrac{1}{n+1}$ olduğundan kısmi toplam teleskopiktir:

$$S_N = \left( 1 - \frac{1}{2} \right) + \left( \frac{1}{2} - \frac{1}{3} \right) + \dots + \left( \frac{1}{N} - \frac{1}{N+1} \right) = 1 - \frac{1}{N+1} \to 1.$$

Seri yakınsaktır ve toplamı $1$’dir. $x = -1$ için seri $\sum \dfrac{(-1)^n}{n(n+1)}$ olur; mutlak değerlerinin serisi az önceki yakınsak seri olduğundan mutlak yakınsaktır. Yakınsaklık kümesi $[-1, 1]$’dir.

**Limit.** Seri $x = 1$’de yakınsadığından [Teorem 9.1](#thm-kuv-abel-duzgun) (i) gereği $[0, 1]$ üzerinde düzgün yakınsaktır. Terimler sürekli olduğundan limit ile toplam yer değiştirir ([Sonuç 9.2](#cor-kuv-uc-nokta)):

$$\begin{aligned}
\lim_{x \to 1^-} \sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^n}{n(n+1)} &= \sum_{n=1}^{\infty} \lim_{x \to 1^-} \frac{x^n}{n(n+1)} \\[1mm]
&= \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n(n+1)} = 1.
\end{aligned}$$

(Bu örnekte M-testi de yeterlidir: $|x| \le 1$ için $\left| \dfrac{x^n}{n(n+1)} \right| \le \dfrac{1}{n(n+1)}$ ve sağdaki seri yakınsaktır; seri $[-1, 1]$ üzerinde düzgün yakınsar.) $\blacksquare$

**Örnek 9.3 (Toplamı İntegral Olarak Yazma)** $f(x) = 1 + \displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^n}{n^2}$ fonksiyonunu $|x| < 1$ için bir integral yardımıyla ifade ediniz.

Çözüm

Serinin yarıçapı $R = 1$’dir ($\sqrt[n]{n^2} \to 1$). $(-1, 1)$ üzerinde terim terime türev alalım:

$$f'(x) = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{n x^{n-1}}{n^2} = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^{n-1}}{n} = 1 + \frac{x}{2} + \frac{x^2}{3} + \cdots$$

Bu seriyi $x$ ile çarparsak tanıdık bir seri çıkar:

$$x f'(x) = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^n}{n} = -\ln(1 - x) \qquad (|x| < 1).$$

(Gerçekten, sol yanın türevi $\sum_{n \ge 1} x^{n-1} = \dfrac{1}{1 - x}$ geometrik serisidir ve $x = 0$’da iki yan da $0$’dır.) Dolayısıyla $x \ne 0$ için

$$f'(x) = -\frac{\ln(1 - x)}{x}$$

olur. $t \to 0$ iken $-\dfrac{\ln(1 - t)}{t} \to 1 = f'(0)$ olduğundan sağ yan $t = 0$’da sürekli biçimde tanımlanır. $f(0) = 1$ olduğundan analizin temel teoremiyle

$$f(x) = 1 - \int_0^x \frac{\ln(1 - t)}{t}\,dt \qquad (|x| < 1)$$

bulunur. Bu integral temel fonksiyonlarla ifade edilemez; $f$ için elde edilebilecek “kapalı” biçim budur.

Seri $x = \pm 1$ noktalarında da yakınsar (M-testi, [Alıştırma 7.2](fonksiyon-serileri.md#exr-fse-kuvvet-kare)) ve $[-1, 1]$ üzerinde süreklidir. Dolayısıyla $f(1)$ ve $f(-1)$ değerleri, yukarıdaki formülün $x \to 1^-$ ve $x \to -1^+$ limitleridir. $\blacksquare$

## 9.2 Bir Noktada Analitik Olmanın Ölçütü

Bir fonksiyonun bir noktanın çevresinde kuvvet serisiyle temsil edilebilmesine o noktada **analitik** olmak denir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/taylor-ve-maclaurin-serileri.md#def-analitik-fonksiyon)). Analitik bir fonksiyon sonsuz kez türevlenebilirdir, ama tersi doğru değildir: $x \ne 0$ için $e^{-1/x^2}$, $x = 0$ için $0$ değerini alan fonksiyon sonsuz kez türevlenebilir olduğu hâlde $0$ noktasında analitik değildir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/taylor-ve-maclaurin-serileri.md#exm-analitik-olmayan-ornek)). Aradaki farkı türevlerin büyüme hızı belirler.

**Teorem 9.2 (Analitiklik için Türev Ölçütü)** $f$, $0$’ın bir komşuluğunda tanımlı bir fonksiyon olsun. $f$’nin $0$ noktasında analitik olması için gerek ve yeter koşul şudur: öyle $r > 0$, $K > 0$ sabitleri vardır ki $f$, $(-r, r)$ üzerinde sonsuz kez türevlenebilirdir ve her $x \in (-r, r)$, her $n \in \{0, 1, 2, \dots\}$ için

$$\big| f^{(n)}(x) \big| \le \frac{r K\,n!}{(r - |x|)^{n+1}} \tag{1}$$

olur.

İspat

**Gereklilik.** $f$, $0$’da analitik olsun: öyle bir $R > 0$ ve $(a_k)$ katsayıları vardır ki $|x| < R$ için $f(x) = \sum_{k \ge 0} a_k x^k$ olur. $f$, $(-R, R)$ üzerinde sonsuz kez türevlenebilirdir ve terim terime türev almayı $n$ kez uygulayarak

$$f^{(n)}(x) = \sum_{k=n}^{\infty} \frac{k!}{(k - n)!}\,a_k\,x^{k-n} \qquad (|x| < R) \tag{2}$$

bulunur (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/kuvvet-serilerinin-ozellikleri.md#cor-sonsuz-turevlenebilir)).

$0 < r < R$ olan bir $r$ seçelim. $\sum a_k r^k$ yakınsak olduğundan genel terimi $0$’a gider; yakınsak dizi sınırlı olduğundan öyle bir $K > 0$ vardır ki her $k$ için $|a_k r^k| \le K$ olur. $|x| < r$ için $(2)$ eşitliğinde mutlak değer alalım ve $|a_k| \le \dfrac{K}{r^k}$ yazalım:

$$\big| f^{(n)}(x) \big| \le \sum_{k=n}^{\infty} \frac{k!}{(k - n)!} \cdot \frac{K}{r^k}\,|x|^{k-n} = \frac{K}{r^n} \sum_{k=n}^{\infty} \frac{k!}{(k - n)!} \left( \frac{|x|}{r} \right)^{k-n}.$$

Sağdaki toplamı hesaplamak için $(2)$ formülünü $\dfrac{1}{1 - t} = \sum_{k \ge 0} t^k$ geometrik serisine uygulayalım. Sol yanın $n$’inci türevi $\dfrac{n!}{(1 - t)^{n+1}}$ olduğundan

$$\sum_{k=n}^{\infty} \frac{k!}{(k - n)!}\,t^{k-n} = \frac{n!}{(1 - t)^{n+1}} \qquad (|t| < 1)$$

elde edilir. $t = \dfrac{|x|}{r} \in [0, 1)$ için

$$\big| f^{(n)}(x) \big| \le \frac{K}{r^n} \cdot \frac{n!}{\left( 1 - \dfrac{|x|}{r} \right)^{n+1}} = \frac{K}{r^n} \cdot \frac{n!\,r^{n+1}}{(r - |x|)^{n+1}} = \frac{r K\,n!}{(r - |x|)^{n+1}}$$

olur; bu $(1)$ eşitsizliğidir.

**Yeterlilik.** $f$, $(-r, r)$ üzerinde sonsuz kez türevlenebilir olsun ve $(1)$ sağlansın. $f$’nin Maclaurin serisinin $\left( -\dfrac{r}{2}, \dfrac{r}{2} \right)$ aralığında $f$’ye yakınsadığını göstereceğiz.

$0 < |x| < \dfrac{r}{2}$ ve $n \ge 1$ olsun. Lagrange kalanlı Taylor teoremi (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/taylor-formulu.md#thm-taylor-lagrange)), $0$ ile $x$ arasında

$$f(x) = \sum_{k=0}^{n-1} \frac{f^{(k)}(0)}{k!}\,x^k + \frac{f^{(n)}(\xi)}{n!}\,x^n$$

olacak biçimde bir $\xi$ noktası verir. Son terim kalandır; $R_n(x)$ ile gösterelim. $|\xi| < |x|$ olduğundan $r - |\xi| > r - |x| > 0$ olur ve $(1)$ eşitsizliği $\xi$ noktasında

$$\big| f^{(n)}(\xi) \big| \le \frac{r K\,n!}{(r - |\xi|)^{n+1}} \le \frac{r K\,n!}{(r - |x|)^{n+1}}$$

verir. Dolayısıyla

$$|R_n(x)| = \frac{\big| f^{(n)}(\xi) \big|}{n!}\,|x|^n \le \frac{r K}{r - |x|} \left( \frac{|x|}{r - |x|} \right)^{n}$$

bulunur. $|x| < \dfrac{r}{2}$ olduğundan $r - |x| > \dfrac{r}{2} > |x|$, yani $q = \dfrac{|x|}{r - |x|} < 1$’dir. $q^n \to 0$ olduğundan $R_n(x) \to 0$ olur; bu,

$$f(x) = \lim_{n \to \infty} \sum_{k=0}^{n-1} \frac{f^{(k)}(0)}{k!}\,x^k = \sum_{k=0}^{\infty} \frac{f^{(k)}(0)}{k!}\,x^k \qquad \left( |x| < \frac{r}{2} \right)$$

demektir ($x = 0$ için eşitlik açıktır). $f$, $0$’ın $\left( -\dfrac{r}{2}, \dfrac{r}{2} \right)$ komşuluğunda bir kuvvet serisiyle temsil edilir; $0$ noktasında analitiktir. $\blacksquare$

Ölçüt $x = 0$ noktasında $\big| f^{(n)}(0) \big| \le \dfrac{K\,n!}{r^n}$ verir: analitik bir fonksiyonun türevleri en çok “faktöriyel çarpı geometrik dizi” hızıyla büyüyebilir. Eşdeğer olarak Maclaurin katsayıları $\left| \dfrac{f^{(n)}(0)}{n!} \right| \le \dfrac{K}{r^n}$ sınırını sağlar; bu, serinin yarıçapının en az $r$ olduğunu söyler.

**Örnek 9.4 (Ölçütte Eşitlik Durumu)** $f(x) = \dfrac{1}{1 - x}$ fonksiyonunun $(1)$ eşitsizliğini $r = 1$, $K = 1$ ile sağladığını gösteriniz.

Çözüm

Tümevarımla $f^{(n)}(x) = \dfrac{n!}{(1 - x)^{n+1}}$ olur: $n = 0$ için doğrudur ve $\left( \dfrac{n!}{(1 - x)^{n+1}} \right)' = \dfrac{(n+1)!}{(1 - x)^{n+2}}$’dir. $|x| < 1$ için $1 - x \ge 1 - |x| > 0$ olduğundan

$$\big| f^{(n)}(x) \big| = \frac{n!}{(1 - x)^{n+1}} \le \frac{n!}{(1 - |x|)^{n+1}} = \frac{r K\,n!}{(r - |x|)^{n+1}} \qquad (r = K = 1)$$

olur; $0 \le x < 1$ için eşitlik sağlanır. Ölçütteki sınır, geometrik serinin toplam fonksiyonundan okunmuştur ve daha iyisi ile değiştirilemez. $\blacksquare$

## 9.3 Alıştırmalar

**Alıştırma 9.1 (Arktanjantın Uca Kadar İntegrali)** $\displaystyle\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n}{(2n+1)(2n+2)}$ serisinin toplamını bulunuz.

Çözüm

$|x| < 1$ için $\arctan x = \displaystyle\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n}{2n+1}\,x^{2n+1}$ açılımı geçerlidir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/taylor-ve-maclaurin-serileri.md#exm-arctan-arcsin-serisi)); yarıçap $R = 1$’dir. $x = 1$’de seri $\sum \dfrac{(-1)^n}{2n+1}$ olur ve Leibniz testi gereği yakınsaktır. [Sonuç 9.2](#cor-kuv-uc-nokta) gereği eşitlik $[0, 1]$ üzerinde geçerlidir ve seri bu aralıkta terim terime integrallenir:

$$\int_0^1 \arctan x\,dx = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n}{2n+1} \cdot \frac{1}{2n+2}.$$

Sol yan için kısmi integrasyon ($u = \arctan x$, $dv = dx$):

$$\begin{aligned}
\int_0^1 \arctan x\,dx &= \Big[ x \arctan x \Big]_0^1 - \int_0^1 \frac{x}{1 + x^2}\,dx \\[1mm]
&= \frac{\pi}{4} - \left[ \frac{1}{2} \ln(1 + x^2) \right]_0^1 = \frac{\pi}{4} - \frac{\ln 2}{2}.
\end{aligned}$$

Öyleyse

$$\sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n}{(2n+1)(2n+2)} = \frac{\pi}{4} - \frac{\ln 2}{2} \approx 0{,}439.$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 9.2 (Yalnız Bir Uçta Yakınsayan Seri)** $\displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{x^n}{\sqrt{n}}$ serisinin $[-1, 0]$ üzerinde düzgün yakınsak olduğunu, $[0, 1)$ üzerinde ise düzgün yakınsak olmadığını gösteriniz.

Çözüm

$\sqrt[n]{\sqrt{n}} = \left( \sqrt[n]{n} \right)^{1/2} \to 1$ olduğundan $R = 1$’dir.

**$[-1, 0]$ üzerinde.** $x = -1$ için seri $\sum \dfrac{(-1)^n}{\sqrt{n}}$ olur; $\dfrac{1}{\sqrt{n}}$ azalarak $0$’a gittiğinden Leibniz testi gereği yakınsaktır. [Teorem 9.1](#thm-kuv-abel-duzgun) (ii) gereği seri $[-1, 0]$ üzerinde düzgün yakınsaktır.

**$[0, 1)$ üzerinde.** Her kısmi toplam $S_N(x) = \sum_{n=1}^{N} \dfrac{x^n}{\sqrt{n}}$, $[0, 1)$ üzerinde sınırlıdır: $0 \le S_N(x) \le N$. Toplam fonksiyonu $S$ ise sınırlı değildir. Gerçekten, $M > 0$ verilsin. $\sum \dfrac{1}{\sqrt{n}}$ ıraksak olduğundan $\sum_{n=1}^{N} \dfrac{1}{\sqrt{n}} > 2M$ olacak biçimde bir $N$ vardır. $x \to 1^-$ iken $S_N(x) \to \sum_{n=1}^{N} \dfrac{1}{\sqrt{n}}$ olduğundan $1$’e yeterince yakın bir $x \in [0, 1)$ için $S_N(x) > M$ olur; terimler negatif olmadığından $S(x) \ge S_N(x) > M$. Sınırlı fonksiyonların sınırsız limiti düzgün olamaz ([Sonuç 4.1](duzgun-yakinsaklik-sinirlilik-ve-sureklilik.md#cor-sur-sinirsiz-limit)); seri $[0, 1)$ üzerinde düzgün yakınsak değildir. $\blacksquare$

**Alıştırma 9.3 (Sinüs Fonksiyonu Ölçütü Sağlar)** $f(x) = \sin x$ fonksiyonunun [Teorem 9.2](#thm-kuv-analitik-olcut) ölçütünü her $r > 0$ için sağladığını gösteriniz.

Çözüm

$\sin x$ fonksiyonunun türevleri sırayla $\cos x$, $-\sin x$, $-\cos x$, $\sin x$ biçiminde yinelenir; dolayısıyla her $n$ ve her $x$ için $\big| f^{(n)}(x) \big| \le 1$’dir.

$r > 0$ verilsin. Ölçütün sağ yanını alttan sınırlayalım: $|x| < r$ için $0 < r - |x| \le r$ olduğundan

$$\frac{r K\,n!}{(r - |x|)^{n+1}} \ge \frac{r K\,n!}{r^{n+1}} = \frac{K\,n!}{r^n}$$

olur. $\dfrac{r^n}{n!} \to 0$ olduğundan $\left( \dfrac{r^n}{n!} \right)$ dizisi sınırlıdır; $K$ sayısını bu dizinin bir üst sınırı olarak seçelim: her $n$ için $\dfrac{r^n}{n!} \le K$, yani $\dfrac{K\,n!}{r^n} \ge 1$. Öyleyse

$$\big| f^{(n)}(x) \big| \le 1 \le \frac{K\,n!}{r^n} \le \frac{r K\,n!}{(r - |x|)^{n+1}} \qquad (|x| < r)$$

sağlanır. Ölçüt her $r > 0$ için geçerlidir; bu, sinüsün Maclaurin serisinin bütün $\mathbb{R}$’de sinüse yakınsamasıyla uyumludur. $\blacksquare$

Fonksiyon serilerinin genel kuramını ve en düzenli örneği olan kuvvet serilerini tamamladık. Kuvvet serileri bir fonksiyonu $x^n$ kuvvetleriyle açar; periyodik fonksiyonlar için doğal yapı taşları ise $\cos(nx)$ ve $\sin(nx)$ fonksiyonlarıdır. Sıradaki kısım bu açılımları, Fourier serilerini ele alır.
