---
title: "Fourier Serilerinin Düzgün Yakınsaklığı ve Parseval Eşitliği"
url: https://acik-matematik.com/dersler/analiz-3/fourier-serilerinin-duzgun-yakinsakligi-ve-parseval
course: "Analiz 3: Fonksiyon Dizileri ve Seriler"
language: tr
license: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.tr)
format: acik-matematik-md/2
source: e2208d15881a76ebd4f810277940e6b86f9ba01a
---
# 13  Fourier Serilerinin Düzgün Yakınsaklığı ve Parseval Eşitliği

[Noktasal yakınsaklık](./fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md) teoremi, parçalı düzgün bir fonksiyonun Fourier serisinin her noktada yakınsadığını söyler. Sıçramalı bir fonksiyonda bu yakınsama düzgün olamaz; çünkü sürekli kısmi toplamların düzgün limiti sürekli olmak zorundadır. Geriye şu soru kalır: fonksiyon sürekliyse yakınsama düzgün müdür?

Yanıt, türevin Fourier katsayılarıyla fonksiyonun Fourier katsayıları arasındaki basit bir bağıntıdan çıkar: türev almak, $n$’inci katsayıyı $n$ ile çarpar. Bessel eşitsizliği türeve uygulanınca $f$’nin katsayılarının hızlı küçüldüğü görülür ve düzgün yakınsaklık elde edilir. Aynı bağıntı serinin terim terime türevlenmesini de açıklar.

Bölümün ikinci yarısında Bessel eşitsizliğine dönüyoruz. Eşitsizlik aslında bir eşitliktir; buna Parseval eşitliği denir. İspat için kısmi toplamların ortalamalarını ve onların çekirdeği olan Fejér çekirdeğini kullanacağız.

## 13.1 Türevin Fourier Katsayıları

Önce bu bölümde sık yinelenecek koşulu sabitleyelim: $f$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde **sürekli**, $f(-\pi) = f(\pi)$ ve **parçalı düzgün** ([Tanım 12.5](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#def-fny-parcali-duzgun)) olsun. İlk iki koşul birlikte, periyodik genişlemenin bütün $\mathbb{R}$’de sürekli olması demektir. Üçüncü koşul, $f'$ türevinin sonlu sayıda nokta dışında var olduğunu ve parçalı sürekli olduğunu söyler; $f'$’nin tanımsız olduğu sonlu sayıda noktadaki değer integralleri etkilemez.

**Lemma 13.1 (Türevin Fourier Katsayıları)** $f$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde sürekli ve parçalı düzgün olsun ve $f(-\pi) = f(\pi)$ sağlansın. $f$’nin Fourier katsayıları $a_n$, $b_n$; $f'$’nin Fourier katsayıları $a_n'$, $b_n'$ ise

$$a_0' = 0, \qquad a_n' = n\,b_n, \qquad b_n' = -n\,a_n \qquad (n \ge 1)$$

olur.

İspat

**Adım 1: Kısmi integrasyon geçerlidir.** $f'$’nin var olmadığı ya da süreksiz olduğu noktalar $-\pi = t_0 < t_1 < \dots < t_p = \pi$ bölünüşünün noktaları arasında olsun. Her $[t_{j-1}, t_j]$ alt aralığında $f$ süreklidir, açık aralıkta türevlenebilirdir ve $f'$ uçlarda sonlu limitlere sahiptir; ayrıca [Lemma 12.4](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#lem-fny-parcali-duzgun) gereği $f$, uçlarda tek yönlü türevlenebilirdir ve bu türevler $f'$’nin uçlardaki limitlerine eşittir. Dolayısıyla $f$, kapalı alt aralıkta sürekli türevlidir ve $\varphi$ sürekli türevli herhangi bir fonksiyon olmak üzere kısmi integrasyon (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/belirli-integralde-yontemler.md#thm-belirli-kismi-integrasyon)) uygulanabilir:

$$\int_{t_{j-1}}^{t_j} f'(x)\,\varphi(x)\,dx = \Big[ f(x)\,\varphi(x) \Big]_{t_{j-1}}^{t_j} - \int_{t_{j-1}}^{t_j} f(x)\,\varphi'(x)\,dx.$$

$j = 1, \dots, p$ için toplayalım. $f\varphi$ sürekli olduğundan sınır terimleri teleskopik biçimde sadeleşir ve

$$\int_{-\pi}^{\pi} f'(x)\,\varphi(x)\,dx = f(\pi)\varphi(\pi) - f(-\pi)\varphi(-\pi) - \int_{-\pi}^{\pi} f(x)\,\varphi'(x)\,dx \tag{1}$$

elde edilir.

**Adım 2: Katsayılar.** $(1)$ eşitliğinde $\varphi = 1$ alınırsa $\varphi' = 0$ ve

$$a_0' = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} f'(x)\,dx = \frac{f(\pi) - f(-\pi)}{\pi} = 0.$$

$\varphi(x) = \cos(nx)$ alınırsa $\varphi(\pm\pi) = (-1)^n$ ve $\varphi'(x) = -n\sin(nx)$ olduğundan

$$a_n' = \frac{1}{\pi}\left( (-1)^n\big[ f(\pi) - f(-\pi) \big] + n\int_{-\pi}^{\pi} f(x)\sin(nx)\,dx \right) = 0 + n\,b_n.$$

$\varphi(x) = \sin(nx)$ alınırsa $\varphi(\pm\pi) = 0$ ve $\varphi'(x) = n\cos(nx)$ olduğundan

$$b_n' = \frac{1}{\pi}\left( 0 - n\int_{-\pi}^{\pi} f(x)\cos(nx)\,dx \right) = -n\,a_n.$$

$\blacksquare$

Bağıntılar biçimsel bir hesabın söylediğiyle aynıdır: $a_n\cos(nx) + b_n\sin(nx)$ teriminin türevi $n b_n\cos(nx) - n a_n\sin(nx)$’tir. Lemmanın söylediği, bu terim terime türevin $f'$’nin Fourier serisini verdiğidir; bunun için serinin yakınsaması bile gerekmez. $f(-\pi) = f(\pi)$ koşulu vazgeçilmezdir: sağlanmazsa sınır terimleri kalır.

**Teorem 13.1 (Fourier Serisinin Terim Terime Türevi)** $f$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde sürekli ve parçalı düzgün olsun ve $f(-\pi) = f(\pi)$ sağlansın; $f$ periyodik genişletilsin. $f'$ fonksiyonunun yarı-türevlenebilir olduğu her $x$ noktasında

$$\frac{f'(x + 0) + f'(x - 0)}{2} = \sum_{n=1}^{\infty} \big( n\,b_n\cos(nx) - n\,a_n\sin(nx) \big)$$

olur. Özel olarak $f''(x)$’in var olduğu her $x$ noktasında sağdaki seri $f'(x)$’e yakınsar.

İspat

$f'$ parçalı sürekli, dolayısıyla integrallenebilirdir ve periyodik genişlemesi $2\pi$ periyotludur. [Lemma 13.1](#lem-fdy-turev-katsayilari) gereği $f'$’nin Fourier serisi, sabit terimi $0$ olan $\sum (n b_n\cos(nx) - n a_n\sin(nx))$ serisidir. [Teorem 12.3](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#thm-fny-yakinsaklik) $f'$ fonksiyonuna uygulanırsa, $f'$’nin yarı-türevlenebilir olduğu her $x$ noktasında bu seri $\dfrac{f'(x + 0) + f'(x - 0)}{2}$ değerine yakınsar. $f''(x)$ varsa $f'$, $x$’te türevlenebilirdir; dolayısıyla sürekli ve yarı-türevlenebilirdir ve ortalama $f'(x)$’e eşittir. $\blacksquare$

Bu teoremin ispatında ne $f$’nin serisinin ne de türev serisinin düzgün yakınsaklığı kullanıldı; [fonksiyon serilerindeki](./fonksiyon-serilerinin-ozellikleri.md) genel terim terime türev teoreminden farklı bir yoldur.

**Örnek 13.1 (Mutlak Değer Serisinin Türevi)** $|x|$ fonksiyonunun Fourier serisini terim terime türeterek elde edilen serinin toplamını $-\pi < x < \pi$ için bulunuz.

Çözüm

$f(x) = |x|$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde süreklidir, $f(-\pi) = f(\pi) = \pi$ ve $f$ parçalı düzgündür. [Örnek 12.3](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exm-fny-mutlak-deger) gereği

$$|x| = \frac{\pi}{2} - \frac{4}{\pi}\sum_{k=1}^{\infty} \frac{\cos((2k-1)x)}{(2k-1)^2}.$$

Terim terime türev alınırken $\cos((2k-1)x)$’in türevi $-(2k-1)\sin((2k-1)x)$ olduğundan her terimin paydasındaki kuvvet bir azalır ve işaret değişir. Türev fonksiyonu $x > 0$ için $f'(x) = 1$, $x < 0$ için $f'(x) = -1$’dir ve her noktada yarı-türevlenebilirdir (parçalar üzerinde sabittir). [Teorem 13.1](#thm-fdy-terim-terime-turev) gereği

$$\frac{4}{\pi}\sum_{k=1}^{\infty} \frac{\sin((2k-1)x)}{2k-1} = \begin{cases} 1, & 0 < x < \pi \\ 0, & x = 0 \\ -1, & -\pi < x < 0 \end{cases}$$

olur; $x = 0$’da değer $\dfrac{1 + (-1)}{2} = 0$’dır. Bu, kare dalganın Fourier serisidir ([Alıştırma 12.2](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exr-fny-kare-dalga)). $\blacksquare$

**Örnek 13.2 (Uç Koşulu Sağlanmazsa Terim Terime Türev Alınamaz)** $f(x) = x$ fonksiyonunun $(-\pi, \pi)$ üzerindeki Fourier serisinin terim terime türevinin hiçbir noktada yakınsamadığını gösteriniz.

Çözüm

$-\pi < x < \pi$ için $x = 2\displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n}\sin(nx)$ olur ([Örnek 12.1](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exm-fny-x)). Terim terime türev

$$2\sum_{n=1}^{\infty} (-1)^{n+1}\cos(nx)$$

serisini verir. Bu serinin genel teriminin mutlak değeri $2|\cos(nx)|$’tir. $\cos(nx) \to 0$ olsaydı $\cos(2nx) = 2\cos^2(nx) - 1 \to -1$ olurdu; oysa $\big(\cos(2nx)\big)$ dizisi $\big(\cos(nx)\big)$ dizisinin bir alt dizisidir ve o da $0$’a gitmek zorundadır. Çelişki: genel terim $0$’a gitmez ve seri her $x$ için ıraksaktır.

Oysa $f'(x) = 1$’dir. Teoremin koşullarından $f(-\pi) = f(\pi)$ sağlanmamaktadır: $-\pi \ne \pi$. Periyodik genişleme süreksizdir ve türevin “Fourier serisi” sıçramaların katkısını göremez. $\blacksquare$

## 13.2 Mutlak ve Düzgün Yakınsaklık

[Lemma 13.1](#lem-fdy-turev-katsayilari), $f$’nin katsayılarını $f'$’nin katsayıları cinsinden verir: $a_n = -\dfrac{b_n'}{n}$, $b_n = \dfrac{a_n'}{n}$. Bessel eşitsizliği $\sum (a_n'^2 + b_n'^2)$ serisinin yakınsak olduğunu söyler; fazladan gelen $\dfrac{1}{n}$ çarpanı $f$’nin katsayılarını toplanabilir yapar. İki toplamı birbirine bağlayan araç, sonlu toplamlar için Cauchy–Schwarz eşitsizliğidir.

**Lemma 13.2 (Sonlu Toplamlar için Cauchy–Schwarz Eşitsizliği)** $x_1, \dots, x_p$ ve $y_1, \dots, y_p$ reel sayılar olsun. O zaman

$$\left( \sum_{k=1}^{p} x_k y_k \right)^{2} \le \left( \sum_{k=1}^{p} x_k^2 \right)\left( \sum_{k=1}^{p} y_k^2 \right)$$

olur.

İspat

$A = \sum x_k^2$, $B = \sum x_k y_k$, $C = \sum y_k^2$ yazalım. Her $\lambda \in \mathbb{R}$ için

$$0 \le \sum_{k=1}^{p} (\lambda x_k + y_k)^2 = A\lambda^2 + 2B\lambda + C$$

olur. $A = 0$ ise bütün $x_k$’lar $0$’dır; $B = 0$ olur ve eşitsizlik açıktır. $A > 0$ ise $\lambda = -\dfrac{B}{A}$ koyalım: $0 \le \dfrac{B^2}{A} - \dfrac{2B^2}{A} + C = C - \dfrac{B^2}{A}$, yani $B^2 \le AC$. $\blacksquare$

**Teorem 13.2 (Fourier Serisinin Mutlak ve Düzgün Yakınsaklığı)** $f$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde sürekli ve parçalı düzgün olsun ve $f(-\pi) = f(\pi)$ sağlansın. O zaman $f$’nin Fourier serisi $\mathbb{R}$ üzerinde mutlak ve düzgün yakınsaktır, toplamı $f$’nin periyodik genişlemesidir ve her $n \ge 1$, her $x$ için

$$|f(x) - S_n(x)| \le \frac{C}{\sqrt{n}}, \qquad C = \left( \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} f'(x)^2\,dx \right)^{1/2}$$

olur.

İspat

**Adım 1: Bir terimin sınırı.** [Lemma 13.2](#lem-fdy-cauchy-schwarz), $p = 2$ için

$$\big( a_k\cos(kx) + b_k\sin(kx) \big)^2 \le (a_k^2 + b_k^2)\big( \cos^2(kx) + \sin^2(kx) \big) = a_k^2 + b_k^2$$

verir; dolayısıyla her $x$ için

$$|a_k\cos(kx) + b_k\sin(kx)| \le \sqrt{a_k^2 + b_k^2} = \frac{1}{k}\sqrt{a_k'^2 + b_k'^2}$$

olur. Son eşitlik türevin katsayı bağıntılarından ([Lemma 13.1](#lem-fdy-turev-katsayilari)) gelir: $a_k^2 + b_k^2 = \dfrac{b_k'^2 + a_k'^2}{k^2}$.

**Adım 2: Kuyruğun sınırı.** $m > n \ge 1$ olsun. Cauchy–Schwarz eşitsizliğini ([Lemma 13.2](#lem-fdy-cauchy-schwarz)) $x_k = \dfrac{1}{k}$, $y_k = \sqrt{a_k'^2 + b_k'^2}$ ile uygulayalım:

$$\sum_{k=n+1}^{m} \frac{\sqrt{a_k'^2 + b_k'^2}}{k} \le \left( \sum_{k=n+1}^{m} \frac{1}{k^2} \right)^{1/2}\left( \sum_{k=n+1}^{m} \big( a_k'^2 + b_k'^2 \big) \right)^{1/2}. \tag{2}$$

Birinci çarpan için $\dfrac{1}{k^2} < \dfrac{1}{k(k-1)} = \dfrac{1}{k-1} - \dfrac{1}{k}$ eşitsizliğini kullanalım; toplam teleskopiktir:

$$\sum_{k=n+1}^{m} \frac{1}{k^2} < \frac{1}{n} - \frac{1}{m} < \frac{1}{n}.$$

İkinci çarpan için $f'$ parçalı sürekli, dolayısıyla integrallenebilir olduğundan Bessel eşitsizliği ([Teorem 11.2](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#thm-fbe-bessel)) $f'$ fonksiyonuna uygulanır:

$$\sum_{k=n+1}^{m} \big( a_k'^2 + b_k'^2 \big) \le \sum_{k=1}^{\infty} \big( a_k'^2 + b_k'^2 \big) \le \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} f'(x)^2\,dx = C^2.$$

$(2)$ ve Adım 1 birleşince her $x \in \mathbb{R}$ ve $m > n \ge 1$ için

$$|S_m(x) - S_n(x)| \le \sum_{k=n+1}^{m} |a_k\cos(kx) + b_k\sin(kx)| \le \frac{C}{\sqrt{n}} \tag{3}$$

bulunur.

**Adım 3: Düzgün ve mutlak yakınsaklık.** $\dfrac{C}{\sqrt{n}} \to 0$ olduğundan $(3)$ eşitsizliği $(S_n)$ dizisinin $\mathbb{R}$ üzerinde düzgün Cauchy dizisi olduğunu söyler; [Teorem 3.4](duzgun-yakinsaklik-olcutleri.md#thm-olc-cauchy) gereği $(S_n)$ düzgün yakınsaktır. $(3)$’ün orta ifadesi, mutlak değerlerin serisinin de aynı Cauchy koşulunu sağladığını gösterir; seri mutlak yakınsaktır.

**Adım 4: Limit $f$’dir.** $f$ sürekli ve parçalı düzgün olduğundan [Sonuç 12.2](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#cor-fny-parcali-duzgun) gereği her $x$ için $S_n(x) \to f(x)$ olur. Düzgün limit noktasal limite eşit olduğundan $S_n \rightrightarrows f$ ($\mathbb{R}$).

**Adım 5: Hata sınırı.** $(3)$ eşitsizliğinde $n$ ve $x$ sabit tutulup $m \to \infty$ limiti alınırsa $S_m(x) \to f(x)$ olduğundan $|f(x) - S_n(x)| \le \dfrac{C}{\sqrt{n}}$ çıkar. $\blacksquare$

Teorem üç şeyi birden verir: yakınsamanın düzgün olması, mutlak olması ve hatanın ne kadar hızlı küçüldüğü. Koşullar da doğaldır: toplam sürekli çıkacağına göre $f$ periyodik olarak sürekli olmalıdır; bunu $f$’nin sürekliliği ve $f(-\pi) = f(\pi)$ birlikte sağlar.

**Örnek 13.3 (Hata Sınırının Hesabı)** $f(x) = |x|$ için $|f(x) - S_n(x)|$ farkına $[-\pi, \pi]$ üzerinde geçerli bir üst sınır veriniz. $n = 100$ için sınır kaçtır?

Çözüm

$f$ sürekli ve parçalı düzgündür, $f(-\pi) = f(\pi)$. $x \ne 0$ için $f'(x) = \pm 1$, dolayısıyla $f'(x)^2 = 1$ olur ve

$$C^2 = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} 1\,dx = 2, \qquad C = \sqrt{2}.$$

[Teorem 13.2](#thm-fdy-duzgun-yakinsaklik) gereği her $x$ için

$$\big|\, |x| - S_n(x) \,\big| \le \sqrt{\frac{2}{n}}$$

olur. $n = 100$ için sınır $\sqrt{0{,}02} \approx 0{,}141$’dir.

Bu sınır kabadır. $|x|$’in katsayıları $\dfrac{4}{\pi(2k-1)^2}$ olduğundan gerçek hata, kalan terimlerin toplamıyla çok daha iyi sınırlanır; teoremin verdiği sınırın değeri, yalnız $f'$’nin integralini kullanarak her fonksiyon için geçerli olmasındadır. $\blacksquare$

## 13.3 Fejér Çekirdeği ve Fejér Teoremi

Yalnız sürekli olan (türevi hakkında bir şey bilinmeyen) bir fonksiyonun Fourier serisi yakınsamayabilir. Buna karşın kısmi toplamların **ortalamaları** her zaman düzgün yakınsar. Bu sonuç kendi başına önemlidir; biz onu Parseval eşitliğini kanıtlamak için kullanacağız.

**Tanım 13.1 (Fejér Ortalamaları ve Fejér Çekirdeği)** $f$, $2\pi$ periyotlu ve integrallenebilir, $S_0, S_1, S_2, \dots$ Fourier serisinin kısmi toplamları olsun ($S_0 = \dfrac{a_0}{2}$).

$$\sigma_N(x) = \frac{S_0(x) + S_1(x) + \dots + S_N(x)}{N + 1}$$

fonksiyonuna $f$’nin **$N$’inci Fejér ortalaması**,

$$K_N(\theta) = \frac{D_0(\theta) + D_1(\theta) + \dots + D_N(\theta)}{N + 1}$$

fonksiyonuna **$N$’inci dereceden Fejér çekirdeği** denir; burada $D_k$ Dirichlet çekirdeğidir ([Tanım 12.1](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#def-fny-dirichlet-cekirdegi)).

Yani Fejér ortalaması, ilk $N + 1$ kısmi toplamın aritmetik ortalamasıdır; Fejér çekirdeği de ilk $N + 1$ Dirichlet çekirdeğinin ortalamasıdır. $\sigma_N$, derecesi en çok $N$ olan bir trigonometrik polinomdur.

**Lemma 13.3 (Fejér Çekirdeğinin Özellikleri)** $N \ge 0$ olsun.

1.  $K_N$ şu trigonometrik polinomdur:

$$K_N(\theta) = \frac{1}{2} + \sum_{k=1}^{N} \left( 1 - \frac{k}{N + 1} \right)\cos(k\theta).$$

2.  $\theta$, $2\pi$’nin tam katı değilse $K_N(\theta) = \dfrac{1}{2(N + 1)}\left( \dfrac{\sin\frac{(N+1)\theta}{2}}{\sin\frac{\theta}{2}} \right)^{2}$; özel olarak her $\theta$ için $K_N(\theta) \ge 0$.

3.  $\displaystyle\frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} K_N(\theta)\,d\theta = 1$.

4.  $0 < \delta \le \theta \le \pi$ için $K_N(\theta) \le \dfrac{1}{2(N + 1)\sin^2\frac{\delta}{2}}$.

İspat

**(i)** $D_j(\theta) = \dfrac{1}{2} + \sum_{k=1}^{j} \cos(k\theta)$ toplamlarını $j = 0, \dots, N$ için toplayalım. $\dfrac{1}{2}$ terimi $N + 1$ kez gelir. $\cos(k\theta)$ terimi, $j \ge k$ olan $D_j$’lerde, yani $j = k, k+1, \dots, N$ için, toplam $N - k + 1$ kez gelir:

$$\sum_{j=0}^{N} D_j(\theta) = \frac{N + 1}{2} + \sum_{k=1}^{N} (N - k + 1)\cos(k\theta).$$

$N + 1$ ile bölününce $\dfrac{N - k + 1}{N + 1} = 1 - \dfrac{k}{N + 1}$ olur.

**(ii)** $\theta$, $2\pi$’nin tam katı olmasın. [Lemma 12.1](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#lem-fny-dirichlet-kapali) gereği $D_j(\theta) = \dfrac{\sin\left( \left(j + \frac{1}{2}\right)\theta \right)}{2\sin\frac{\theta}{2}}$’dir. Pay ve paydayı $\sin\dfrac{\theta}{2}$ ile çarpıp sinüslerin çarpımını kosinüslerin farkına çeviren özdeşliği ($\alpha = \left(j + \tfrac{1}{2}\right)\theta$, $\beta = \dfrac{\theta}{2}$) kullanalım:

$$D_j(\theta) = \frac{\sin\frac{\theta}{2}\,\sin\left( \left(j + \frac{1}{2}\right)\theta \right)}{2\sin^2\frac{\theta}{2}} = \frac{\cos(j\theta) - \cos((j+1)\theta)}{4\sin^2\frac{\theta}{2}}.$$

$j = 0, \dots, N$ için toplanınca pay teleskopik olur:

$$\sum_{j=0}^{N} D_j(\theta) = \frac{1 - \cos((N+1)\theta)}{4\sin^2\frac{\theta}{2}} = \frac{2\sin^2\frac{(N+1)\theta}{2}}{4\sin^2\frac{\theta}{2}}.$$

$N + 1$ ile bölünce formül çıkar. Sağ yan bir karenin pozitif katıdır; $\theta = 2k\pi$ ise $K_N(\theta) = \dfrac{1}{N+1}\sum_{j=0}^{N}\left( j + \dfrac{1}{2} \right) > 0$’dır. Her durumda $K_N \ge 0$.

**(iii)** [Lemma 12.2](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#lem-fny-dirichlet-integral) gereği her $j$ için $\dfrac{2}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} D_j = 1$’dir; $N + 1$ tane $1$’in ortalaması $1$’dir.

**(iv)** $\delta \le \theta \le \pi$ için $\dfrac{\theta}{2} \in \left[ \dfrac{\delta}{2}, \dfrac{\pi}{2} \right]$ olur ve sinüs bu aralıkta artan olduğundan $\sin\dfrac{\theta}{2} \ge \sin\dfrac{\delta}{2} > 0$. (ii)’de payı $1$ ile, paydayı bu alt sınırla değiştirince iddia çıkar. $\blacksquare$

*K*₂, *K*₅ ve *K*₁₀ Fejér çekirdekleri; karşılaştırma için *D*₅ Dirichlet çekirdeği (kesikli). Fejér çekirdeği hiç negatif olmaz ve tepe dışında hızla söner.

İki çekirdeğin farkı şekilde görülür: Dirichlet çekirdeği negatif değerler alarak salınır, Fejér çekirdeği ise hiç negatif olmaz ve tepe dışında $\dfrac{1}{N + 1}$ hızıyla söner ((iv) şıkkı). Aşağıdaki teoremin ispatını mümkün kılan bu iki özelliktir.

**Teorem 13.3 (Fejér Teoremi)** $f$, $\mathbb{R}$ üzerinde sürekli ve $2\pi$ periyotlu olsun. O zaman Fejér ortalamaları $f$’ye düzgün yakınsar: $\sigma_N \rightrightarrows f$ ($\mathbb{R}$).

İspat

**Adım 1: İntegral gösterimi.** [Sonuç 12.1](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#cor-fny-fark), $s = f(x)$ ile, her $j$ için

$$S_j(x) - f(x) = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} g_x(u)\,D_j(u)\,du$$

verir; burada

$$g_x(u) = \frac{f(x + u) + f(x - u)}{2} - f(x)$$

olur. $j = 0, \dots, N$ için toplayıp $N + 1$ ile bölelim:

$$\sigma_N(x) - f(x) = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} g_x(u)\,K_N(u)\,du. \tag{4}$$

**Adım 2: $g_x$ için iki sınır.** $f$ sürekli ve periyodik olduğundan sınırlıdır: $[-\pi, \pi]$ üzerinde sınırlıdır ve bütün değerlerini orada alır. $|f| \le M$ olsun; o zaman her $x$ ve $u$ için $|g_x(u)| \le 2M$.

$\varepsilon > 0$ verilsin. $f$, $[-2\pi, 2\pi]$ kapalı aralığında süreklidir; Cantor teoremi (bkz. [Analiz 1](../analiz-1/duzgun-sureklilik-ve-cantor-teoremi.md#thm-cantor-duzgun-sureklilik)) gereği orada düzgün süreklidir. Öyle bir $\delta \in (0, \pi)$ vardır ki $y, z \in [-2\pi, 2\pi]$ ve $|y - z| \le \delta$ olduğunda $|f(y) - f(z)| < \varepsilon$ olur. $x \in [-\pi, \pi]$ ve $0 \le u \le \delta$ için $x \pm u \in [-2\pi, 2\pi]$ olduğundan

$$|g_x(u)| \le \frac{|f(x + u) - f(x)|}{2} + \frac{|f(x - u) - f(x)|}{2} < \varepsilon$$

bulunur. Bu $\delta$, $x$’e bağlı değildir.

**Adım 3: İntegrali böl.** $x \in [-\pi, \pi]$ olsun. $K_N \ge 0$ olduğundan $(4)$ eşitliğinde mutlak değer integralin içine alınabilir ve $K_N$ işaret değiştirmez:

$$|\sigma_N(x) - f(x)| \le \frac{2}{\pi}\int_0^{\delta} |g_x(u)|\,K_N(u)\,du + \frac{2}{\pi}\int_{\delta}^{\pi} |g_x(u)|\,K_N(u)\,du.$$

Birinci integralde $|g_x| < \varepsilon$ ve [Lemma 13.3](#lem-fdy-fejer-ozellikler) (iii) ile

$$\frac{2}{\pi}\int_0^{\delta} |g_x(u)|\,K_N(u)\,du \le \varepsilon \cdot \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} K_N(u)\,du = \varepsilon.$$

İkinci integralde $|g_x| \le 2M$ ve [Lemma 13.3](#lem-fdy-fejer-ozellikler) (iv) ile

$$\frac{2}{\pi}\int_{\delta}^{\pi} |g_x(u)|\,K_N(u)\,du \le \frac{2}{\pi} \cdot 2M \cdot \frac{\pi}{2(N + 1)\sin^2\frac{\delta}{2}} = \frac{2M}{(N + 1)\sin^2\frac{\delta}{2}}.$$

**Adım 4: Sonuç.** $\delta$ sabitlendikten sonra son ifade $N \to \infty$ iken $0$’a gider; öyle bir $N_0$ vardır ki $N \ge N_0$ için $\varepsilon$’dan küçük olur. O zaman $N \ge N_0$ ve her $x \in [-\pi, \pi]$ için $|\sigma_N(x) - f(x)| < 2\varepsilon$. $\sigma_N$ ve $f$, $2\pi$ periyotlu olduğundan aynı eşitsizlik her $x \in \mathbb{R}$ için geçerlidir. $N_0$, $x$’e bağlı olmadığından $\sigma_N \rightrightarrows f$ ($\mathbb{R}$). $\blacksquare$

Adım 3, Dirichlet çekirdeğiyle yapılamaz: $D_N$ işaret değiştirdiğinden $\displaystyle\int_0^{\pi} |D_N|$ integrali $N$ ile birlikte sınırsız büyür ve birinci parça $\varepsilon$ ile sınırlanamaz. Ortalamaya geçmek, çekirdeği negatif olmayan hâle getirerek bu engeli kaldırır.

Teoremin dolaysız bir sonucu vardır: sürekli ve $2\pi$ periyotlu her fonksiyona trigonometrik polinomlarla istenildiği kadar düzgün yaklaşılabilir; çünkü $\sigma_N$ böyle bir polinomdur.

## 13.4 Parseval Eşitliği

Bessel eşitsizliği ([Teorem 11.2](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#thm-fbe-bessel)) $\dfrac{a_0^2}{2} + \sum (a_n^2 + b_n^2) \le \dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} f^2$ diyordu. [Sonuç 11.1](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#cor-fbe-kismi-toplam-hatasi) gereği iki yan arasındaki fark, $\dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} (f - S_n)^2$ karesel hatasının limitidir. Dolayısıyla eşitlik, karesel hatanın $0$’a gitmesine denktir.

**Teorem 13.4 (Parseval Eşitliği)** $f$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde parçalı sürekli ve Fourier katsayıları $a_n$, $b_n$ olan bir fonksiyon olsun. O zaman

$$\lim_{n \to \infty} \int_{-\pi}^{\pi} \big[ f(x) - S_n(x) \big]^2\,dx = 0$$

ve

$$\frac{a_0^2}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} \big( a_n^2 + b_n^2 \big) = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} f(x)^2\,dx$$

olur.

İspat

$\Delta(f, g) = \displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} (f - g)^2$ gösterimini kullanalım ([Tanım 11.1](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#def-fbe-karesel-hata)).

**Adım 1: $f$ periyodik olarak sürekliyse.** $f$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde sürekli ve $f(-\pi) = f(\pi)$ olsun; periyodik genişleme sürekli ve $2\pi$ periyotludur. $\varepsilon > 0$ verilsin. [Teorem 13.3](#thm-fdy-fejer) gereği öyle bir $N_0$ vardır ki $N \ge N_0$ ve her $x$ için $|f(x) - \sigma_N(x)| < \varepsilon$ olur; dolayısıyla

$$\Delta(f, \sigma_N) = \int_{-\pi}^{\pi} \big[ f(x) - \sigma_N(x) \big]^2\,dx \le 2\pi\varepsilon^2.$$

$\sigma_N$, derecesi en çok $N$ olan bir trigonometrik polinomdur. En iyi yaklaşım teoremi ([Teorem 11.1](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#thm-fbe-en-iyi-yaklasim)) gereği Fourier kısmi toplamı $S_N$ bu derecedeki bütün polinomlar arasında en küçük karesel hatayı verir:

$$0 \le \Delta(f, S_N) \le \Delta(f, \sigma_N) \le 2\pi\varepsilon^2 \qquad (N \ge N_0).$$

Öyleyse $\Delta(f, S_N) \to 0$.

**Adım 2: Genel durum.** $f$ parçalı sürekli olsun; $|f| \le M$ olacak biçimde bir $M > 0$ vardır. Periyodik genişlemenin $(-\pi, \pi]$ aralığındaki süreksizlik noktaları $t_1, \dots, t_p$ olsun (uçlardaki olası uyumsuzluk nedeniyle $\pi$ noktası bunlardan biri olabilir). $\varepsilon > 0$ verilsin ve $r > 0$ sayısı, $[t_j - r, t_j + r]$ aralıkları ile bunların $2\pi$’nin tam katları kadar ötelenmişleri ikişer ikişer ayrık olacak ve

$$8M^2 p\,r < \varepsilon$$

sağlanacak kadar küçük seçilsin. $h$ fonksiyonunu şöyle tanımlayalım: bu aralıkların dışında $h = f$; her $[t_j - r, t_j + r]$ aralığında $h$, $\big(t_j - r,\ f(t_j - r)\big)$ ve $\big(t_j + r,\ f(t_j + r)\big)$ noktalarını birleştiren doğru parçası olsun; $h$ periyodik genişletilsin. $f$, $t_j \pm r$ noktalarında sürekli olduğundan $h$ bütün $\mathbb{R}$’de sürekli ve $2\pi$ periyotludur. İki değer arasındaki doğru parçası o değerlerin arasında kaldığından $|h| \le M$ olur. $f - h$ farkı, bir periyot içinde yalnız toplam uzunluğu $2rp$ olan aralıklarda sıfırdan farklıdır ve orada $|f - h| \le 2M$’dir:

$$\Delta(f, h) \le (2M)^2 \cdot 2rp = 8M^2 p\,r < \varepsilon.$$

$h$ için Adım 1 geçerlidir: $h$’nin Fejér ortalamaları $\tau_N$ olmak üzere öyle bir $N_0$ vardır ki $N \ge N_0$ için $\Delta(h, \tau_N) < \varepsilon$ olur. Her $u, v \in \mathbb{R}$ için $(u + v)^2 \le 2u^2 + 2v^2$ olur; çünkü iki yanın farkı $(u - v)^2 \ge 0$’dır. $f - \tau_N = (f - h) + (h - \tau_N)$ yazılarak

$$\Delta(f, \tau_N) \le 2\Delta(f, h) + 2\Delta(h, \tau_N) < 4\varepsilon \qquad (N \ge N_0)$$

bulunur. $\tau_N$, derecesi en çok $N$ olan bir trigonometrik polinomdur; [Teorem 11.1](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#thm-fbe-en-iyi-yaklasim) gereği $f$’nin kendi Fourier kısmi toplamı $S_N$ için

$$0 \le \Delta(f, S_N) \le \Delta(f, \tau_N) < 4\varepsilon \qquad (N \ge N_0)$$

olur. Öyleyse $\Delta(f, S_N) \to 0$.

**Adım 3: Eşitlik.** [Sonuç 11.1](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#cor-fbe-kismi-toplam-hatasi) gereği

$$\frac{1}{\pi}\Delta(f, S_n) = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} f(x)^2\,dx - \left[ \frac{a_0^2}{2} + \sum_{k=1}^{n} \big( a_k^2 + b_k^2 \big) \right]$$

olur. Sol yan $0$’a gittiğinden köşeli parantezdeki kısmi toplamlar $\dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} f^2$ sayısına yakınsar. $\blacksquare$

Parseval eşitliği, Pisagor teoreminin sonsuz boyutlu biçimi gibi okunabilir: $f$’nin “uzunluğunun karesi” $\dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} f^2$, ortogonal bileşenlerinin karelerinin toplamına eşittir. Teoremin ilk iddiası da ilginçtir: Fourier serisi bazı noktalarda $f$’ye yakınsamasa bile, karesel ortalama anlamında her zaman $f$’ye yakınsar.

İpucuÜç adımda Parseval ile seri toplamı

1.  **Katsayıları yaz.** $a_0$, $a_n$, $b_n$ bulunur ve $\dfrac{a_0^2}{2} + \sum (a_n^2 + b_n^2)$ toplamı kurulur.
2.  **İntegrali hesapla.** $\dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} f(x)^2\,dx$; çift ya da tek fonksiyonlarda $\dfrac{2}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} f(x)^2\,dx$.
3.  **Eşitle ve çöz.** Bilinmeyen seri toplamı yalnız bırakılır.

**Örnek 13.4 (Parseval Eşitliğiyle Dördüncü Kuvvetler)** $[-\pi, \pi]$ üzerinde $f(x) = \pi - |x|$ ve $f(x + 2\pi) = f(x)$ olsun. Fourier serisini bulunuz ve Parseval eşitliğiyle $\displaystyle\sum_{k=0}^{\infty} \frac{1}{(2k+1)^4}$ toplamını hesaplayınız.

Çözüm

**Katsayılar.** $f$ çifttir; $b_n = 0$. $|x|$’in katsayıları bilinmektedir ([Örnek 10.2](trigonometrik-seriler-ve-fourier-katsayilari.md#exm-fka-mutlak-deger): $a_0 = \pi$; tek $n$ için $a_n = -\dfrac{4}{\pi n^2}$, çift $n \ge 2$ için $0$). $\pi$ sabit fonksiyonunun tek sıfırdan farklı katsayısı $a_0 = 2\pi$’dir. Çıkarma yapılırsa $f = \pi - |x|$ için

$$a_0 = 2\pi - \pi = \pi, \qquad a_n = \begin{cases} \dfrac{4}{\pi n^2}, & n \text{ tek} \\[1mm] 0, & n \text{ çift} \end{cases}$$

olur ve

$$\pi - |x| \sim \frac{\pi}{2} + \frac{4}{\pi}\sum_{k=0}^{\infty} \frac{\cos((2k+1)x)}{(2k+1)^2}.$$

**Sol yan.**

$$\frac{a_0^2}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} a_n^2 = \frac{\pi^2}{2} + \frac{16}{\pi^2}\sum_{k=0}^{\infty} \frac{1}{(2k+1)^4}.$$

**Sağ yan.** $f$ çift olduğundan

$$\frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} f(x)^2\,dx = \frac{2}{\pi}\int_0^{\pi} (\pi - x)^2\,dx = \frac{2}{\pi}\left[ -\frac{(\pi - x)^3}{3} \right]_0^{\pi} = \frac{2}{\pi} \cdot \frac{\pi^3}{3} = \frac{2\pi^2}{3}.$$

**Eşitle.** $f$ sürekli olduğundan [Teorem 13.4](#thm-fdy-parseval) uygulanır:

$$\frac{\pi^2}{2} + \frac{16}{\pi^2}\sum_{k=0}^{\infty} \frac{1}{(2k+1)^4} = \frac{2\pi^2}{3}$$

olur. Toplam yalnız bırakılırsa

$$\sum_{k=0}^{\infty} \frac{1}{(2k+1)^4} = \frac{\pi^2}{16}\left( \frac{2\pi^2}{3} - \frac{\pi^2}{2} \right) = \frac{\pi^4}{96}.$$

[Alıştırma 11.2](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#exr-fbe-bessel-mutlak) alıştırmasında Bessel eşitsizliğiyle bulunan üst sınırın gerçek değer olduğu böylece görülür. $\blacksquare$

**Örnek 13.5 (Sıçramalı Fonksiyonda Parseval)** $f(x) = x$ fonksiyonuna Parseval eşitliğini uygulayarak $\displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^2} = \frac{\pi^2}{6}$ olduğunu gösteriniz.

Çözüm

$f(x) = x$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde süreklidir; periyodik genişlemesi sıçramalıdır, ama [Teorem 13.4](#thm-fdy-parseval) yalnız parçalı süreklilik ister. $a_n = 0$ ve $b_n^2 = \dfrac{4}{n^2}$ olduğundan ([Örnek 10.1](trigonometrik-seriler-ve-fourier-katsayilari.md#exm-fka-x))

$$\sum_{n=1}^{\infty} \frac{4}{n^2} = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} x^2\,dx = \frac{2\pi^2}{3}, \qquad \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^2} = \frac{\pi^2}{6}.$$

Bessel eşitsizliğiyle yalnız “$\le$” elde edilmişti ([Örnek 11.2](en-iyi-yaklasim-ve-bessel-esitsizligi.md#exm-fbe-bessel-x)); Parseval eşitliği bunu eşitliğe çevirir. Aynı toplamı noktasal yakınsaklıkla da bulmuştuk ([Örnek 12.4](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exm-fny-x-kare)); iki yöntem birbirini doğrular. $\blacksquare$

## 13.5 Alıştırmalar

**Alıştırma 13.1 (Kare Fonksiyonunun Serisini Türetmek)** $-\pi < x < \pi$ için $x^2$’nin Fourier serisini terim terime türeterek $x$’in Fourier serisini elde ediniz.

Çözüm

$f(x) = x^2$, $[-\pi, \pi]$ üzerinde sürekli ve parçalı düzgündür, $f(-\pi) = f(\pi) = \pi^2$. [Örnek 12.4](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exm-fny-x-kare) gereği

$$x^2 = \frac{\pi^2}{3} + 4\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^n}{n^2}\cos(nx).$$

$f'(x) = 2x$ fonksiyonu $(-\pi, \pi)$ üzerinde türevlenebilirdir. [Teorem 13.1](#thm-fdy-terim-terime-turev) gereği $-\pi < x < \pi$ için

$$2x = 4\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^n}{n^2} \cdot \big( -n\sin(nx) \big) = 4\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n}\sin(nx)$$

olur. İki yan $2$’ye bölününce $x = 2\displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1}}{n}\sin(nx)$ bulunur; bu, [Örnek 10.1](trigonometrik-seriler-ve-fourier-katsayilari.md#exm-fka-x) serisidir. $\blacksquare$

**Alıştırma 13.2 (Hangi Seriler Düzgün Yakınsar?)** $[-\pi, \pi]$ üzerinde verilen $x$, $|x|$, $x^2$ fonksiyonlarının ve kare dalganın ([Alıştırma 12.2](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exr-fny-kare-dalga)) Fourier serilerinden hangilerinin $\mathbb{R}$ üzerinde düzgün yakınsak olduğunu belirleyiniz.

Çözüm

Düzgün yakınsaklık teoreminin ([Teorem 13.2](#thm-fdy-duzgun-yakinsaklik)) koşulları: $f$ sürekli, parçalı düzgün ve $f(-\pi) = f(\pi)$.

- **$|x|$ ve $x^2$.** İkisi de sürekli ve parçalı düzgündür; $|{-\pi}| = |\pi|$ ve $(-\pi)^2 = \pi^2$. Fourier serileri $\mathbb{R}$ üzerinde mutlak ve düzgün yakınsaktır.
- **$x$.** $f(-\pi^+) = -\pi \ne \pi = f(\pi)$; periyodik genişleme süreksizdir. Seri her noktada yakınsar, ama toplam fonksiyonu $\pi$’nin tek katlarında süreksizdir. Sürekli kısmi toplamların düzgün limiti sürekli olacağından ([Teorem 4.2](duzgun-yakinsaklik-sinirlilik-ve-sureklilik.md#thm-sur-sureklilik)) yakınsama $\mathbb{R}$ üzerinde düzgün değildir.
- **Kare dalga.** $0$ ve $\pm\pi$ noktalarında sıçrar; aynı gerekçeyle yakınsama düzgün değildir.

Katsayılar da bunu yansıtır: düzgün yakınsayan iki seride katsayılar $\dfrac{1}{n^2}$, öbür ikisinde $\dfrac{1}{n}$ mertebesindedir. $\blacksquare$

**Alıştırma 13.3 (Kare Dalgada Parseval)** Kare dalganın Fourier serisine Parseval eşitliğini uygulayarak $\displaystyle\sum_{m=1}^{\infty} \frac{1}{(2m-1)^2}$ toplamını bulunuz.

Çözüm

[Alıştırma 12.2](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exr-fny-kare-dalga) gereği $a_n = 0$; tek $n$ için $b_n = \dfrac{4}{n\pi}$, çift $n$ için $b_n = 0$. $f(x)^2 = 1$ olduğundan

$$\frac{16}{\pi^2}\sum_{m=1}^{\infty} \frac{1}{(2m-1)^2} = \frac{1}{\pi}\int_{-\pi}^{\pi} 1\,dx = 2, \qquad \sum_{m=1}^{\infty} \frac{1}{(2m-1)^2} = \frac{\pi^2}{8}.$$

Sonuç [Örnek 12.3](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exm-fny-mutlak-deger) ile aynıdır. $\blacksquare$

**Alıştırma 13.4 (Dördüncü Kuvvetlerin Terslerinin Toplamı)** $f(x) = x^2$ fonksiyonuna Parseval eşitliğini uygulayarak $\displaystyle\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^4} = \frac{\pi^4}{90}$ olduğunu gösteriniz.

Çözüm

[Örnek 12.4](fourier-serilerinin-noktasal-yakinsakligi.md#exm-fny-x-kare) gereği $a_0 = \dfrac{2\pi^2}{3}$, $a_n = \dfrac{4\,(-1)^n}{n^2}$, $b_n = 0$.

**Sol yan.**

$$\frac{a_0^2}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} a_n^2 = \frac{1}{2} \cdot \frac{4\pi^4}{9} + \sum_{n=1}^{\infty} \frac{16}{n^4} = \frac{2\pi^4}{9} + 16\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^4}.$$

**Sağ yan.** $\dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} x^4\,dx = \dfrac{1}{\pi} \cdot \dfrac{2\pi^5}{5} = \dfrac{2\pi^4}{5}$.

**Eşitle.**

$$16\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^4} = \frac{2\pi^4}{5} - \frac{2\pi^4}{9} = \frac{18\pi^4 - 10\pi^4}{45} = \frac{8\pi^4}{45}, \qquad \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^4} = \frac{\pi^4}{90}.$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 13.5 (Doğrultulmuş Sinüste Parseval)** $|\sin x|$ fonksiyonuna Parseval eşitliğini uygulayarak $\displaystyle\sum_{k=1}^{\infty} \frac{1}{(4k^2 - 1)^2}$ toplamını bulunuz.

Çözüm

[Alıştırma 10.5](trigonometrik-seriler-ve-fourier-katsayilari.md#exr-fka-mutlak-sinus) gereği $a_0 = \dfrac{4}{\pi}$, $a_{2k} = -\dfrac{4}{\pi(4k^2 - 1)}$, öbür katsayılar $0$’dır.

**Sol yan.**

$$\frac{a_0^2}{2} + \sum_{n=1}^{\infty} a_n^2 = \frac{8}{\pi^2} + \frac{16}{\pi^2}\sum_{k=1}^{\infty} \frac{1}{(4k^2 - 1)^2}.$$

**Sağ yan.** $\dfrac{1}{\pi}\displaystyle\int_{-\pi}^{\pi} \sin^2 x\,dx = \dfrac{1}{\pi} \cdot \pi = 1$ ([Lemma 10.1](trigonometrik-seriler-ve-fourier-katsayilari.md#lem-fka-ortogonallik) (iii), $m = n = 1$).

**Eşitle.**

$$\frac{16}{\pi^2}\sum_{k=1}^{\infty} \frac{1}{(4k^2 - 1)^2} = 1 - \frac{8}{\pi^2}, \qquad \sum_{k=1}^{\infty} \frac{1}{(4k^2 - 1)^2} = \frac{\pi^2 - 8}{16} \approx 0{,}117.$$

Denetim: ilk üç terim $\dfrac{1}{9} + \dfrac{1}{225} + \dfrac{1}{1225} \approx 0{,}1164$ eder. $\blacksquare$

**Alıştırma 13.6 (Birinci Fejér Çekirdeği)** $K_1(\theta)$ çekirdeğini Fejér çekirdeğinin özelliklerindeki ([Lemma 13.3](#lem-fdy-fejer-ozellikler)) (i) ve (ii) şıklarından ayrı ayrı hesaplayınız ve iki sonucun aynı olduğunu gösteriniz.

Çözüm

**(i) ile.** $N = 1$ için

$$K_1(\theta) = \frac{1}{2} + \left( 1 - \frac{1}{2} \right)\cos\theta = \frac{1 + \cos\theta}{2}.$$

**(ii) ile.** $N = 1$ için paydaki ifade $\sin\theta = 2\sin\dfrac{\theta}{2}\cos\dfrac{\theta}{2}$ olduğundan

$$K_1(\theta) = \frac{1}{4}\left( \frac{2\sin\frac{\theta}{2}\cos\frac{\theta}{2}}{\sin\frac{\theta}{2}} \right)^{2} = \cos^2\frac{\theta}{2}.$$

Yarım açı özdeşliği $\cos^2\dfrac{\theta}{2} = \dfrac{1 + \cos\theta}{2}$ iki sonucun aynı olduğunu gösterir. Çekirdek gerçekten negatif değildir ve $\dfrac{2}{\pi}\displaystyle\int_0^{\pi} \frac{1 + \cos\theta}{2}\,d\theta = \frac{2}{\pi} \cdot \frac{\pi}{2} = 1$. $\blacksquare$

Fourier serilerinin yakınsaklık kuramını tamamladık. Uygulamada fonksiyonlar çoğu zaman bütün bir periyot üzerinde değil, yalnız $[0, \pi]$ gibi yarım bir aralıkta verilir. [Fourier Sinüs ve Kosinüs Serileri](./fourier-sinus-ve-kosinus-serileri.md) bölümünde böyle bir fonksiyonun yalnız sinüslerle ya da yalnız kosinüslerle nasıl açılacağını görüyoruz.
