---
title: "Düzgün Yakınsaklık ve İntegral"
url: https://acik-matematik.com/dersler/analiz-3/duzgun-yakinsaklik-ve-integral
course: "Analiz 3: Fonksiyon Dizileri ve Seriler"
language: tr
license: CC BY-NC-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/deed.tr)
format: acik-matematik-md/2
source: 7353061de022811bcb64acb9db9786f56fcb6f78
---
# 5  Düzgün Yakınsaklık ve İntegral

Bir $(f_n)$ dizisi $f$’ye yakınsıyorsa $\int_a^b f_n(x)\,dx$ sayılarının $\int_a^b f(x)\,dx$ sayısına yakınsamasını bekleriz; yani

$$\lim_{n \to \infty} \int_a^b f_n(x)\,dx = \int_a^b \Big( \lim_{n \to \infty} f_n(x) \Big)\,dx$$

eşitliğinin, limit ile integralin yer değiştirmesinin geçerli olmasını isteriz. Noktasal yakınsaklık bunu sağlamaz: sağdaki integral var olmayabilir ([Örnek 1.6](fonksiyon-dizilerinde-noktasal-yakinsaklik.md#exm-nok-integral-bozulur)), var olsa bile iki yan farklı çıkabilir. Bu bölümde düzgün yakınsaklığın her iki sorunu da çözdüğünü gösteriyoruz.

Bu sonuç yalnız kuramsal bir güvence değildir; hesap aracı olarak da işe yarar. Doğrudan hesaplanması zor olan $\lim \int f_n$ limitleri, limit integralin içine alınarak tek bir integrale indirgenir.

## 5.1 Terim Terime İntegral Teoremi

Teoremi ifade etmeden önce gösterimi hatırlayalım: $\mathcal{R}[a, b]$, $[a, b]$ üzerinde Riemann integrallenebilir fonksiyonların kümesidir; $[a, b]$ üzerinde sürekli fonksiyonların kümesi $C[a, b]$ bu kümenin bir alt kümesidir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/riemann-integrallenebilirlik-olcutu.md#thm-surekli-integrallenebilir)). Bir $P$ bölünüşü için alt ve üst Darboux toplamlarını $L(P, f)$ ve $U(P, f)$ ile gösteriyoruz.

**Teorem 5.1 (Terim Terime İntegral Teoremi)** $a < b$ olsun ve her $n \in \mathbb{N}$ için $f_n \in \mathcal{R}[a, b]$ olsun. $f_n \rightrightarrows f$ ($[a, b]$) ise:

1.  $f \in \mathcal{R}[a, b]$;

2.  limit ile integral yer değiştirir:

$$\lim_{n \to \infty} \int_a^b f_n(x)\,dx = \int_a^b f(x)\,dx;$$

3.  $F_n(x) = \displaystyle\int_a^x f_n(t)\,dt$ ve $F(x) = \displaystyle\int_a^x f(t)\,dt$ olmak üzere $F_n \rightrightarrows F$ ($[a, b]$).

İspat

**(i)** Her $f_n$ integrallenebilir olduğundan sınırlıdır. [Teorem 4.1](duzgun-yakinsaklik-sinirlilik-ve-sureklilik.md#thm-sur-sinirlilik) gereği $f$ de $[a, b]$ üzerinde sınırlıdır; dolayısıyla Darboux toplamları tanımlıdır. Riemann ölçütünü (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/riemann-integrallenebilirlik-olcutu.md#thm-riemann-olcutu)) uygulayacağız.

$\varepsilon > 0$ verilsin ve $\eta = \dfrac{\varepsilon}{3(b - a)}$ yazalım. Düzgün yakınsaklık gereği öyle bir $N$ vardır ki her $x \in [a, b]$ için

$$|f_N(x) - f(x)| < \eta, \qquad \text{yani} \qquad f_N(x) - \eta < f(x) < f_N(x) + \eta \tag{1}$$

olur. $f_N$ integrallenebilir olduğundan Riemann ölçütü gereği $[a, b]$’nin öyle bir $P = \{x_0, x_1, \dots, x_p\}$ bölünüşü vardır ki

$$U(P, f_N) - L(P, f_N) < \frac{\varepsilon}{3} \tag{2}$$

olur. $k$’inci alt aralık $[x_{k-1}, x_k]$ üzerinde $f$ ve $f_N$’nin supremumlarını $M_k(f)$, $M_k(f_N)$ ile; infimumlarını $m_k(f)$, $m_k(f_N)$ ile gösterelim. $(1)$ eşitsizliğinin sağ yarısından, alt aralığın her $x$ noktası için $f(x) < f_N(x) + \eta \le M_k(f_N) + \eta$ olur; supremum alınırsa $M_k(f) \le M_k(f_N) + \eta$ çıkar. Aynı biçimde sol yarıdan $m_k(f) \ge m_k(f_N) - \eta$ bulunur. İkisini taraf tarafa çıkaralım:

$$M_k(f) - m_k(f) \le M_k(f_N) - m_k(f_N) + 2\eta.$$

Her iki yanı $\Delta x_k = x_k - x_{k-1}$ ile çarpıp $k$ üzerinden toplayalım; $\sum_{k=1}^{p} \Delta x_k = b - a$ olduğundan $(2)$ ile

$$\begin{aligned}
U(P, f) - L(P, f) &\le U(P, f_N) - L(P, f_N) + 2\eta\,(b - a) \\[1mm]
&< \frac{\varepsilon}{3} + \frac{2\varepsilon}{3} = \varepsilon
\end{aligned}$$

elde edilir. Riemann ölçütü gereği $f \in \mathcal{R}[a, b]$.

**(ii)** $d_n = \sup_{x \in [a, b]} |f_n(x) - f(x)|$ yazalım; [Teorem 3.3](duzgun-yakinsaklik-olcutleri.md#thm-olc-supremum) gereği $d_n \to 0$’dır. $f_n - f$ integrallenebilir olduğundan integralin lineerliği, integraller için üçgen eşitsizliği (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/integralde-siralama-ve-esitsizlikler.md#thm-integral-ucgen-esitsizligi)) ve sıralama özelliğiyle

$$\begin{aligned}
\left| \int_a^b f_n(x)\,dx - \int_a^b f(x)\,dx \right| &= \left| \int_a^b \big(f_n(x) - f(x)\big)\,dx \right| \\[1mm]
&\le \int_a^b |f_n(x) - f(x)|\,dx \\[1mm]
&\le \int_a^b d_n\,dx = d_n\,(b - a)
\end{aligned}$$

bulunur. $d_n (b - a) \to 0$ olduğundan sıkıştırma teoremiyle $\int_a^b f_n \to \int_a^b f$.

**(iii)** $x \in [a, b]$ olsun. $x = a$ için $F_n(a) = F(a) = 0$’dır. $x > a$ için (ii)’deki hesap $[a, x]$ aralığında yinelenirse

$$|F_n(x) - F(x)| \le \int_a^x |f_n(t) - f(t)|\,dt \le d_n\,(x - a) \le d_n\,(b - a)$$

olur. Sağdaki $\alpha_n = d_n(b - a)$ sayısı $x$’ten bağımsızdır ve $\alpha_n \to 0$’dır. [Teorem 3.1](duzgun-yakinsaklik-olcutleri.md#thm-olc-sinirlama) gereği $F_n \rightrightarrows F$ ($[a, b]$). $\blacksquare$

Yani düzgün yakınsaklık altında integrallenebilirlik limite geçer ve “önce limit, sonra integral” ile “önce integral, sonra limit” aynı sayıyı verir. (ii)’nin ispatındaki eşitsizlik, hatanın büyüklüğünü de verir: integraller arasındaki fark en çok $d_n (b - a)$ kadardır.

İpucuÜç adımda integralin limiti

1.  **Noktasal limit.** $f(x) = \lim_{n \to \infty} f_n(x)$ bulunur.
2.  **Düzgün yakınsaklık.** $[a, b]$ üzerinde $f_n \rightrightarrows f$ olduğu bir ölçütle (sınırlama, supremum, Dini) gösterilir.
3.  **Limiti içeri al.** Aranan limit $\displaystyle\int_a^b f(x)\,dx$ integraline eşittir; bu integral hesaplanır.

**Örnek 5.1 (Geometrik Toplamın İntegrali)** $\left[0, \dfrac{1}{2}\right]$ üzerinde $f_n(x) = \dfrac{1 - x^{n+1}}{1 - x}$ olsun. $\displaystyle\lim_{n \to \infty} \int_0^{1/2} f_n(x)\,dx$ limitini hesaplayınız.

Çözüm

**Adım 1: Noktasal limit.** $0 \le x \le \dfrac{1}{2}$ için $x^{n+1} \to 0$ olduğundan

$$\lim_{n \to \infty} \frac{1 - x^{n+1}}{1 - x} = \frac{1}{1 - x}$$

olur. Uçlarda da aynı formül geçerlidir: $f_n(0) = 1 \to 1$ ve $f_n\left(\tfrac{1}{2}\right) = 2\left(1 - \left(\tfrac{1}{2}\right)^{n+1}\right) \to 2$. Noktasal limit $f(x) = \dfrac{1}{1 - x}$’tir.

**Adım 2: Düzgün yakınsaklık.** $0 \le x \le \dfrac{1}{2}$ için $1 - x \ge \dfrac{1}{2}$, yani $\dfrac{1}{1 - x} \le 2$ olur. Dolayısıyla

$$|f_n(x) - f(x)| = \frac{x^{n+1}}{1 - x} \le 2\,x^{n+1} \le 2 \left( \frac{1}{2} \right)^{n+1} = \left( \frac{1}{2} \right)^{n} = \alpha_n$$

bulunur. $\alpha_n \to 0$ olduğundan [Teorem 3.1](duzgun-yakinsaklik-olcutleri.md#thm-olc-sinirlama) gereği $f_n \rightrightarrows f$ $\left(\left[0, \tfrac{1}{2}\right]\right)$.

**Adım 3: Limiti içeri al.** Her $f_n$ sürekli, dolayısıyla integrallenebilirdir. [Teorem 5.1](#thm-int-integral) gereği

$$\begin{aligned}
\lim_{n \to \infty} \int_0^{1/2} f_n(x)\,dx &= \int_0^{1/2} \frac{dx}{1 - x} = \Big[ -\ln(1 - x) \Big]_0^{1/2} \\[1mm]
&= -\ln \frac{1}{2} + \ln 1 = \ln 2.
\end{aligned}$$

**Bir yan ürün.** $f_n(x) = 1 + x + x^2 + \dots + x^n$ olduğundan soldaki integral doğrudan da hesaplanır:

$$\int_0^{1/2} f_n(x)\,dx = \sum_{k=0}^{n} \frac{1}{(k+1)\,2^{k+1}} = \sum_{k=1}^{n+1} \frac{1}{k\,2^k}.$$

Bulduğumuz limit, bu toplamların $\ln 2$’ye yakınsadığını söyler: $\displaystyle\sum_{k=1}^{\infty} \frac{1}{k\,2^k} = \ln 2$.

Aynı dizi $(-1, 1)$ aralığında da $\dfrac{1}{1 - x}$ fonksiyonuna noktasal yakınsar, ama orada yakınsama düzgün değildir: $f_n$ sınırlı, limit ise sınırsızdır ([Sonuç 4.1](duzgun-yakinsaklik-sinirlilik-ve-sureklilik.md#cor-sur-sinirsiz-limit)). $\blacksquare$

**Örnek 5.2 (Dini Teoremiyle Birlikte Kullanım)** $\displaystyle\lim_{n \to \infty} \int_0^1 \left( 1 + \frac{x}{n} \right)^{n} dx$ limitini hesaplayınız.

Çözüm

[Örnek 4.5](duzgun-yakinsaklik-sinirlilik-ve-sureklilik.md#exm-sur-dini-ustel) gereği $[0, 1]$ üzerinde $\left(1 + \dfrac{x}{n}\right)^{n} \rightrightarrows e^x$ olur. Her terim bir polinomdur; süreklidir ve integrallenebilirdir. [Teorem 5.1](#thm-int-integral) gereği

$$\lim_{n \to \infty} \int_0^1 \left( 1 + \frac{x}{n} \right)^{n} dx = \int_0^1 e^x\,dx = \Big[ e^x \Big]_0^1 = e - 1.$$

**Doğrudan denetim.** Soldaki integral açıkça hesaplanabilir:

$$\int_0^1 \left( 1 + \frac{x}{n} \right)^{n} dx = \left[ \frac{n}{n+1} \left( 1 + \frac{x}{n} \right)^{n+1} \right]_0^1 = \frac{n}{n+1} \left[ \left( 1 + \frac{1}{n} \right)^{n+1} - 1 \right].$$

Burada $\dfrac{n}{n+1} \to 1$ olur ve

$$\left(1 + \frac{1}{n}\right)^{n+1} = \left(1 + \frac{1}{n}\right)^{n}\left(1 + \frac{1}{n}\right) \to e \cdot 1 = e$$

olduğundan limit $1 \cdot (e - 1) = e - 1$ çıkar; iki yol aynı sonucu verir. $\blacksquare$

## 5.2 Düzgün Yakınsaklık Olmadığında

[Teorem 5.1](#thm-int-integral) bir yeter koşul verir. Düzgün yakınsaklık yokken iki şey de olabilir: eşitlik bozulabilir ya da tesadüfen korunabilir.

**Örnek 5.3 (Noktasal Yakınsaklıkta Bozulan Eşitlik)** $[0, 1]$ üzerinde

$$f_n(x) = \begin{cases} 0, & x = 0 \\[1mm] n, & 0 < x \le \dfrac{1}{n} \\[1mm] 0, & \dfrac{1}{n} < x \le 1 \end{cases}$$

dizisi için $\displaystyle\lim_{n \to \infty} \int_0^1 f_n(x)\,dx$ ile $\displaystyle\int_0^1 \lim_{n \to \infty} f_n(x)\,dx$ sayılarını karşılaştırınız.

Çözüm

*f*₁, *f*₂, *f*₄ basamak fonksiyonları. Dikdörtgenler incelip yükselirken alanları hep 1 kalır; noktasal limit olan sıfır fonksiyonunun altında ise alan yoktur.

**Noktasal limit.** $x = 0$ için her $n$’de $f_n(0) = 0$’dır. $x \in (0, 1]$ olsun. Arşimet özelliğine göre $N_x > \dfrac{1}{x}$ olan bir $N_x \in \mathbb{N}$ vardır. $n \ge N_x$ ise $\dfrac{1}{n} \le \dfrac{1}{N_x} < x$ olur; yani $x$ üçüncü parçadadır ve $f_n(x) = 0$’dır. Öyleyse $f_n \to 0$ (noktasal, $[0, 1]$) ve

$$\int_0^1 \lim_{n \to \infty} f_n(x)\,dx = \int_0^1 0\,dx = 0.$$

**İntegrallerin limiti.** Her $f_n$ sonlu sayıda noktada süreksiz bir basamak fonksiyonudur; integrallenebilirdir (bkz. [Analiz 2](../analiz-2/riemann-integrallenebilirlik-olcutu.md#prp-sonlu-sureksizlik-integrallenebilir)) ve

$$\int_0^1 f_n(x)\,dx = \int_0^{1/n} n\,dx + \int_{1/n}^1 0\,dx = n \cdot \frac{1}{n} = 1$$

olur. Dolayısıyla $\displaystyle\lim_{n \to \infty} \int_0^1 f_n(x)\,dx = 1$.

**Karşılaştırma.** $1 \ne 0$: limit ile integral yer değiştirmez. Şekildeki dikdörtgenler incelip yükselirken alanları hep $1$ kalır; limit fonksiyonunun altında ise alan yoktur.

[Teorem 5.1](#thm-int-integral) gereği bu ancak yakınsama düzgün değilse olabilir. Gerçekten de $[0, 1]$ üzerinde $d_n = \sup |f_n(x) - 0| = n$ olur ve $d_n \to +\infty$. $\blacksquare$

**Örnek 5.4 (Düzgün Yakınsaklık Olmadan Korunan Eşitlik)** $[0, 1]$ üzerinde $f_n(x) = nx(1 - x)^n$ dizisinin düzgün yakınsamadığını, buna karşın limit ile integralin yer değiştirdiğini gösteriniz.

Çözüm

**Noktasal limit.** $f_n(0) = 0$ ve $f_n(1) = 0$’dır. $0 < x < 1$ için $q = 1 - x \in (0, 1)$ yazılırsa $f_n(x) = x \cdot n q^n$ olur. $0 < q < 1$ için $n q^n \to 0$ olduğundan ([Alıştırma 3.2](duzgun-yakinsaklik-olcutleri.md#exr-olc-ustel-tepe) çözümündeki gerekçe) $f_n(x) \to 0$. Noktasal limit $f = 0$’dır.

**Düzgün yakınsamama.** $g_n(x) = nx(1 - x)^n$ için çarpım kuralıyla

$$\begin{aligned}
g_n'(x) &= n(1 - x)^n - n^2 x (1 - x)^{n-1} \\[1mm]
&= n(1 - x)^{n-1}\big( (1 - x) - nx \big) = n(1 - x)^{n-1}\big( 1 - (n+1)x \big)
\end{aligned}$$

olur. $(0, 1)$ içindeki tek kritik nokta $x = \dfrac{1}{n+1}$’dir; solunda türev pozitif, sağında negatiftir. Uçlarda $g_n = 0$ olduğundan

$$d_n = g_n\left( \frac{1}{n+1} \right) = \frac{n}{n+1} \left( 1 - \frac{1}{n+1} \right)^{n} = \left( 1 - \frac{1}{n+1} \right)^{n+1}$$

bulunur. $m = n + 1$ yazılırsa $\left(1 - \dfrac{1}{m}\right)^{m} \to \dfrac{1}{e}$ olduğundan $d_n \to \dfrac{1}{e} \ne 0$. [Teorem 3.3](duzgun-yakinsaklik-olcutleri.md#thm-olc-supremum) gereği yakınsama $[0, 1]$ üzerinde düzgün değildir.

**İntegraller.** $t = 1 - x$ değişken değiştirmesiyle ($dx = -dt$; $x = 0$ için $t = 1$, $x = 1$ için $t = 0$)

$$\begin{aligned}
\int_0^1 nx(1 - x)^n\,dx &= n \int_0^1 (1 - t)\,t^n\,dt = n \int_0^1 t^n\,dt - n \int_0^1 t^{n+1}\,dt \\[1mm]
&= \frac{n}{n+1} - \frac{n}{n+2} = \frac{n}{(n+1)(n+2)}
\end{aligned}$$

olur. Dolayısıyla

$$\lim_{n \to \infty} \int_0^1 f_n(x)\,dx = \lim_{n \to \infty} \frac{n}{(n+1)(n+2)} = 0 = \int_0^1 0\,dx = \int_0^1 f(x)\,dx.$$

Yakınsama düzgün olmadığı hâlde eşitlik sağlanır. Düzgün yakınsaklık limit ile integralin yer değiştirmesi için yeterlidir, ama gerekli değildir. $\blacksquare$

İki örneği birlikte okuyalım: düzgün yakınsaklık yoksa [Teorem 5.1](#thm-int-integral) hiçbir şey söylemez; eşitliğin sağlanıp sağlanmadığı integrallerin doğrudan hesaplanmasıyla anlaşılır. Ters yönde ise kesin bir sonuç vardır: limit ile integral yer değiştirmiyorsa yakınsama düzgün olamaz. Örneğin [Örnek 2.5](duzgun-yakinsaklik.md#exm-dzg-cadir) çadırlarında $\int_0^2 f_n(x)\,dx$, tabanı $\dfrac{2}{n}$ ve yüksekliği $n^2$ olan üçgenin alanıdır:

$$\int_0^2 f_n(x)\,dx = \frac{1}{2} \cdot \frac{2}{n} \cdot n^2 = n \to +\infty,$$

oysa noktasal limitin integrali $0$’dır.

## 5.3 Alıştırmalar

**Alıştırma 5.1 (Rasyonel Bir Dizinin İntegral Limiti)** $\displaystyle\lim_{n \to \infty} \int_0^1 \frac{nx}{n + x}\,dx$ limitini hesaplayınız.

Çözüm

**Noktasal limit.** $f_n(x) = \dfrac{nx}{n + x} = \dfrac{x}{1 + \frac{x}{n}} \to x$; $f(x) = x$.

**Düzgün yakınsaklık.** $x \in [0, 1]$ için

$$|f_n(x) - x| = \left| \frac{nx - x(n + x)}{n + x} \right| = \frac{x^2}{n + x} \le \frac{1}{n}$$

olur; çünkü $x^2 \le 1$ ve $n + x \ge n$’dir. $\dfrac{1}{n} \to 0$ olduğundan [Teorem 3.1](duzgun-yakinsaklik-olcutleri.md#thm-olc-sinirlama) gereği $f_n \rightrightarrows x$ ($[0, 1]$).

**Limit.** Her $f_n$ sürekli olduğundan [Teorem 5.1](#thm-int-integral) gereği

$$\lim_{n \to \infty} \int_0^1 \frac{nx}{n + x}\,dx = \int_0^1 x\,dx = \frac{1}{2}.$$

$\blacksquare$

**Alıştırma 5.2 (Hızla Sönen Üstel Dizi)** $\displaystyle\lim_{n \to \infty} \int_1^2 e^{-nx^2}\,dx$ limitini hesaplayınız.

Çözüm

$x \in [1, 2]$ için $x^2 \ge 1$ olduğundan $0 < e^{-nx^2} \le e^{-n}$ olur. $\alpha_n = e^{-n} \to 0$ olduğundan [Teorem 3.1](duzgun-yakinsaklik-olcutleri.md#thm-olc-sinirlama) gereği $e^{-nx^2} \rightrightarrows 0$ ($[1, 2]$). Terimler sürekli olduğundan [Teorem 5.1](#thm-int-integral) gereği

$$\lim_{n \to \infty} \int_1^2 e^{-nx^2}\,dx = \int_1^2 0\,dx = 0.$$

Bu integrallerin hiçbiri temel fonksiyonlarla hesaplanamaz; limit ise tek satırda bulunur. $\blacksquare$

**Alıştırma 5.3 (Alanı Kaybolmayan Dizi)** $[0, 1]$ üzerinde $f_n(x) = nx(1 - x^2)^n$ dizisinin noktasal limitini bulunuz, $\displaystyle\lim_{n \to \infty} \int_0^1 f_n(x)\,dx$ limitini hesaplayınız ve yakınsamanın düzgün olup olmadığına karar veriniz.

Çözüm

**Noktasal limit.** $f_n(0) = 0$ ve $f_n(1) = 0$’dır. $0 < x < 1$ için $q = 1 - x^2 \in (0, 1)$ ile $f_n(x) = x \cdot n q^n \to 0$ olur. Noktasal limit $f = 0$ ve $\int_0^1 f(x)\,dx = 0$’dır.

**İntegraller.** $u = 1 - x^2$ değişken değiştirmesiyle ($du = -2x\,dx$; $x = 0$ için $u = 1$, $x = 1$ için $u = 0$)

$$\int_0^1 nx(1 - x^2)^n\,dx = \frac{n}{2} \int_0^1 u^n\,du = \frac{n}{2(n+1)}$$

olur. Dolayısıyla

$$\lim_{n \to \infty} \int_0^1 f_n(x)\,dx = \frac{1}{2} \ne 0 = \int_0^1 f(x)\,dx.$$

**Karar.** Limit ile integral yer değiştirmiyor. Yakınsama düzgün olsaydı [Teorem 5.1](#thm-int-integral) eşitliği zorunlu kılardı; öyleyse yakınsama $[0, 1]$ üzerinde düzgün değildir. $\blacksquare$

**Alıştırma 5.4 (Aralığı Bölerek Limit Alma)** $\displaystyle\lim_{n \to \infty} \int_0^{\pi/2} \sin^n x\,dx = 0$ olduğunu gösteriniz.

Çözüm

$\sin^n x$ dizisi $\left[0, \dfrac{\pi}{2}\right]$ üzerinde noktasal olarak, $x < \dfrac{\pi}{2}$ için $0$’a ve $x = \dfrac{\pi}{2}$ için $1$’e yakınsar. Limit süreksiz olduğundan yakınsama düzgün değildir ([Sonuç 4.2](duzgun-yakinsaklik-sinirlilik-ve-sureklilik.md#cor-sur-sureksiz-limit)) ve [Teorem 5.1](#thm-int-integral) bütün aralıkta uygulanamaz. Sorunlu uç noktayı küçük bir aralıkla ayıralım.

$\varepsilon > 0$ verilsin; $\varepsilon < \pi$ varsayabiliriz. $\delta = \dfrac{\varepsilon}{2}$ alalım ve integrali ikiye bölelim:

$$\int_0^{\pi/2} \sin^n x\,dx = \int_0^{\pi/2 - \delta} \sin^n x\,dx + \int_{\pi/2 - \delta}^{\pi/2} \sin^n x\,dx.$$

**İkinci parça.** $0 \le \sin^n x \le 1$ olduğundan bu integral en çok aralığın uzunluğu kadardır: $\le \delta = \dfrac{\varepsilon}{2}$.

**Birinci parça.** $\left[0, \dfrac{\pi}{2} - \delta\right]$ üzerinde sinüs artandır; $r = \sin\left(\dfrac{\pi}{2} - \delta\right) = \cos \delta \in (0, 1)$ yazılırsa $0 \le \sin^n x \le r^n$ olur. $r^n \to 0$ olduğundan bu aralıkta $\sin^n x \rightrightarrows 0$ ve

$$0 \le \int_0^{\pi/2 - \delta} \sin^n x\,dx \le \frac{\pi}{2}\,r^n \to 0$$

olur. Öyleyse öyle bir $N$ vardır ki $n \ge N$ için birinci parça $\dfrac{\varepsilon}{2}$’den küçüktür.

**Sonuç.** $n \ge N$ için

$$0 \le \int_0^{\pi/2} \sin^n x\,dx < \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon$$

olur; limit $0$’dır. Bu örnek, düzgün yakınsaklığın yalnız küçük bir bölgede bozulduğu durumlarda izlenecek yolu gösterir: sorunlu bölge ayrılır ve orada integral doğrudan sınırlanır. $\blacksquare$

**Alıştırma 5.5 (İntegral Fonksiyonlarının Düzgün Limiti)** $[0, 1]$ üzerinde $F_n(x) = \displaystyle\int_0^x \frac{\cos(nt)}{n}\,dt$ dizisinin düzgün limitini [Teorem 5.1](#thm-int-integral) (iii) yardımıyla bulunuz ve sonucu doğrudan hesapla doğrulayınız.

Çözüm

$f_n(t) = \dfrac{\cos(nt)}{n}$ için $|f_n(t) - 0| \le \dfrac{1}{n} \to 0$ olduğundan $f_n \rightrightarrows 0$ ($[0, 1]$). Terimler süreklidir. [Teorem 5.1](#thm-int-integral) (iii) gereği

$$F_n(x) = \int_0^x f_n(t)\,dt \rightrightarrows \int_0^x 0\,dt = 0 \qquad ([0, 1]).$$

**Doğrudan hesap.** $F_n(x) = \left[ \dfrac{\sin(nt)}{n^2} \right]_0^x = \dfrac{\sin(nx)}{n^2}$ olur ve $|F_n(x)| \le \dfrac{1}{n^2} \to 0$ sınırlaması aynı sonucu verir. $\blacksquare$

Düzgün yakınsaklığın integralle uyumunu gördük. Türevle ilişki daha incedir: düzgün yakınsak bir dizinin türevleri yakınsamayabilir. [Düzgün Yakınsaklık ve Türev](./duzgun-yakinsaklik-ve-turev.md) bölümünde terim terime türev için doğru koşulun ne olduğunu araştırıyoruz.
